Đội tuyển Việt Nam trước kỳ thi IOAA 2026: Bồi dưỡng toàn diện, tự tin tranh tài

Nhà chiếu hình vũ trụ phục vụ phần thi thực hành tại Đại học Phenikaa. Ảnh: BTC

Trước kỳ thi Olympic thiên văn và vật lý thiên văn quốc tế 2026 lần thứ XIX diễn ra tại Hà Nội, đội tuyển Việt Nam đang hoàn tất quá trình bồi dưỡng với hơn 1.200 tiết học lý thuyết và thực hành, chú trọng cả kiến thức chuyên môn, kỹ năng quan sát, phân tích dữ liệu, tiếng Anh, tâm lý và làm việc nhóm.

Từ kiến thức chuyên sâu đến những đêm quan sát bầu trời

Olympic thiên văn và vật lý thiên văn quốc tế lần thứ XIX (IOAA 2026) có sự tham gia của 67 đội, với 320 thí sinh đến từ 66 quốc gia và vùng lãnh thổ. Việt Nam tham dự với 2 đội tuyển.

Đại học Phenikaa là nơi diễn ra phần lớn các nội dung thi của kỳ thi IOAA 2026. Ảnh: BTC

Để chuẩn bị cho kỳ thi diễn ra tại Hà Nội từ ngày 25-9 đến 5-10, các thành viên đội tuyển đã tập trung ôn tập từ ngày 4-7 tại Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam đến nay. Chương trình bồi dưỡng có 1.200 tiết, gồm 800 tiết lý thuyết và 400 tiết thực hành.

Với các học sinh, đây là quá trình học tập với nhiều nội dung mới, đòi hỏi vừa củng cố kiến thức vật lý, toán học, vừa tiếp cận sâu hơn với thiên văn và vật lý thiên văn.

Trần Minh Thái, học sinh lớp 12 Lý 1, Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam cho biết, phần lý thuyết đặt ra yêu cầu khá cao, nhất là khi học sinh phải cân đối thời gian làm bài với việc xử lý những bài toán vật lý thiên văn khó. Trong quá trình chuẩn bị, Thái được các thầy cô hướng dẫn, đồng thời dành nhiều thời gian làm các đề thi những năm trước để củng cố kiến thức và rèn kỹ năng giải các dạng bài nâng cao.

Với Thái, việc luyện đề không chỉ giúp làm quen với yêu cầu của kỳ thi mà còn giúp nhận ra những phần kiến thức còn thiếu để tiếp tục bổ sung. Mục tiêu của em là cố gắng hết sức để đạt kết quả cao, góp phần vào thành tích của đội tuyển Việt Nam khi tham dự kỳ thi trên sân nhà.

Trong khi đó, với Lê Gia Hồng Minh, cũng là học sinh lớp 12 Lý 1, Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam, phần thực hành lại đem đến những yêu cầu rất khác. Thiên văn không phải là nội dung được học nhiều trong chương trình phổ thông nên từ lớp 10, Minh mới bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về việc xác định phương hướng, các kiến thức vật lý thiên văn và dần hình thành niềm yêu thích với lĩnh vực này.

Theo Minh, việc học bản đồ sao, xác định vị trí các thiên thể, tinh vân hay cụm sao đòi hỏi sự chính xác và khả năng ghi nhớ. Đặc biệt, kết quả quan sát ngoài trời phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Mây, mưa có thể che khuất các ngôi sao, khiến việc sử dụng kính thiên văn gặp khó khăn.

Theo thầy Nguyễn Lê Sơn Quang, giáo viên Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam, IOAA có yêu cầu chuyên môn cao, kết hợp giữa vật lý với thiên văn, vật lý thiên văn. Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, kiến thức thiên văn chủ yếu xuất hiện ở một số nội dung chuyên đề nâng cao, vì vậy học sinh tham gia đội tuyển phải tự học thêm rất nhiều kiến thức.

Quá trình bồi dưỡng được chia thành nhiều chuyên đề. Mỗi giáo viên phụ trách một nhóm nội dung, đồng thời có sự tham gia của giảng viên, nhà khoa học đến từ các trường đại học và viện nghiên cứu. Theo thầy Quang, học sinh phải chuẩn bị đồng thời kiến thức lý thuyết, kỹ năng xử lý dữ liệu và kỹ năng quan sát bầu trời. Đây đều là những nội dung không đơn giản và có nhiều điểm mới đối với học sinh phổ thông.

Hoàn thiện kỹ năng, chuẩn bị tâm thế trước giờ thi

Cùng với chuyên môn, đội tuyển học sinh Việt Nam tranh tài tại IOAA năm nay được rèn luyện tiếng Anh chuyên ngành, tâm lý và kỹ năng làm việc nhóm. Nội dung này phù hợp với đặc thù của IOAA, khi kỳ thi gồm 4 phần: Lý thuyết, phân tích dữ liệu, quan sát và thi đồng đội. Trong đó, học sinh không chỉ cần vận dụng kiến thức cá nhân mà còn phải phối hợp với các thành viên khác ở phần thi chung.

Đội tuyển Việt Nam tích cực ôn luyện. Ảnh: Phạm Thảo

Các học sinh cũng ý thức rõ yêu cầu phải chủ động trong quá trình chuẩn bị. Vũ Nguyễn Nguyên, học sinh lớp 12 Lý 1, Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam, từng giành Huy chương vàng môn thiên văn tại một cuộc thi quốc tế ở Ấn Độ năm trước, năm nay tham gia hỗ trợ đội tuyển với vai trò trợ giảng.

Vũ Nguyễn Nguyên tham gia thu thập bài tập, câu hỏi, trao đổi với học sinh và hỗ trợ giáo viên trong các buổi học. Theo Nguyên, với một kỳ thi có nhiều phần thi khác nhau, học sinh cần rèn đồng thời kiến thức và kỹ năng, trong đó việc làm các đề tuyển chọn của nhiều quốc gia và đề những năm trước giúp các em làm quen với nhiều dạng bài.

Trao đổi về công tác chuẩn bị cho IOAA 2026, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, thành phố Hà Nội phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Hội đồng IOAA quốc tế và các đơn vị liên quan đang tích cực hoàn thiện những khâu cuối cùng để tổ chức kỳ thi trong vài ngày tới. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội là cơ quan đầu mối, Trường Đại học Phenikaa là địa điểm chính phục vụ các hoạt động chuyên môn của kỳ thi.

Thi đấu trên sân nhà vừa là lợi thế, vừa tạo thêm động lực để đội tuyển Việt Nam quyết tâm đạt kết quả tốt. Ảnh: Phạm Thảo

Ban Tổ chức đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ đội tuyển và kỳ thi. Trong đó có kính thiên văn Sky-Watcher BK P15075 EQ3, nhà chiếu hình vũ trụ đường kính 16m, máy chiếu Sony GTZ380, phần mềm SkyExplorer và phần mềm chấm thi Olympify.

Theo ông Nguyễn Văn Hiền, việc chuẩn bị được thực hiện theo yêu cầu chuyên môn của kỳ thi, đồng thời chú trọng các điều kiện về an ninh, an toàn và tổ chức. Lịch thi thực hành có thể được điều chỉnh phù hợp với thời tiết, yêu cầu an toàn và chuyên môn.

Với đội tuyển Việt Nam, những ngày cuối của quá trình bồi dưỡng là thời gian tiếp tục rà soát kiến thức, hoàn thiện kỹ năng và chuẩn bị tâm thế trước khi bước vào kỳ thi. Việc IOAA 2026 được tổ chức tại Hà Nội vừa tạo lợi thế sân nhà cho đội tuyển Việt Nam, vừa thêm động lực để các thành viên nỗ lực, quyết tâm đạt kết quả tốt nhất.