Dồn lực khởi công tuyến chính đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cuối năm 2026

Tạo nền tảng pháp lý, kỹ thuật cho tuyến đường sắt trục Đông - Tây

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Chu Văn Tuân, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án Đường sắt cho biết, Bộ Xây dựng đang chỉ đạo Ban phối hợp với các cơ quan, đơn vị, tư vấn tập trung thúc đẩy các hạng mục công việc của Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, hướng tới mục tiêu có thể khởi công tuyến chính vào cuối năm 2026.

Phối cảnh ga Lào Cai - một trong 5 vị trí ga được khởi công dự án vào 19/12/2025.

Ban đã huy động hàng trăm nhân lực, tập trung thực hiện song hành nhiều nhiệm vụ. Với Dự án thành phần 1 - Đầu tư hạ tầng kết nối các ga trên tuyến và quảng trường ga - vừa được khởi công đồng loạt tại 5 ga vào ngày 19/12/2025, Ban đang đôn đốc triển khai thi công trên thực địa. Hiện nay, các nhà thầu đã tập trung máy móc, thiết bị, nhân lực để triển khai thi công.

Đồng thời, Ban tiếp tục phối hợp với tư vấn hoàn thiện hồ sơ thiết kế kỹ thuật đối với các hạng mục của 16 ga còn lại, làm cơ sở tổ chức lựa chọn nhà thầu, khởi công trong quý I/2026 và hoàn thành toàn bộ dự án, đồng bộ với Dự án thành phần 2 vào năm 2030.

Đối với Dự án thành phần 2 – Đầu tư xây dựng công trình đường sắt, từ tháng 6/2025, tư vấn đã triển khai lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Hiện Ban đang chỉ đạo tư vấn tập trung hoàn thiện hồ sơ, phấn đấu hoàn thành trong tháng 3/2026 để làm cơ sở cho Việt Nam và Trung Quốc thẩm định, hướng tới phê duyệt dự án trong tháng 7/2026.

Song song với đó, tư vấn trong nước đang lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và hồ sơ chuyển đổi mục đích sử dụng rừng.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), di dời các công trình điện từ 110kV trở lên, 6/6 địa phương đã rà soát khoảng 111 khu tái định cư; trong đó, 4/6 địa phương (Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Hải Phòng) đã khởi công nhiều khu tái định cư từ tháng 8/2025.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng đã rà soát và phân chia thành 16 tiểu dự án di dời công trình điện cấp 110kV, 220kV, 500kV; cùng 469 công trình điện cấp 22kV và 0,4kV do 6 điện lực địa phương quản lý. Các địa phương và EVN đang tiếp tục triển khai các nhiệm vụ liên quan.

Bản đồ hướng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Báo cáo Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt (Ban Chỉ đạo) mới đây, ông Bùi Xuân Dũng – Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo – cho biết: để thực hiện khối lượng công việc đồ sộ trong khoảng thời gian có thể nói là ngắn kỷ lục (chưa đầy một năm), Chính phủ và Bộ Xây dựng đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiều nhiệm vụ quan trọng, chuẩn bị đồng bộ về hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn nhân lực.

Điểm nổi bật là tốc độ hoàn thiện thể chế, chính sách, hình thành khung pháp lý căn bản. Ngay sau khi chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua vào tháng 2/2025, Chính phủ và Bộ Xây dựng đã chỉ đạo triển khai đồng loạt nhiều nhiệm vụ với tinh thần quyết liệt, khẩn trương.

Hệ thống pháp luật liên quan đến xây dựng, đường sắt, quy hoạch, đầu tư được rà soát, hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho việc triển khai dự án. Nhiều cơ chế, chính sách đặc thù được ban hành, trong đó có việc cho phép tách công tác GPMB thành các dự án độc lập, giao địa phương làm chủ đầu tư, qua đó tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn trong công tác chuẩn bị đầu tư các dự án hạ tầng quy mô lớn.

Cùng với đó là việc ban hành các quy định về thiết kế kỹ thuật tổng thể, cơ chế chuyển giao công nghệ, phát triển khoa học – công nghệ trong lĩnh vực đường sắt.

Chỉ trong chưa đầy một năm, 4 luật, 2 nghị quyết, 4 nghị định và 1 đề án liên quan đã được ban hành, tạo nền tảng pháp lý để dự án có thể triển khai ngay khi đủ điều kiện.

Dự án cũng được Chính phủ cho phép áp dụng tiêu chuẩn của Trung Quốc. Hiện phía Trung Quốc đã bàn giao 88 bộ tiêu chuẩn khảo sát, thiết kế và 18 bộ tiêu chuẩn về lập dự toán, định mức xây dựng. Ban Quản lý dự án Đường sắt đã hoàn thành việc biên dịch các bộ tiêu chuẩn này để phục vụ áp dụng.

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045, làm cơ sở chuẩn bị nhân lực cho các giai đoạn xây dựng, khai thác, bảo trì, vận hành và chuyển giao công nghệ.

Về phía Bộ Xây dựng, Bộ đã thành lập Ban Chỉ đạo của Bộ, trong đó phân công một Thứ trưởng phụ trách các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc, bao gồm tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Các cục, vụ, viện, trường đại học, ban quản lý dự án và chuyên gia được phân công thực hiện các nhiệm vụ cụ thể về đào tạo, phát triển nhân lực; thể chế, chính sách; giải pháp kỹ thuật, công nghệ, tiêu chuẩn; tổ chức triển khai dự án.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang được triển khai tăng tốc, mục tiêu khởi công tuyến chính vào cuối năm 2026 (Ảnh minh họa: AI tạo).

Khởi công tuyến chính cuối năm 2026

Nhiệm vụ đặt ra trong năm 2026 là rất nặng nề, với nhiều mốc tiến độ liên tiếp: lựa chọn tư vấn lập thiết kế kỹ thuật Dự án thành phần 2; hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 3/2026, phê duyệt dự án trong tháng 7/2026; triển khai đàm phán Hiệp định xây dựng công trình cầu đường sắt qua biên giới Việt Nam - Trung Quốc; đàm phán Hiệp định vay vốn cho dự án.

Những tháng cuối năm sẽ thực hiện thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu thi công. Đồng thời, các địa phương và EVN phải tổ chức GPMB, di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm đáp ứng tiến độ triển khai dự án.

“Hiện chúng tôi đang tập trung cho mốc tiến độ lựa chọn tư vấn lập thiết kế kỹ thuật Dự án thành phần 2, cũng như hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi trong tháng 3/2026. Tất cả nỗ lực đều hướng tới mục tiêu khởi công tuyến chính vào cuối năm 2026”, ông Tuân cho hay.

Với nền tảng thể chế cơ bản hoàn thiện, công nghệ – kỹ thuật và nguồn nhân lực được chuẩn bị kỹ lưỡng, cùng sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Bộ Xây dựng và sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, Dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang từng bước hiện thực hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về đầu tư xây dựng phương thức vận tải chiến lược trên hành lang Đông – Tây, thúc đẩy liên kết vùng, hội nhập quốc tế và mở ra chương mới cho sự phát triển của đường sắt Việt Nam trong giai đoạn mới.

Kỳ Nam