Đồn Phai Khắt - Chứng nhân lịch sử vùng Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng

Đồn Phai Khắt gắn liền với trận đánh Phai Khắt diễn ra ngày 25/12/1944, trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp trực tiếp chỉ huy. Chỉ 3 ngày sau khi đội quân được thành lập trong khu rừng Trần Hưng Đạo, chiến thắng Phai Khắt đã mở đầu truyền thống "đánh thắng trận đầu", đặt nền móng cho sự trưởng thành của lực lượng vũ trang cách mạng, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay.

Di tích Đồn Phai Khắt nằm trong vùng lõi Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, nơi ghi dấu trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.

Ban đầu, đồn là ngôi nhà của ông Nông Văn Lạc ở làng Phai Khắt, được xây dựng năm 1940. Công trình có diện tích khoảng 210 m², xây bằng gạch theo kiểu nhà bốn gian hai chái, mái lợp ngói máng, bên trong sử dụng hệ thống xà, trần bằng gỗ nghiến quý. Với vị trí nằm trên tuyến giao thông quan trọng, có thể kiểm soát toàn bộ vùng Tam Kim và kết nối thuận lợi với châu lỵ Nguyên Bình, đầu năm 1944 thực dân Pháp đã chiếm dụng ngôi nhà, biến nơi đây thành đồn binh nhằm đàn áp phong trào cách mạng và cắt đứt tuyến liên lạc giữa các căn cứ.

Sau quá trình trinh sát kỹ lưỡng, nắm chắc quy luật sinh hoạt và bố phòng của địch, dù lực lượng còn non trẻ, vũ khí hết sức thô sơ, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân đã bất ngờ tiến công, nhanh chóng làm chủ đồn Phai Khắt. Chiến thắng vang dội này không chỉ tiêu diệt sinh lực địch, thu nhiều vũ khí mà còn khẳng định nghệ thuật chỉ huy linh hoạt, táo bạo của lực lượng cách mạng ngay từ những ngày đầu thành lập.

Chiến thắng Phai Khắt, cùng với chiến thắng Nà Ngần diễn ra ngay sau đó, tuy quy mô không lớn nhưng mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Đây là minh chứng sinh động cho đường lối xây dựng lực lượng vũ trang đúng đắn của Đảng, khơi dậy niềm tin tất thắng, cổ vũ phong trào cách mạng trên cả nước và tạo tiền đề cho những chiến công vang dội trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Ngày nay, ngôi đồn vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng. Những bức tường gạch nhuốm màu thời gian, mái ngói cổ kính, các gian phòng từng là nơi đóng quân của địch và không gian trưng bày hiện vật giúp du khách hình dung rõ nét về trận đánh lịch sử cách đây hơn tám thập kỷ. Giữa màu xanh của núi rừng Trần Hưng Đạo, di tích trở thành nơi giáo dục truyền thống yêu nước, hun đúc lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ.

Đồn Phai Khắt - "địa chỉ đỏ" của vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Năm 1993, Đồn Phai Khắt được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia và hiện là một trong những điểm di tích quan trọng thuộc Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo. Cùng với hệ thống các tuyến, điểm di sản của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, nơi đây tạo nên sự kết nối độc đáo giữa giá trị địa chất, cảnh quan thiên nhiên và lịch sử cách mạng. Đến với Đồn Phai Khắt, du khách không chỉ được tìm hiểu về trận đánh mở đầu truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn được cảm nhận sâu sắc tinh thần bất khuất của dân tộc trên chính mảnh đất đã làm nên những trang sử hào hùng.

Ông Đào Văn Mùi, Giám đốc Ban Quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt tỉnh cho biết: Đồn Phai Khắt không chỉ là một di tích lịch sử cách mạng có ý nghĩa đặc biệt, ghi dấu trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân mà còn là điểm đến quan trọng trên các tuyến trải nghiệm của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng. Giá trị nổi bật của di tích nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên. Đến với Phai Khắt, du khách được tìm hiểu về những trang sử hào hùng của dân tộc, được khám phá không gian sinh thái nguyên sơ của vùng lõi Công viên địa chất, cảm nhận sự giao thoa giữa di sản địa chất hàng trăm triệu năm với di sản lịch sử cách mạng. Đây là lợi thế đặc biệt để phát triển du lịch giáo dục truyền thống, du lịch trải nghiệm gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản.