Đón Tết này không quên Tết thời bao cấp

Tết - khi phố phường rực rỡ đèn hoa, những quán hàng sáng đèn đến tận khuya và dòng người tất bật du xuân, tôi bỗng chậm lại giữa nhịp xuân hối hả và nhận ra, Tết bây giờ đủ đầy quá!

Ngày nay, nhiều gia đình vẫn giữ gìn nét đẹp truyền thống của tết xưa như cùng nhau gói bánh chưng, trang trí nhà cửa, sum vầy bên bữa cơm đoàn viên.

Mâm cỗ, quà bánh không còn gói gọn trong vài món truyền thống mà đã phong phú với thực đơn từ Á sang Âu. Không chỉ đủ đầy về vật chất, Tết hôm nay còn giàu có về đời sống tinh thần. Những chương trình nghệ thuật đón xuân được đầu tư công phu, lễ hội đầu năm tổ chức bài bản, không gian văn hóa cộng đồng rộn ràng khắp nơi. Đêm giao thừa, pháo hoa rực sáng bầu trời từ nông thôn đến thành thị, mang theo niềm hân hoan của một đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ.

Với nhiều gia đình, Tết không còn bó hẹp trong không gian nơi mình sinh sống mà mở rộng thành những chuyến du xuân, những kỳ nghỉ tận hưởng. Có người chọn trở về sum họp, có người lên rừng, xuống biển, thậm chí xuất ngoại để đón năm mới theo một cách khác.

Ngay cả với những người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, Tết cũng không còn là nỗi lo cơm ăn áo mặc, mà có thể nghĩ xa hơn những nhu cầu thiết yếu.

Mâm cỗ ngày Tết đã đủ đầy hơn xưa.

Giữa sự đủ đầy ấy, ký ức về những cái Tết xưa lại hiện về rõ rệt hơn. Tôi sinh vào cuối thập niên 80, khi đất nước đã bước qua thời tem phiếu, bước vào thời kỳ đổi mới, nhưng dư âm của những tháng ngày gian khó vẫn còn in hằn trong nếp sống mỗi gia đình.

Tuổi thơ tôi không phải xếp hàng từ tinh mơ để mua gạo như các anh chị, song vẫn thuộc về những năm tháng mẹ phải chắt chiu từng đồng lương, cha cặm cụi tăng gia sau giờ làm để cải thiện bữa ăn.

Xếp hàng mua thực phẩm là đặc trưng của thời kỳ bao cấp. Ảnh Internet.

Tết thời ấy là cả một công cuộc chuẩn bị. Các gia đình đều phải dành dụm tiền để mua túi gạo nếp ngon, cân thịt ba chỉ tươi, vài lạng đậu xanh, mấy gói mứt gừng. Và những món đồ trang trí nhà cửa không thể thiếu là ảnh chân dung Bác Hồ, tấm khăn trải bàn con công, vài nhành hoa nhựa đủ màu sắc...

Mọi thứ đều có kế hoạch, có tính toán rõ ràng. Không dư dả để bày biện nhiều nhưng cũng đủ để cảm nhận được sự khác biệt giữa ngày thường và ngày Tết.

Trẻ con mong Tết vì có áo mới, có lì xì; người lớn mong Tết vì đó là dịp hiếm hoi trong năm mọi thứ trở nên “dư dả” hơn. Nhà tôi có năm anh chị em, dù khó khăn, mẹ vẫn cố lo cho mỗi đứa một bộ đồ mới.

Bộ quần áo mua ở chợ Tết được chúng tôi gấp cẩn thận trong tủ với niềm háo hức chờ đến sáng mùng Một được khoác lên người.

Dù khó khăn nhưng ngày Tết thời bao cấp vẫn đậm sâu những nét văn hóa truyền thống.

Nồi bánh chưng đỏ lửa suốt đêm, cả gia đình quây quần canh lửa. Những đêm ngồi canh bánh ấy, tôi nhớ ánh mắt cha khi kể về thời bao cấp. Ông nói về tem phiếu, về những ngày khu tập thể chia nhau từng ký gạo, từng chai nước mắm; về những khó khăn khiến tình làng nghĩa xóm, tình cảm bạn bè, đồng nghiệp thêm đậm sâu. Cái thiếu thốn vật chất dường như lại làm đầy hơn những giá trị tinh thần.

Đón Tết này, khi mâm cỗ đã ngập tràn món ngon, khi chuyện ăn uống không còn là nỗi bận tâm lớn nhất, có lẽ nhiều người trẻ khó hình dung vì sao thế hệ trước luôn trân trọng từng hạt nếp, từng miếng thịt.

Có thể họ cũng không biết rằng, ông bà, cha mẹ mình đã đi qua những ngày tháng mà đủ ăn đã là cả một ước mơ. Nhưng chính từ những nền móng nhọc nhằn ấy, công cuộc đổi mới mới có thể bén rễ, để đất nước từng bước chuyển mình như hôm nay.

Du xuân trong những tà áo dài truyền thống.

Những ngày đầu năm mới, đi giữa phố phường đông vui, tôi nhận ra mình thuộc về một thế hệ đặc biệt khi sinh ra sau bước ngoặt lịch sử và trưởng thành cùng giai đoạn chuyển mình của đất nước.

Chúng tôi không còn biết đến sổ gạo nhưng vẫn hiểu giá trị của tiết kiệm và sẻ chia, không còn lo cái ăn từng bữa nhưng luôn ý thức rằng sự đủ đầy hôm nay được đánh đổi bằng mồ hôi và cả những hy sinh thầm lặng của thế hệ trước.

Đón Tết này, giữa tiếng nhạc xuân rộn ràng và sắc mai, sắc đào rực rỡ, ký ức Tết thời bao cấp vẫn hiện về ấm áp. Nó nhắc ta biết ơn hiện tại, biết ơn một hành trình đổi thay bền bỉ của đất nước, biết ơn những thế hệ đã lặng lẽ đi qua gian khó để mùa xuân hôm nay tròn đầy hơn.

Minh Khánh