Đón Tết thời hội nhập

Khác biệt thế hệ

Nhiều năm nay, gia đình chị Nguyễn Thị Hương (phường Võ Cường) duy trì việc đi du lịch dịp Tết Nguyên đán. Chị Hương cho biết: “Trước Tết chúng tôi về bên ngoại, bên nội thăm hỏi người thân, tổ chức tất niên. Giao thừa, gia đình tôi làm một mâm cơm cúng theo phong tục. Qua trưa hôm sau chúng tôi sẽ lên đường đi du lịch bằng xe riêng của gia đình, khám phá các điểm đến đã định trước, gần đến ngày đi làm thì trở về. Dịp Tết được nghỉ dài ngày, đi du lịch vừa khám phá đó đây mà vẫn được quây quần bên nhau”.

Khách du xuân tại chùa Bút Tháp (phường Trí Quả). Ảnh tư liệu.

Trong khi đó, với đa số người dân Việt Nam, Tết là khoảng thời gian thiêng liêng, mọi người tập trung sum họp bên gia đình, cúng bái tổ tiên, thăm hỏi họ hàng… Chị Nguyễn Thị Khuyên (xã Tân Chi) cho biết: “Tết nay có nhiều đổi mới so với Tết xưa, không còn phải tập trung quá nhiều cho việc chuẩn bị cỗ bàn, nhiều thứ có thể mua sẵn. Tuy nhiên, gia đình tôi vẫn giữ nếp truyền thống, ngày Tết con cháu phải túc trực tại gia đình để làm cơm cúng tổ tiên và đi thăm hỏi, chúc tụng họ hàng nội, ngoại. Chúng tôi không thể đi du lịch dịp này”.

Với nhiều người lớn tuổi ở nước ta, Tết phải có sự chuẩn bị từ sớm, mâm cao cỗ đầy, thăm hỏi họ hàng, giữ nền nếp trên dưới. Trong tư duy ấy, Tết không chỉ là niềm vui cá nhân mà còn là trách nhiệm với gia đình, dòng họ và tổ tiên. Ngược lại, với một bộ phận người trẻ, đặc biệt là những người sống và làm việc ở đô thị, Tết dần được nhìn như một khoảng thời gian nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng. Việc gói bánh, nấu cỗ, đi chúc Tết không còn mặc định mà được cân nhắc dựa trên điều kiện thời gian, tài chính và cảm xúc. Tết có thể là một chuyến du lịch, một kỳ nghỉ yên tĩnh hoặc đơn giản là thời gian dành cho bản thân và gia đình nhỏ.

Sự khác biệt thế hệ trong cách thức đón Tết Nguyên đán đang âm thầm diễn ra. Người lớn lo ngại rằng Tết đang nhạt dần, con cháu không còn mặn mà với truyền thống. Người trẻ lại cảm thấy Tết mang theo nhiều áp lực vô hình: Áp lực chi tiêu, áp lực hình thức và các mối quan hệ xã giao. Sự khác biệt ấy không chỉ nằm ở hình thức đón Tết, mà phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy, cách con người định vị Tết trong đời sống đương đại.

Dung hòa để giữ trọn giá trị của Tết

Nhịp sống công nghiệp, đô thị hóa, sự dịch chuyển lao động, cấu trúc gia đình hạt nhân và tác động của công nghệ đã khiến con người phải sắp xếp lại cách thức đón Tết sao cho phù hợp với thực tế.

Trong bối cảnh ấy, vấn đề đặt ra là làm sao dung hòa các khác biệt để Tết vẫn giữ được ý nghĩa cốt lõi là thời điểm kết thúc năm cũ, mở đầu một năm mới, khi người người, nhà nhà đoàn tụ với tấm lòng tri ân tổ tiên, sự kết nối giữa các thế hệ và mong ước về một khởi đầu tốt đẹp. Những giá trị này hoàn toàn có thể được duy trì trong các hình thức linh hoạt hơn.

Gói bánh chưng là giây phút gắn kết các thành viên gia đình dịp Tết.

Một số gia đình có thể không gói bánh chưng như trước, nhưng vẫn tổ chức một bữa cơm tất niên ấm cúng để các thế hệ ngồi lại bên nhau. Có thể không đi chúc Tết đủ tất cả họ hàng nhưng vẫn giữ những cuộc gặp gỡ thực sự ý nghĩa. Có thể đón Tết xa quê, nhưng vẫn dành thời khắc giao thừa cho gia đình, cho ký ức chung và sự lắng lại của tâm hồn.

Nguyễn Thị Hoa, 24 tuổi (phường Thuận Thành) cho biết: “Từ những năm còn là sinh viên, các bạn em đi du lịch dịp Tết rất vui. Em cũng muốn đi nhưng không được cha mẹ cho phép. Năm nay bố mẹ đã thay đổi tư duy, đồng ý cho em đi cùng nhóm bạn nhưng chỉ được khởi hành từ ngày mùng 2”. Chị Nguyễn Thị Lan Anh, mẹ của Hoa cho biết: “Gia đình tôi khá truyền thống nên mong muốn dịp Tết cả gia đình vui vầy bên nhau, còn đi thăm hỏi họ hàng. Thế nhưng ngẫm nghĩ lại, bây giờ nhà nước cho nghỉ Tết dài ngày, mục đích là tạo điều kiện cho mọi người nghỉ ngơi, vui vẻ. Các con có nhu cầu đi du lịch để thay đổi không khí sau một năm dài học hành, lao động vất vả nên mình cũng cần tạo điều kiện cho con toại nguyện”.

Trong khi một số gia đình đang loay hoay dung hòa việc sử dụng thời gian kỳ nghỉ Tết ra sao thì một số gia đình lựa chọn du xuân, thăm thú các di tích lịch sử trong tỉnh hoặc vùng lân cận, có thể đi về trong ngày. Gia đình chị Nguyễn Thùy Dương (phường Bắc Giang) thường dành một ngày thăm bên nội, một ngày thăm bên ngoại. Sau đó, cả gia đình 4 người sẽ đi du xuân, vãn cảnh, dâng hương tại các đền, chùa lớn trong tỉnh như: Đền Xương Giang, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Phật Tích, lăng Kinh Dương Vương, chùa Bút Tháp... Thời gian còn lại của kỳ nghỉ sẽ dùng vào việc nghỉ ngơi dưỡng sức trước khi quay lại nhịp sống thường nhật.

Khi người lớn chấp nhận rằng truyền thống có thể thay đổi hình thức mà không mất đi bản chất, người trẻ nhận ra rằng Tết không chỉ là kỳ nghỉ mà còn là sợi dây gắn kết văn hóa thì những bất đồng quan điểm về việc đón Tết sẽ dần được xóa nhòa.

Việc dung hòa nhận thức giữa các thế hệ giúp Tết tiếp tục là một thực thể văn hóa sống, không bị đóng khung trong hoài niệm, cũng không bị hòa tan hoàn toàn vào lối sống tiện lợi. Những thay đổi trong cách thức đón Tết không phải là sự mai một văn hóa, mà là dấu hiệu cho thấy Tết đang được điều chỉnh để thích nghi với đời sống hiện đại. Khi chúng ta vẫn tìm thấy ở Tết sự gắn kết và niềm hy vọng cho một năm mới thì dù hình thức có đổi thay, Tết vẫn là thời khắc quý giá trong tâm hồn mỗi người dân nước Việt.

Bài, ảnh: Thanh Hương