Đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU

Cán bộ chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Nhật Lệ tuyên truyền đến ngư dân hướng tới một nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững và bảo vệ nguồn lợi thủy sản - Ảnh: P.V

Kết quả khích lệ và thách thức

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT), thời gian qua, các sở, ngành, đơn vị và địa phương trong toàn tỉnh đã triển khai nghiêm túc, quyết liệt các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Sự chủ động này đã giúp địa phương ghi nhận nhiều tín hiệu khả quan: Hạ tầng giám sát được nâng cấp, công tác kiểm soát tàu cá ra vào cảng từng bước đi vào nền nếp, đặc biệt là không ghi nhận trường hợp tàu cá nào vi phạm khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài bị nước bạn bắt giữ, xử lý. Trên Hệ thống báo cáo điều hành điện tử quốc gia, tỉnh được đánh giá thuộc nhóm các địa phương thực hiện tốt công tác này.

Qua thực tiễn, Phó Giám đốc Sở NN-MT Nguyễn Hữu Vinh đánh giá về kết quả đạt được vẫn chưa thực sự bền vững, còn nhiều tồn tại ảnh hưởng trực tiếp đến nỗ lực chung của toàn tỉnh. Trong đó, những nguy cơ vẫn chưa được giải quyết dứt điểm, như: Tình trạng tàu cá vi phạm ranh giới cho phép khai thác trên biển vẫn xảy ra; hiện tượng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS)-từ vài ngày đến nhiều ngày, thậm chí mất kết nối ngay khi đang nằm bờ hoặc tự ý vô hiệu hóa thiết bị. Bên cạnh đó, số lượng vụ việc có dấu hiệu vi phạm được phát hiện còn khá lớn, nhưng tỉ lệ xác minh, xử lý triệt để ở một số khâu vẫn chưa đạt tiến độ yêu cầu.

Một trở ngại khác làm giảm điểm đánh giá của tỉnh chính là công tác quản lý hồ sơ, thủ tục hành chính đối với đội tàu. Tỉ lệ tàu cá dưới 15m chưa hoàn thành cam kết an toàn thực phẩm còn cao tại nhiều xã ven biển. Việc triển khai cài đặt, kích hoạt tài khoản Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác (eCDT) cho các chủ tàu còn chậm. Ngoài ra, số lượng tàu cá chưa đủ điều kiện hoạt động (do hết hạn đăng kiểm, chưa cấp phép hoặc thiếu giấy tờ liên quan) vẫn còn tồn đọng đáng kể ở các địa phương, như: Đông Trạch, Nam Gianh, Ba Đồn, Cửa Việt...

Nguồn gốc của những tồn tại này xuất phát từ cả hai phía, sự chủ quan, lơ là của một bộ phận ngư dân và sự thiếu sát sao, quyết liệt trong khâu quản lý, đôn đốc ở cấp cơ sở. Nếu không sớm khắc phục tình trạng này sẽ trở thành mắt xích yếu, làm suy giảm hiệu lực quản lý nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến lộ trình tháo gỡ "thẻ vàng" IUU.

Nỗ lực của các sở, ngành, địa phương để tàu cá trên địa bàn tỉnh đủ điều kiện hoạt động - Ảnh: P.V

Dự báo trong thời gian tới, diễn biến thời tiết trên biển sẽ có nhiều bất lợi, mưa bão gia tăng khiến số lượng tàu cá phải nằm bờ dài ngày. Đây là thời điểm rất dễ phát sinh tâm lý chủ quan, lơ là từ phía các chủ tàu. Khi tàu không ra khơi, nhiều ngư dân thường bỏ quên, không quan tâm thực hiện các thủ tục gia hạn giấy tờ, đăng kiểm, cấp phép hay duy trì kết nối thiết bị VMS. Điều này dẫn đến nguy cơ gia tăng đột biến số lượng tàu cá không đủ điều kiện hoạt động.

Quyết liệt, đồng bộ, đúng tiến độ

Phó Giám đốc Sở NN-MT Nguyễn Hữu Vinh cho biết, Ban Chỉ đạo IUU tỉnh giao nhiệm vụ cụ thể và yêu cầu các sở, ngành, đơn vị, chính quyền địa phương tập trung cao độ, thực hiện nghiêm túc kế hoạch hành động chống khai thác IUU nhằm giải quyết dứt điểm các tồn tại, nâng cao điểm số đánh giá và quyết tâm cùng cả nước gỡ bỏ “thẻ vàng”.

Trong đó, đối với cấp xã, đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành việc cấp giấy cam kết đủ điều kiện an toàn thực phẩm cho 100% tàu cá dưới 15m thuộc thẩm quyền. Đồng thời, trực tiếp hướng dẫn toàn bộ chủ tàu cá từ 6m trở lên thực hiện cài đặt, kích hoạt tài khoản eCDT, hoàn thành trước ngày 25/10; thường xuyên thông báo, vận động ngư dân làm thủ tục gia hạn giấy tờ khi hết hạn; lập danh sách giám sát nghiêm ngặt các tàu cá không đủ điều kiện, tuyệt đối không để các tàu này tham gia khai thác hoặc mang theo ngư lưới cụ ra biển; chủ động xử lý vi phạm hành chính theo thẩm quyền, đặc biệt là các hành vi mất kết nối VMS khi tàu neo đậu tại bờ, bãi.

Các đơn vị, ban, ngành, đoàn thể phối hợp động viên ngư dân ra khơi bảo đảm an toàn - Ảnh: P.V

“Đông Trạch là một trong những địa phương có số lượng lớn, với trên 500 tàu cá, trong đó hiện có nhiều tàu cá không đủ điều kiện hoạt động và chưa cam kết về bảo đảm an toàn thực phẩm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng” IUU. Lãnh đạo chính quyền địa phương xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Vì vậy, trong thời gian tới, cùng với tăng cường công tác quản lý nhà nước, xử lý nghiêm đối với hoạt động đánh bắt trên biển vi phạm IUU, địa phương tích cực vận động, hướng dẫn ngư dân tháo gỡ vướng mắc để hoàn thiện thủ tục, hoặc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo sinh kế bền vững, hạn chế và tiến tới kiên quyết không để xảy ra tình trạng tàu cá không đủ điều kiện ra khơi hoặc vi phạm vùng biển nước ngoài”, Chủ tịch UBND xã Đông Trạch Võ Hải Quân cho hay.

Để thực hiện nghiêm túc, đồng bộ kế hoạch chống khai thác IUU của tỉnh, Sở NN-MT tiếp tục tập trung rà soát, cấp mới và gia hạn kịp thời các loại giấy phép, đăng kiểm tàu cá để giảm tối đa số tàu không đủ điều kiện; phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương hoàn thiện dữ liệu quản lý, bảo đảm số lượng tàu cá thông tin trên cơ sở dữ liệu quốc gia luôn “đúng, đủ, sạch, sống”; tham mưu ban hành các chính sách hỗ trợ ngư dân giải bản tàu cá hỏng, chuyển đổi nghề nghiệp bền vững và phát triển thủy sản hiện đại.

Các đơn vị, như: Bộ đội Biên phòng bố trí lực lượng kiểm soát 100% tàu cá xuất, nhập lạch; tăng cường tuần tra, thực thi pháp luật trên các vùng biển. Công an tỉnh đẩy nhanh tiến độ điều tra, sớm đưa ra xét xử các vụ việc vi phạm điển hình để tạo tính răn đe.

Ban Quản lý cảng cá chịu trách nhiệm toàn diện nếu để xảy ra sai sót trong công tác giám sát thủy sản qua cảng; kịp thời phát hiện và thông báo các trường hợp tàu cá có dấu hiệu vi phạm IUU để xử lý nghiêm theo quy định.

“Chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt để tháo gỡ “thẻ vàng” của EC, mà còn là “mắt xích” quan trọng để hướng tới một nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững và bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho tương lai. Sự vào cuộc thực chất, quyết liệt của các ngành chức năng, chính quyền các cấp cùng sự tự giác tuân thủ của ngư dân chính là “chìa khóa” quyết định thắng lợi mục tiêu này”, Phó Giám đốc Sở NN-MT Nguyến Hữu Vinh nhấn mạnh thêm.