Đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng công tác dân số trong tình hình mới

Người cao tuổi phường Phủ Lý ngày càng chú trọng khám sức khỏe định kỳ.

Kết quả bước đầu và những vấn đề đặt ra

Thời gian qua, công tác dân số trên địa bàn tỉnh được triển khai với nhiều hoạt động thiết thực, bám sát yêu cầu nhiệm vụ và hướng mạnh về cơ sở. Ngành y tế đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo, trong đó có Kế hoạch thực hiện Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030; hướng dẫn triển khai công tác dân số và phát triển, đồng thời đẩy mạnh tập huấn, truyền thông, nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác dân số tại địa phương. Qua đó, chất lượng và hiệu quả công tác dân số từng bước được cải thiện.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ người cao tuổi trên địa bàn tỉnh được khám sức khỏe định kỳ đạt 32%, bằng 80% chỉ tiêu kế hoạch năm; tỷ lệ sàng lọc trước sinh đạt trên 50,5%, vượt chỉ tiêu kế hoạch năm; tỷ lệ sàng lọc sơ sinh đạt trên 56%, bằng 93% chỉ tiêu kế hoạch năm. Tỷ lệ trẻ em bị tai nạn thương tích và trẻ em bị xâm hại được kiểm soát ở mức thấp, đạt kết quả vượt chỉ tiêu đề ra.

Công tác khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật cho người dân ngày càng được các địa phương trong tỉnh quan tâm, triển khai thực hiện.

Cũng trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tổ chức 46 hội nghị tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ, trong đó có 40 hội nghị dành cho 4.482 cộng tác viên dân số tại 100% xã, phường. Hoạt động truyền thông cũng được đẩy mạnh với hơn 60.000 tờ gấp tuyên truyền nâng cao chất lượng dân số được in ấn, cấp phát; nhiều tin, bài, phóng sự được thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng, góp phần đưa kiến thức và chính sách dân số đến gần hơn với người dân.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân số của tỉnh vẫn đứng trước nhiều vấn đề cần tập trung giải quyết. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh đạt 2,55 con/phụ nữ, cao hơn mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Tỷ số giới tính khi sinh của tỉnh đạt 113,9 bé trai/100 bé gái, cao hơn mức cân bằng tự nhiên, điều này cho thấy tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn cần được quan tâm. Cùng với đó, tình trạng già hóa dân số đang diễn ra nhanh.

Tính đến tháng 6/2026, người từ 60 tuổi trở lên chiếm 21,7% dân số toàn tỉnh, đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về chăm sóc sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn. Chất lượng dân số và khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản vẫn còn những khoảng cách cần khắc phục. Tỷ lệ sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh và tỷ lệ nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn chưa cao

Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu công tác dân số phải được triển khai theo hướng toàn diện, gắn với chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở để tỉnh tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức tổ chức thực hiện, chuyển trọng tâm từ dân số - kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng dân số

Thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới, tỉnh Ninh Bình từng bước chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình, giảm sinh sang dân số và phát triển. Theo đó, các nhiệm vụ về quy mô, cơ cấu, phân bố, chất lượng dân số, sức khỏe sinh sản và thích ứng với già hóa dân số được triển khai đồng bộ, gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

Để nâng cao chất lượng công tác dân số, thời gian qua, việc triển khai Luật Dân số được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 268/KH-UBND ngày 2/8/2026 triển khai, thi hành Luật Dân số và các văn bản hướng dẫn thi hành; UBND các xã, phường cũng ban hành kế hoạch triển khai công tác truyền thông về dân số. Sở Y tế đã tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Dân số cho hơn 900 đại biểu chủ chốt các ngành của tỉnh và các địa phương.

Bà Tạ Thị Hoa, Chi cục trưởng Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh cho biết: Ninh Bình xác định triển khai Luật Dân số là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó tập trung chuyển mạnh từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phắt triển; đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số, đưa chính sách dân số đến tận cơ sở và gắn với mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh. Hằng năm, các chỉ tiêu trong công tác dân số cơ bản đều đạt, đạt vượt so với chỉ tiêu kế hoạch được giao.

Người dân xã Phát Diệm thực hiện khám sàng lọc sức khỏe tại Trạm Y tế xã.

Tại cơ sở, tinh thần đổi mới này đang từng bước được cụ thể hóa. Tại xã Phát Diệm, hằng năm UBND xã đều ban hành kế hoạch triển khai công tác dân số và phát triển trên địa bàn. Cùng đó, phối hợp với Chi cục Dân số và Trẻ em tỉnh tổ chức các lớp tập huấn về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, qua đó góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở. Cùng với trẻ em, người cao tuổi cũng được xã Phát Diệm xác định là nhóm đối tượng cần được quan tâm trong bối cảnh già hóa dân số.

Ngoài hoạt động khám sức khỏe định kỳ, đầu năm 2026, địa phương tổ chức lễ mừng thọ cho 813 người cao tuổi. Đây không chỉ là hoạt động mang ý nghĩa văn hóa, thể hiện truyền thống kính trọng người cao tuổi mà còn góp phần nâng cao nhận thức của gia đình, cộng đồng về trách nhiệm chăm sóc, phát huy vai trò của người cao tuổi.

Bà Trần Thị Huế, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Phát Diệm cho biết: Địa phương xác định, công tác dân số phải được triển khai hiệu quả theo hướng xuyên suốt vòng đời. Từ chăm sóc sức khỏe sinh sản, tư vấn trước hôn nhân, chăm sóc bà mẹ, trẻ em, sàng lọc trước sinh và sơ sinh đến chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Đến nay, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc trước sinh đạt trên 89%; tỷ lệ sàng lọc sơ sinh đạt trên 82%; tỷ lệ tư vấn tiền hôn nhân đạt 51%...

Năm 2026, địa phương đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể, hướng công tác dân số ngày càng đi vào chiều sâu, gắn với chất lượng cuộc sống của người dân. Trong đó, phấn đấu, tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi; tổng tỷ suất sinh đạt 2,1 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh ở mức 111,1 bé trai/100 bé gái; 40% nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; 50% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần/năm; 50% phụ nữ mang thai được tầm soát trước sinh và 70% trẻ sơ sinh được tầm soát các bệnh bẩm sinh phổ biến.

Cải thiện chất lượng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng dân số, thực tiễn đang đặt ra nhiều vấn đề cần có giải pháp đồng bộ, trong đó có mức sinh, mất cân bằng giới tính khi sinh và già hóa dân số. Đây là những vấn đề có mối quan hệ chặt chẽ với chất lượng nguồn nhân lực, an sinh xã hội và sự phát triển lâu dài của địa phương.

Ở khu vực đô thị, yêu cầu này càng rõ nét khi quy mô dân số lớn, mật độ dân cư cao và cơ cấu dân cư đa dạng. Phường Phủ Lý là một địa bàn tiêu biểu. Được thành lập trên cơ sở sắp xếp các phường Châu Cầu, Thanh Châu, Liêm Chính và một phần phường Quang Trung (tỉnh Hà Nam cũ), phường Phủ Lý hiện có diện tích gần 12 km², dân số trên 62.000 người, mật độ dân số trên 5.300 người/km². Đây là một trong những địa phương có quy mô dân số lớn của tỉnh. Với đặc điểm là đô thị trung tâm phía Bắc tỉnh, công tác dân số ở Phủ Lý không chỉ đặt ra yêu cầu quản lý quy mô và cơ cấu dân cư mà còn gắn với việc nâng cao chất lượng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân.

Theo ông Ngô Quốc Chính, Phó Giám đốc phụ trách Trạm Y tế phường Phủ Lý, trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở địa bàn đô thị, việc chăm lo đời sống và sức khỏe nhân dân được địa phương xác định là một trong những nội dung quan trọng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trạm Y tế phường đã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể, tổ dân phố triển khai đồng bộ các hoạt động truyền thông về dân số và phát triển. Trong đó, tập trung vào các nội dung trọng điểm như: duy trì mức sinh thay thế, vận động các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, kết hôn đúng độ tuổi, sinh con trước 35 tuổi; thực hiện bình đẳng giới, không lựa chọn giới tính thai nhi và nâng cao vị thế của phụ nữ, trẻ em gái. Đối với việc nâng cao chất lượng dân số, phường tăng cường tư vấn về khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên…

Trạm Y tế phường Phủ Lý tổ chức họp giao ban cộng tác viên dân số.

Các hình thức truyền thông về công tác dân số được phường Phủ Lý triển khai đa dạng thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, tư vấn trực tiếp tại cộng đồng, hộ gia đình và lồng ghép trong các hội nghị, cuộc họp tổ dân phố, sinh hoạt đoàn thể. Trong 6 tháng đầu năm 2026, phường đã phát trên 20 tin, bài tuyên truyền trên hệ thống loa phát thanh của phường; tư vấn trực tiếp cho trên 1.000 lượt hộ gia đình; đăng trên 60 bài tuyên truyền trên các trang mạng xã hội; tổ chức tập huấn cho 69 lượt cán bộ, cộng tác viên dân số…

Năm 2026, ngành Y tế Ninh Bình xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao chất lượng dân số, giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; đồng thời đẩy mạnh tư vấn, khám sức khỏe trước kết hôn và tầm soát, chẩn đoán, điều trị sớm bệnh, tật trước sinh và sơ sinh...

Tỉnh đặt mục tiêu, năm 2026, tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, đến năm 2030 là 76 tuổi; tổng tỉ suất sinh (số con sinh ra sống/1 phụ nữ) năm 2026 là 2,3 con, đến năm 2030 là 2,1 con; tỉ số giới tỉnh khi sinh năm 2026 là 111,1 bé trai/ 100 bé gái và đến năm 2030 là dưới 109 bé trai/ 100 bé gái; tỷ lệ cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn năm 2026 là 40% và đến năm 2030 là 90%; tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ ít nhất 1 lần/năm trong năm 2026 là 50% và đến năm 2030 là 100%; tỷ lệ phụ nữ mang thai được tầm soát trước sinh năm 2026 là 50% và năm 2030 là 70%; tỷ lệ trẻ sơ sinh được tầm soát sơ sinh năm 2026 là70%, đến năm 2030 là 90%.

Học sinh Trường THCS Trần Quốc Toản, phường Phủ Lý, khám sức khỏe đầu năm học mới.

Để hiện thực hóa các mục tiêu đề ra, tỉnh Ninh Bình xác định rõ vai trò quan trọng của đội ngũ làm công tác dân số ở cơ sở. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, việc củng cố mạng lưới cộng tác viên dân số, bảo đảm chế độ, chính sách và nâng cao năng lực đội ngũ càng cần được quan tâm. Năm 2025, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND quy định mức chi bồi dưỡng hằng tháng cho cộng tác viên dân số trên địa bàn tỉnh, áp dụng thống nhất từ ngày 1/1/2026.

Cùng với củng cố đội ngũ, tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng dữ liệu dân số, bởi trong điều kiện địa bàn hành chính có nhiều thay đổi, việc cập nhật chính xác thông tin dân cư, trẻ em, người cao tuổi, lao động và các nhóm đối tượng cần chăm sóc sẽ giúp cơ quan quản lý có căn cứ hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực.

Từ thực tiễn triển khai cho thấy, công tác dân số trong tình hình mới không chỉ là giải quyết các vấn đề về quy mô, mức sinh hay cơ cấu dân số, mà cần được đặt trong tổng thể các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình sẽ tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến Luật Dân số và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cùng với đó, triển khai đồng bộ các giải pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số. Quan trọng hơn, công tác dân số sẽ tiếp tục được thực hiện sát cơ sở, lấy người dân làm trung tâm và chủ thể.

Khi chính sách dân số được gắn với chăm sóc sức khỏe, giáo dục, an sinh xã hội, bình đẳng giới và phát triển nguồn nhân lực, những vấn đề dân số sẽ không chỉ được giải quyết trước mắt mà còn góp phần tạo nền tảng để tỉnh Ninh Bình phát triển bền vững trong tình hình mới.