Đồng chí Lê Khả Phiêu trong ký ức người thân: Tình quê, nghĩa nước vẹn tròn

Từ ký ức của bà Lê Thị Thanh Hồng, một phần cuộc đời của đồng chí Lê Khả Phiêu được kể lại không bằng những dấu mốc chức vụ, mà bằng tình cảm gia đình, bằng những tháng năm xa cách và nghĩa tình của một người lính đi qua chiến tranh – mang trong tim Tổ quốc, đồng đội, sống trọn một đời hy sinh và trách nhiệm.

Đồng chí Lê Khả Phiêu tham gia cách mạng từ năm 16 tuổi, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1949, gia nhập Quân đội năm 1950. Gần như cả cuộc đời ông cống hiến hết mình sự nghiệp cách mạng của dân tộc, liên tục tham gia chiến đấu và chỉ huy chiến đấu ở các chiến trường Bắc, Trung, Nam và làm nhiệm vụ quốc tế ở Lào và Campuchia.

Bà Lê Thị Thanh Hồng chia sẻ: Gia đình tôi đã sống đúng một cuộc sống của gia đình người lính thời chiến tranh. Trong suốt thời gian các con còn nhỏ, bố đi chiến trường biền biệt. Ở nhà, mẹ một mình tần tảo vừa đi dạy học, vừa chăm sóc bà nội, nuôi dạy các con để bố yên tâm đi chiến đấu. Với chúng tôi khi ấy, hình ảnh của bố không phải là những bữa cơm sum họp, mà qua những câu chuyện mẹ kể, là những lá thư, những bức ảnh hiếm hoi gửi về từ chiến trường. Món quà bố gửi về cũng rất đặc biệt: Chiếc lược, khay nhôm làm từ vỏ máy bay, lọ hoa bằng catut đạn hay chiếc khăn từ mảnh dù nhặt được của lính nhảy dù… được mẹ tôi nâng niu, cất ở những nơi cao nhất trong nhà, dịp nào quan trọng lắm mới dám đem ra dùng.

Tuổi thơ của bà Hồng gắn liền với những chuyến xe đưa bố rời nhà ra chiến trường.

Bà kể: Hình ảnh ấy lặp đi lặp lại nhiều đến mức, dù còn rất nhỏ, tôi cũng lờ mờ hiểu rằng: Mỗi lần bố đi là một lần không biết có ngày trở về. Những chuyến xe chở theo dưa cà, mắm muối, gạo, dầu, vừng, lạc - tất cả những gì mẹ và tôi có thể gom góp được gửi gắm vào đó là nỗi lo và tình thương của hậu phương dành cho nơi tiền tuyến. Những chuyến xe phủ kín lá ngụy trang lặng lẽ rời bánh trong làn khói bụi. Không gian chợt lặng đi. Mẹ tôi đứng lặng nơi hiên nhà, một tay bế em út là Khánh còn đỏ hỏn, ánh mắt dõi theo về phía con đường bụi mờ. Trước mắt mẹ, cậu con trai Lê Minh Diễn khi đó mới 2 tuổi vẫn loạng choạng chạy theo bố, đôi tay nhỏ bé cứ với mãi trong vô vọng. Mẹ không gọi, cũng không chạy theo, chỉ đứng đó, ôm chặt đứa con trong lòng, mà tim như thắt lại. Nỗi đau không bật thành lời, chỉ lặng lẽ dâng lên nơi khóe mắt, rồi trào ra, ướt đẫm cả ánh nhìn. Bà con xung quanh có người quay mặt đi, có người cúi đầu, có người vội vã chạy theo bế em lại, nhưng chính giọng dỗ dành cũng run rẩy: “Nín đi con… bố đi rồi…”. Trên xe, bố ngoái lại. Ánh mắt bố chạm vào đứa con đang khóc nấc, siết chặt tay, quai hàm cứng lại. Những người lính ngồi cạnh cũng lặng im, nhưng trong đó vẫn cháy lên ý chí kiên cường và quyết tâm sắt đá: Ra đi để bảo vệ Tổ quốc, để giành lại nền độc lập cho nước nhà. Chiếc xe vẫn lặng lẽ lăn bánh. Tiếng khóc của đứa trẻ nhỏ dần, nhỏ dần… rồi chìm vào khoảng không, nhưng dư âm của nó thì còn ở lại, day dứt trong lòng tất cả những người chứng kiến.

Đồng chí Lê Khả Phiêu. Ảnh do gia đình cung cấp

Bố đi rồi, ở nhà chỉ còn lại bà, mẹ và mấy chị em chúng tôi. Ngôi nhà nhỏ bị bom đánh sập hai lần, vào năm 1967 và 1972. Những đồ đạc còn sót lại đều mang dấu tích chiến tranh: Cái tủ gỗ thủng cánh vì mảnh bom, cái nồi thủng vẫn cố dùng, cái chảo hỏng quai lắc lư. Mẹ phải dùng bùn ao, rơm rạ trát lại vách, tự tay dựng lại nhà để che mưa nắng cho các con. Tôi còn nhớ đêm 22-12-1972 ngôi nhà đang ở bị bom san phẳng. Rất may mẹ đã kịp chở 3 chị em chúng tôi bằng xe đạp đi sơ tán ở Thường Tín vào buổi trưa cùng ngày nên may mắn vẫn an toàn. Ở xa không về được, sau khi kết thúc 12 ngày đêm “Điện Biên Phủ trên không”, bố nhờ đoàn cán bộ của Bộ Quốc phòng đến thăm, chụp ảnh 4 mẹ con bên căn nhà đổ nát để gửi vào chiến trường cho bố yên tâm tiếp tục chiến đấu”, bà Lê Thị Thanh Hồng xúc động chia sẻ.

Trong ký ức của bà Hồng, chiến tranh không chỉ là tiếng bom, mà còn là những bữa cơm ăn trong màn vì muỗi nhiều, những đêm mưa tốc mái phải ngồi co ro che ni-lông, những lần sơ tán trong bóng tối cùng cái đói và nỗi sợ không nguôi. Những ngày cuối tuần chạy ra đầu làng chỉ đợi mẹ đạp xe từ Hà Nội về tiếp tế, rồi chỉ kịp gặp gỡ chốc lát trước khi mẹ lại vội vã quay trở ra. Là chị cả, cô bé Hồng cũng phải gạt nước mắt để dỗ dành các em quay về, chờ cho đến chuyến thăm tuần sau.

Là con của người lính thời chiến, hình bóng của bố là nỗi nhớ lớn dần theo năm tháng. Những đứa em của bà Hồng khi sinh ra đến lúc nhận thức được cũng không nhớ mặt bố.

Bà Hồng kể tiếp: "Bởi thế, lần hiếm hoi năm 1969, khi bố từ chiến trường về Hà Nội tập huấn, mang theo cả bao tải là chiến lợi phẩm gồm các loại đài khác nhau về cho Thông tấn xã. Các đồng đội của bố cùng đến, tiếng nói cười ấm áp lấp đầy khoảng trống bấy lâu. Khi mọi người đã ra về, em út của tôi là Khánh, lúc bấy giờ mới bốn tuổi, rụt rè ghé tai bố thì thầm: “Chú cho cháu xin cái đài”. Cả nhà bật cười. Khánh xấu hổ chạy đi, còn bố tôi lặng nhìn theo, trong ánh mắt ánh lên một niềm ấm áp dịu dàng vừa thương con, vừa xót xa cho những năm tháng xa cách mà các con chưa kịp gọi một tiếng “bố” thân quen. Với chúng tôi, mỗi lần bố về thăm nhà, dù hiếm hoi nhưng thực sự rất đặc biệt. Ngôi nhà hiu quạnh trở nên rộn ràng, vì bố thường về cùng với các chú trong đơn vị. Trong nhà, ngoài vườn có gì mẹ đem ra đãi khách hết".

Trong ký ức của bà Lê Thị Thanh Hồng vẫn vẹn nguyên hình ảnh bố đứng chờ ngoài sân mỗi khi thấy tôi gánh nước về, lặng lẽ đỡ lấy đôi thùng, xách vào nhà rồi đặt ngay ngắn: Bố về, chúng tôi vui lắm, vì lại được nghe kể chuyện chiến trường, gian khổ nhưng ấm tình quân dân. Bố kể về các đồng đội vào sinh ra tử ở những trận chiến khốc liệt, tình cảm của người dân các nước bạn Lào, Campuchia hay những nơi bố từng chiến đấu đã bao bọc, ủng hộ bộ đội Việt Nam ra sao... Bố bảo có vận động được nhân dân ủng hộ, bộ đội ta mới có thể dành chiến thắng ở những trận chiến quan trọng, có ý nghĩa sống còn.

Đồng chí Lê Khả Phiêu tại chiến trường. Ảnh do gia đình cung cấp

Có lẽ chính từ những năm tháng ấy, trong gia đình hình thành một điều rất tự nhiên: Coi việc cống hiến cho Tổ quốc là lẽ sống, là trách nhiệm. Khi các em trai của bà trưởng thành, ông chưa bao giờ giữ con ở lại phía sau, kể cả khi các con nằm ở diện ưu tiên không phải đi bộ đội. Trái lại, ông luôn động viên, khích lệ các con vào quân ngũ, học tập, rèn luyện trong môi trường kỷ luật và gian khổ.

Chia sẻ về những lá thư ông viết cho các con khi đang rèn luyện trong Quân đội, bà Hồng kể: Vẫn những lời lẽ giản dị, hết mực yêu thương, nhưng luôn nhắc đến tư cách người lính, và trách nhiệm sống sao cho xứng đáng. Với ông, việc các con khoác áo lính không phải để nối nghiệp bản thân, mà là sự tiếp nối tự nhiên của một gia đình đã gắn bó với cách mạng cả cuộc đời.

Bà Hồng cũng cho biết, khi trở về công tác tại Hà Nội, dù giữ những cương vị rất cao, ông vẫn giữ nếp sống vô cùng giản dị. Bữa cơm tối thường có cá kho, tép kho, dưa muối. Tất cả bữa ăn đều do mẹ bà chuẩn bị. Buổi trưa bà thường chuẩn bị bánh khúc cho ông.

"Có lần, chú Phạm Thế Duyệt, Thường trực Bộ Chính trị ở lại ăn trưa cùng bố, chú đã kể: “Lúc bấy giờ làm việc, bao giờ hai anh em tôi cũng ở lại cơ quan buổi trưa, nằm giường xếp tranh thủ chợp mắt. Ăn trưa thì anh em hành chính quản trị nấu. Nhưng tuần nào, chị Bích - vợ anh Phiêu cũng gửi cho một ít bánh khúc, chị ấy làm rất ngon. Anh Phiêu được ăn 4 cái thì tôi cũng được 3 cái. Những kỷ niệm ấy tình cảm lắm”- bà Hồng nói.

Bà Hồng chia sẻ, khi ở gần các con, cho đến tận những ngày cuối đời, ông rất ít nói về mình, mà đau đáu hướng về quê hương, nhớ khôn nguôi các đồng đội đã cùng vào sinh ra tử. Ông luôn nhắc với chúng tôi rằng, được như ngày hôm nay phải biết ơn hàng triệu người đã ngã xuống, những gia đình đã mất người thân, những người đã không còn nguyên vẹn thân thể ngày trở về vì bảo vệ non sông đất nước.

Đồng chí Lê Khả Phiêu cùng phu nhân và các con, cháu. Ảnh do gia đình cung cấp

Đồng chí Lê Khả Phiêu cùng các con, cháu. Ảnh do gia đình cung cấp

Là người con xứ Thanh, sinh ra và lớn lên trong vòng tay yêu thương của họ hàng, bà con lối xóm, dù đi đâu, ở cương vị nào, ông luôn dành tình cảm sâu nặng cho quê hương. Năm 1975, vừa kết thúc chiến tranh, có dịp về quê, ông đưa các con đi chào hỏi từng nhà họ hàng. Từ đó về sau, cứ có dịp là ông đưa chúng tôi về quê với gia đình, họ hàng. Ông dặn, quê hương còn nghèo, bà con còn khó khăn và chịu nhiều hy sinh mất mát, nên dù làm gì, cũng phải hướng về quê hương, giúp được gì là giúp, dù là việc nhỏ, không được có khoảng cách, phải đối xử nhất mực chân thành.

"Những năm 1990, khi đất nước còn khó khăn, dù cuộc sống mới vừa ổn định, bố mẹ luôn đau đáu nghĩ cách làm sao giúp được chút gì cho quê hương còn nhiều lam lũ. Ngày đó, việc giúp được một người cháu ở quê hay con em cựu chiến binh có một công việc ổn định không chỉ là giúp một cá nhân, mà là giúp cả một gia đình có thêm bát cơm no, manh áo ấm nhờ có thu nhập gửi về. Chứng kiến nhiều gia đình có đời sống dần được cải thiện, bố mẹ mới thấy yên lòng. Không chỉ dừng lại ở miếng cơm manh áo, bố mẹ hiểu rằng quê mình muốn thay da đổi thịt thì phải có đường, có trường học... Những ngày tháng miệt mài kết nối các doanh nghiệp, vận động từng cá nhân ủng hộ xây dựng hạ tầng đường xá nông thôn, trường học, nhà văn hóa, tôn tạo mái chùa... là những kỷ niệm không bao giờ quên. Những viên gạch, đoạn đường ấy đều thấm đượm tình nghĩa đồng bào", bà Hồng xúc động nói.

Bà Hồng cho biết, năm 2015, ông đã khởi xướng lập quỹ khuyến học, khuyến tài mang tên mình, để khuyến khích động viên các tấm gương vượt khó vươn lên. Quỹ đã trao nhiều học bổng cho hàng trăm học sinh, sinh viên, vận động viên đạt giải tại các kỳ thi quốc gia, quốc tế và người lao động có thành tích xuất sắc trong công tác. Nhiều học sinh, sinh viên nhận được học bổng từ Quỹ đã ra sức rèn luyện tài, đức, nỗ lực học tập, lao động, cống hiến cho quê hương, đất nước.

Với chúng tôi, bố không chỉ là một người chiến sĩ cách mạng kiên trung, mà trước hết là một người cha hết mực yêu thương, dạy con bằng chính tấm gương của cuộc đời mình. Gia đình tôi là một gia đình bình thường, nhưng đã đi qua chiến tranh bằng sự bền bỉ, bằng niềm tin và bằng sự lựa chọn nhất quán: Sống có trách nhiệm với đất nước, với nhân dân, với những người đã ngã xuống. Tôi tin rằng, chính từ những gia đình người lính Cụ Hồ như thế, lý tưởng cách mạng không chỉ nằm trong lịch sử, mà được thấm đẫm bằng nước mắt và những lần tiễn đưa nghẹn ngào. Chỉ những gia đình có người thân ra chiến trường mới thấu đến tận cùng nỗi đau chia ly - cái khoảnh khắc tưởng như xé toạc trái tim, khi phải nhìn người thân quay lưng bước vào nơi sống chết mong manh, biết có thể đó là lần cuối mà vẫn phải buông tay. Không ai ngoài họ có thể hiểu được những tháng ngày hậu phương dài như vô tận, khi mỗi tin tức đều khiến tim thắt lại, khi nỗi nhớ và nỗi sợ giằng xé tâm can. Và cũng chỉ họ mới cảm nhận hết sự khốc liệt của tiền tuyến - nơi những người lính dũng cảm, mang theo hình bóng gia đình, quê hương bước vào trận chiến sinh tử với kẻ thù. Thế hệ của bố tôi có rất nhiều gia đình như thế!", bà Lê Thị Thanh Hồng xúc động nói.