Đọng lại những thanh âm nguồn cội

Một tiết mục biểu diễn của Đoàn nghệ thuật Nghệ An

Vấn vương tiếng tơ đồng

Dõi theo cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 (đợt 1) tại Nhà hát và Triển lãm văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng, mới cảm nhận hết những nhọc nhằn phía sau mỗi tiết mục chỉ kéo dài vài ba phút trên sân khấu.

Ở đó, có những câu chuyện được kể bằng âm nhạc, bằng kỹ thuật biểu diễn tài hoa và cả sự rung cảm của người nghệ sĩ. Từ miền Trung xa xôi với gió lào khô rốc, đến Cà Mau nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc, những vùng đất đã đi qua bao sóng gió. Đó là lời tâm tình của cha ông, là tiếng lòng của những con người từng khai hoang, mở đất, dựng làng, lập xóm. Gửi vào từng cung bậc nỗi nhớ quê nhà, tình yêu xứ sở và niềm tin được nuôi dưỡng từ cội nguồn dân tộc vẫn âm thầm chảy trong tâm hồn mỗi người.

Khán giả Mai Đức (phường Phan Thiết) không giấu được xúc động khi nhiều đêm liền có mặt tại khán phòng. Bà chia sẻ: “Tôi thật sự xúc động vì đã lâu lắm rồi mới được thưởng thức đầy đủ những giai điệu, âm sắc của nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Các nghệ sĩ trẻ rất tuyệt vời, thật sự đáng trân quý đối với âm nhạc dân tộc Việt Nam”.

Âm nhạc dân tộc có cách chạm đến lòng người rất riêng. Đôi khi không cần những lời hoa mỹ, chỉ một tiếng đàn kìm là nỗi nhớ quê hương đến day dứt. Trong từng giai điệu, người nghe bắt gặp không chỉ vẻ đẹp của âm thanh mà còn cả chiều sâu văn hóa được chắt lọc từ đời sống.

Bạn Huỳnh Thế Thảo Vân (phường Hàm Thắng) chia sẻ: “Đây không chỉ là cuộc thi mà còn là dịp thưởng thức âm nhạc dân tộc một cách trọn vẹn. Các tiết mục được dàn dựng tinh tế, thể hiện sự cống hiến của nghệ sĩ và nét đặc sắc riêng của từng loại nhạc cụ”.

Điều đáng mừng là bên cạnh những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm, cuộc thi còn có sự góp mặt của nhiều gương mặt trẻ lựa chọn gắn bó với nhạc cụ dân tộc, tiếp nối di sản từ thế hệ đi trước và góp phần lan tỏa âm nhạc truyền thống trong đời sống hôm nay.

Phần biểu diễn độc tấu đàn nhị (Nhạc viện TP Hồ Chí Minh) đoạt giải Nhì

Âm sắc Việt “chạm” đến trái tim quốc tế

Mang thông điệp “Âm sắc Việt - Hội tụ, Tỏa sáng”, cuộc thi quy tụ 16 đơn vị với gần 400 thí sinh, trình diễn hơn 50 tác phẩm thuộc nhiều loại hình như: cổ nhạc, kịch hát dân tộc, dân ca truyền thống và các sáng tác, cải biên dựa trên chất liệu âm nhạc dân tộc.

Sức hấp dẫn của cuộc thi không chỉ dừng lại trong cộng đồng khán giả Việt mà còn thu hút sự quan tâm của du khách nước ngoài đang có mặt tại Lâm Đồng. Với họ, đây là dịp để tiếp cận trực tiếp một không gian âm nhạc mang đậm bản sắc Việt Nam.

Bà Elena, một du khách Nga đến từ Saint Petersburg, cũng bày tỏ sự hào hứng. Bà cho biết, nơi bà sinh sống thường xuyên tổ chức các chương trình nghệ thuật, vì vậy, bà rất vui khi có thể trải nghiệm một không gian nghệ thuật đặc sắc như thế tại Lâm Đồng. Điều khiến bà thích thú là mỗi chương trình đều có sự khác biệt, đem đến những cảm nhận mới mẻ.

Còn ông Park Young Moo, du khách Hàn Quốc, vốn yêu âm nhạc và đặc biệt hào hứng khi biết đến cuộc thi trong thời gian nghỉ dưỡng tại địa phương. “Ở Hàn Quốc, tôi cũng biết chơi sáo và một số nhạc cụ khác nên rất muốn tìm hiểu âm nhạc truyền thống Việt Nam. Tôi bất ngờ khi được tiếp cận những loại nhạc cụ mà trước đó tôi chưa từng thưởng thức”, ông nói.

Những vị khách đến từ nhiều quốc gia, nền văn hóa khác nhau nhưng cùng gặp gỡ trong sự rung cảm trước âm nhạc. Bằng ngôn ngữ riêng, tiếng đàn, làn điệu và nhịp điệu từ nhạc cụ dân tộc đã vượt qua rào cản ngôn ngữ, trở thành lời giới thiệu gần gũi về đất nước, con người Việt Nam.

Nhiều nghệ sĩ tài năng trẻ đang tiếp lửa nhạc cụ dân tộc

Niềm tin vào thế hệ tiếp nối

NSND Thanh Tâm - nguyên Trưởng Khoa Âm nhạc truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam - Chủ tịch Hội đồng Giám khảo nhận xét, cuộc thi đã mang đến nhiều màu sắc âm nhạc phong phú, đa dạng trong hoạt động biểu diễn nhạc cụ dân tộc tại các đơn vị có dấu ấn rõ nét, đặc biệt là một số chương trình của các đoàn nghệ thuật thuộc lĩnh vực ca kịch truyền thống.

“Điểm mới là sự tham gia của các đơn vị nghệ thuật ngoài công lập, của những nghệ sĩ trẻ thể hiện các bài bản cổ với phong thái tự tin, sự am hiểu và khả năng biểu diễn ấn tượng. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy âm nhạc truyền thống vẫn có sức hấp dẫn đối với thế hệ kế cận khi được trao cơ hội tiếp cận, học hỏi và thể hiện mình”, NSND Thanh Tâm nhấn mạnh.

Điều đáng quý là nhiều nghệ sĩ trẻ không dừng lại ở việc phục dựng, trình diễn những bài bản đã có. Họ chủ động sáng tác, nghiên cứu, khai thác chất liệu dân gian, làm chủ kỹ thuật biểu diễn để không phai nhạt bản sắc, mà giữ gìn giá trị cũ có thêm sức sống, được lắng nghe trong nhịp sống hiện đại.

Tình yêu nhạc cụ dân tộc đôi khi bắt nguồn từ những điều thân thuộc trong gia đình, từ tiếng đàn của cha, câu hò, điệu lý gắn với tuổi thơ. Nhạc công trẻ Nguyễn Khánh Đăng (sinh năm 2005, Phương Nam Cầm, Cà Mau) chia sẻ: “Từ nhỏ em đã say mê tiếng đàn của cha và những câu hò, điệu lý. Em làm quen với nhiều nhạc cụ dân tộc, biết thổi sáo, chơi trống… Chính niềm đam mê đã đưa em đến với nghệ thuật truyền thống”.

Đằng sau mỗi tiếng đàn là quá trình khổ luyện của người nghệ sĩ và sự trao truyền qua nhiều thế hệ. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông nhận định: “Sự đầu tư trong từng tác phẩm, kỹ thuật diễn tấu và khả năng biểu đạt nghệ thuật đã khẳng định giá trị, sức hấp dẫn của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Cuộc thi còn góp phần bảo tồn, tôn vinh và quảng bá những giá trị âm nhạc dân gian, truyền thống, qua đó khẳng định nét độc đáo của âm nhạc dân tộc trong đời sống văn hóa Việt Nam”.

Cuộc thi khép lại, để lại dư âm không chỉ từ những tiết mục nghệ thuật đặc sắc mà còn là niềm tin vào sức sống của văn hóa dân tộc. Những giá trị âm nhạc Việt Nam sẽ tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa trong đời sống hôm nay.