Động lực mới cho hợp tác kinh tế, thương mại giữa Việt Nam và Timor-Leste

Đại biện Phạm Bình Đàm và Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Timor-Leste Filipus Nino Pereira. (Ảnh do Đại sứ quán Việt Nam tại Timor-Leste cung cấp)

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam và Timor-Leste đang hội tụ nhiều động lực phát triển mới. Đại sứ quán Việt Nam tại Dili đi vào hoạt động từ tháng 4/2026, tạo kênh phối hợp thường xuyên giữa các cơ quan, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Tiếp đó, chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 8 đến 10/6 của Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão đã xác lập những định hướng mới đưa quan hệ chính trị tốt đẹp và sự tin cậy giữa hai nước chuyển hóa thành những kết quả kinh tế cụ thể.

Tại buổi gặp, hai bên tập trung thảo luận một số lĩnh vực Timor-Leste có nhu cầu phát triển và Việt Nam có thế mạnh, kinh nghiệm phù hợp để chia sẻ và hợp tác.

Đại biện Phạm Bình Đàm cho rằng, mặc dù trao đổi thương mại đã có những bước phát triển song quy mô hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nhu cầu của hai nền kinh tế. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 18,7 triệu USD; tuy nhiên, trao đổi hàng hóa vẫn chủ yếu theo một chiều, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang Timor-Leste khoảng 18 triệu USD, với gạo là mặt hàng chủ lực. Những số liệu còn khiêm tốn cho thấy dư địa lớn để hai bên cùng khai thác về quy mô thị trường, logistics và kết nối doanh nghiệp.

Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Timor-Leste Filipus Nino Pereira cho biết, Timor-Leste đang rà soát các ngành công nghiệp có tiềm năng thu hút đầu tư nước ngoài, đồng thời tìm kiếm những đối tác có thể đồng hành lâu dài trong quá trình xây dựng năng lực sản xuất trong nước. Chính phủ Timor-Leste đang trao đổi với Ngân hàng Phát triển châu Á về quy hoạch, phát triển các đô thị cảng và các ngành công nghiệp phụ trợ.

Bộ trưởng Filipus Nino Pereira bày tỏ mong muốn tìm hiểu kinh nghiệm của Việt Nam trong thu hút đầu tư, phát triển khu công nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chế biến nông sản.

Đại biện Phạm Bình Đàm cũng gợi mở khả năng xây dựng một sáng kiến hợp tác ba bên giữa Timor-Leste, Việt Nam và một đối tác phát triển hoặc đơn vị tư vấn quốc tế có kinh nghiệm. Sáng kiến có thể hỗ trợ Timor-Leste đánh giá đầy đủ các lợi thế so sánh, xác định ngành có tiềm năng và lựa chọn mô hình phát triển phù hợp. Trên cơ sở đó, Timor-Leste có thể lựa chọn một số lĩnh vực để nghiên cứu kinh nghiệm của Việt Nam. Tinh thần chung là bắt đầu từ một số dự án nhỏ, cụ thể, triển khai từng bước chắc chắn và tạo ra kết quả có thể nhìn thấy.

Hai bên nhất trí cho rằng các khuôn khổ hợp tác đã được lãnh đạo cấp cao xác lập cần sớm được triển khai bằng những chương trình cụ thể.

Trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Xanana Gusmão, hai nước đã thống nhất thúc đẩy thực hiện Hiệp định khung về hợp tác kinh tế và kỹ thuật; sớm tổ chức phiên họp đầu tiên của Ủy ban hỗn hợp Việt Nam và Timor-Leste do hai Bộ trưởng Ngoại giao đồng chủ trì; đẩy nhanh triển khai Hiệp định Thương mại song phương ký năm 2013; thúc đẩy đàm phán Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư. Hai bên cũng đã ký bốn văn kiện về miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông, hợp tác giáo dục, giáo dục đại học và hợp tác giữa Thông tấn xã Việt Nam với Hãng thông tấn TATOLI. Đây là cơ sở thuận lợi để mở rộng giao lưu nhân dân, đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ các hoạt động kinh tế trong thời gian tới.