Đồng rial của Iran giảm xuống mức kỉ lục mới giữa khủng hoảng kinh tế và căng thẳng leo thang

Rial - đồng nội tệ của Iran - đã rơi xuống mức thấp kỷ lục 1.500.000 rial đổi 1 USD vào ngày 27/1/2026, chỉ vài tuần sau khi các cuộc biểu tình bùng nổ do giá trị đồng rial suy giảm làm rung chuyển nước này. (Trong ảnh: Đồng rial của Iran - trái - và đồng USD. AFP/TTXVN_

Hãng tin Reuters của Anh dẫn dữ liệu từ trang theo dõi tiền tệ Bonbast.com cho biết đồng rial của Iran đã mất khoảng 5% giá trị chỉ trong tháng này.

Vào hôm 27/1, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran mới được bổ nhiệm, ông Abdolnaser Hemmati, nói rằng “thị trường ngoại hối đang vận hành theo diễn biến tự nhiên của nó”.

Trước đó vào ngày 28/12/2025, khi đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục khoảng 1,44 triệu rial đổi 1 USD, so với 860.000 rial một năm trước, giới thương nhân hoạt động ở khu chợ Grand Bazaar tại Tehran đã tiến hành đình công.

Cuộc tuần hành phản đối khó khăn kinh tế nhanh chóng lan rộng ra nhiều thành phố trên khắp cả nước và dần mang màu sắc chính trị khi một bộ phận người biểu tình kêu gọi khôi phục chế độ quân chủ đã bị lật đổ trong cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 .

Theo các đoạn video lan truyền trên mạng xã hội, biểu tình đã chuyển sang bạo lực tại nhiều địa điểm. Người biểu tình bị cho là đã tấn công các tòa nhà chính phủ và những cơ sở liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đồng thời phóng hỏa các mục tiêu này.

Giới chức Iran đổ lỗi cho tình trạng bất ổn gần đây là do “các phần tử khủng bố có vũ trang và bạo loạn” có liên hệ với các đối thủ của Tehran là Mỹ và Israel.

Trên thực tế, trước các diễn biến ở Iran, cơ quan tình báo Mossad từng đăng tải thông điệp cổ vũ người biểu tình trên tài khoản X bằng tiếng Ba Tư (Farsi), đồng thời tuyên bố các điệp viên của họ đang hiện diện ngay trong đám đông.

“Hãy cùng nhau xuống đường. Thời khắc đã đến. Chúng tôi ở bên các bạn. Không chỉ từ xa hay bằng lời nói. Chúng tôi cũng ở bên các bạn ngay trên thực địa”, Mossad viết.

Phản ứng cứng rắn của Iran

Ngày 25/1, Bộ trưởng Tư pháp Iran Gholamhossein Mohseni Ejei tuyên bố những đối tượng bị cáo buộc đứng sau các hành vi bạo loạn, khủng bố và bạo lực sẽ phải chịu các hình phạt nghiêm khắc.

Theo hãng tin Tasnim, cảnh sát Iran cùng lực lượng tình báo đã bắt giữ hơn 200 người liên quan đến biểu tình tại nhiều địa phương. Riêng tại thành phố Yazd, hơn 150 người bị bắt. Tại tỉnh Semnan, 19 người bị tạm giữ vì bị cáo buộc phá hoại cơ sở hạ tầng. Còn tại tỉnh Golestan, 40 đối tượng bị phát hiện mang theo vũ khí.

Thông báo chính thức của chính phủ Iran cho hay số người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình là 3.117 người, trong đó có 2.427 “liệt sĩ” - thuật ngữ dùng để chỉ lực lượng an ninh và thường dân bị thiệt mạng, tách biệt với những người bị coi là “kẻ bạo loạn” bị xúi giục.

Tuy nhiên, một số tổ chức nhân quyền cho rằng con số thực tế có thể cao hơn nhưng chưa có thông tin kiểm chứng do tình trạng gián đoạn mạng Internet kéo dài.

Theo số liệu do tổ chức nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ công bố hôm 27/1 được hãng tin Reuters dẫn lại, số người thiệt mạng được xác nhận liên quan đến bất ổn ở Iran đã lên tới 6.126 người, trong đó có 214 nhân viên lực lượng an ninh.

Cải cách trợ cấp

Giữa lúc biểu tình diễn ra, chính phủ Iran đã triển khai cải cách trợ cấp, thay thế cơ chế tỷ giá ưu đãi dành cho các nhà nhập khẩu bằng các khoản chuyển tiền trực tiếp cho người dân Iran nhằm tăng sức mua đối với các mặt hàng thiết yếu.

Vào hôm 26/1, Phó Tổng thống thứ nhất Iran Mohammadreza Aref đã bảo vệ chính sách này, cho rằng tham nhũng đã khiến các mức tỷ giá ưu đãi trở nên vô hiệu trong việc kiềm chế lạm phát đối với hàng hóa cơ bản, và hệ thống mới nhằm mục tiêu ổn định tỷ giá ngoại hối.

Tuy nhiên, lạm phát hàng tháng của các hộ gia đình vẫn tiếp tục gia tăng. Theo số liệu do Trung tâm Thống kê Iran công bố hôm 25/1, lạm phát tính theo năm đạt mức 60% trong giai đoạn từ ngày 21/12 đến 19/1.

Trong khi đó, nền kinh tế trực tuyến của Iran đã bị giáng đòn nặng nề bởi việc cắt internet được áp đặt từ ngày 8/1 và đến nay phần lớn vẫn còn hiệu lực.

Vào hôm 27/1, một phát ngôn viên chính phủ cho biết dù chính phủ ủng hộ việc tiếp cận internet tự do, nhưng các cân nhắc về an ninh buộc phải duy trì các biện pháp hạn chế.

Áp lực gia tăng

Tổng thống Trump đã nhiều lần đe dọa Iran bằng khả năng hành động quân sự, thậm chí nói với những người biểu tình rằng “sự hỗ trợ đang trên đường tới”.

Vào trung tuần tháng 1, ông Trump dường như hạ giọng, cho rằng mình đã “tự thuyết phục” bản thân không tấn công Iran.

Tuy nhiên, vào ngày 23/1, nhà lãnh đạo Mỹ một lần nữa cảnh báo Tehran rằng Washington đang “theo dõi chặt chẽ” tình hình trong nước Iran, dù ông nói rằng Mỹ “không muốn thấy bất cứ điều gì xảy ra” ở đó.

Phát biểu với các phóng viên trên chuyên cơ Air Force One, Tổng thống Trump nói: “Chúng tôi có một hạm đội khổng lồ đang tiến theo hướng đó… và có thể chúng tôi sẽ không phải sử dụng đến… chúng tôi có rất nhiều tàu đang đi theo hướng đó, chỉ để phòng trường hợp”.

Trên thực địa, Mỹ điều động nhóm tàu sân bay USS Abraham Lincoln tới Trung Đông và cảnh báo sẽ có biện pháp quân sự nếu Tehran mạnh tay với người biểu tình.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ ngày 26/1 xác nhận tàu USS Abraham Lincoln cùng các tàu hộ tống “hiện đã được triển khai tới Trung Đông nhằm thúc đẩy an ninh và sự ổn định khu vực”.

Ngoài tàu sân bay USS Abraham Lincoln, quân đội Mỹ cũng gửi thêm máy bay chiến đấu F‑15 và F‑35, máy bay tiếp nhiên liệu và các hệ thống phòng không bổ sung đến khu vực.

Vào ngày 27/1, phát biểu trước những người ủng hộ ở Iowa, Tổng thống Trump xác nhận một lực lượng quân sự lớn của Mỹ đang tiến gần đến Iran, và bày tỏ hy vọng Tehran sẽ đồng ý một thỏa thuận.

Nhắc lại rằng Washington đã triệt tiêu tiềm lực hạt nhân của Iran vào tháng 6/2025, nhà lãnh đạo Mỹ cho hay: "... hiện đang có một hạm đội hùng mạnh khác tiến về phía Iran. Vì vậy, chúng ta hãy chờ xem. Tôi hy vọng họ sẽ đạt được một thỏa thuận".

Trong khi đó, Đại diện thường trực của Nga tại các tổ chức quốc tế ở Vienna, ông Mikhail Ulyanov tuyên bố nước này sẵn sàng đóng vai trò trung gian trong đối thoại giữa Mỹ và Iran, tuy nhiên cho đến nay, các bên vẫn chưa đề nghị Moskva đảm nhận vai trò này.

Theo ông Ulyanov, Moskva cũng không có ý định làm gia tăng căng thẳng.

Thành Nam/Báo Tin tức và Dân tộc