Dòng tiền khổng lồ và bài toán lợi ích phía sau ngày hội bóng đá World Cup 2026

Giải đấu lớn nhất lịch sử và cuộc cách mạng trong mô hình kinh tế

World Cup 2026 đánh dấu bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA). Lần đầu tiên giải đấu được tổ chức tại ba quốc gia gồm Mỹ, Canada và Mexico; số đội tham dự tăng từ 32 lên 48; tổng số trận đấu tăng từ 64 lên 104 trận; lượng khán giả trực tiếp dự kiến vượt 6 triệu người.

Theo nghiên cứu chung của FIFA và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), giải đấu có thể đóng góp khoảng 40,9 tỉ đô la Mỹ cho GDP toàn cầu và khoảng 17,2 tỉ đô la cho kinh tế Mỹ. Đây không chỉ là sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh mà còn là một trong những sự kiện thương mại có quy mô lớn nhất thế giới hiện nay.

Tuy nhiên, điều khiến World Cup 2026 khác biệt không nằm ở quy mô mà ở mô hình kinh tế. Nếu nhiều kỳ World Cup trước đây gắn liền với các dự án xây dựng sân vận động và hạ tầng quy mô lớn, thì giải đấu năm nay chủ yếu sử dụng các sân vận động sẵn có, đặc biệt là hệ thống sân của Giải Bóng bầu dục Nhà nghề Mỹ (NFL).

Theo Deutsche Bank, việc tận dụng cơ sở vật chất hiện hữu giúp giảm đáng kể rủi ro từ các “sân vận động voi trắng” - những công trình thể thao quy mô lớn từng xuất hiện sau nhiều kỳ World Cup trước đây. Thay vì đầu tư xây mới, World Cup 2026 chuyển trọng tâm sang khai thác tối đa giá trị thương mại từ những tài sản đã tồn tại.

Sự thay đổi đó làm thay đổi đáng kể dòng tiền của giải đấu. Chi phí xây dựng được tiết giảm trong khi doanh thu từ vé, tài trợ, bản quyền truyền hình và các dịch vụ khách hàng cao cấp tăng lên mức chưa từng có.

FIFA trở thành người chiến thắng lớn nhất

Nếu phải xác định bên hưởng lợi rõ ràng nhất từ World Cup 2026, nhiều chuyên gia cho rằng đó chính là FIFA, khi tổ chức này đang biến World Cup thành một cỗ máy thương mại hiệu quả hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử.

Theo các ước tính trong ngành, doanh thu của FIFA trong chu kỳ thương mại 2023-2026 có thể đạt từ 11-13 tỉ đô la Mỹ, cao hơn đáng kể so với khoảng 7,5 tỉ đô la của chu kỳ World Cup 2022 tại Qatar. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc số trận đấu tăng hơn 60%, kéo theo nhiều cơ hội bán quảng cáo, tài trợ, vé và các sản phẩm thương mại hơn.

Giáo sư Richard Sheehan thuộc Đại học Notre Dame cho rằng doanh thu từ vé và các dịch vụ khách hàng cao cấp của World Cup 2026 có thể vượt 7 tỉ đô la Mỹ, cao gấp nhiều lần so với kỳ World Cup gần nhất. Theo ông, doanh thu bình quân mỗi trận đấu có thể tăng từ khoảng 15 triệu đô la tại Qatar 2022 lên hơn 70 triệu đô la.

Một trong những động lực chính tạo nên bước nhảy vọt doanh thu là cơ chế định giá động (dynamic pricing). Theo đó, giá vé được điều chỉnh theo nhu cầu thị trường thay vì cố định như trước đây. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino cho rằng bóng đá cần áp dụng mức giá thị trường trong một ngành công nghiệp giải trí ngày càng cạnh tranh.

Quan trọng hơn, FIFA hiện kiểm soát nhiều mắt xích doanh thu hơn so với các kỳ World Cup trước. Không chỉ bán vé trực tiếp, tổ chức này còn đưa hoạt động mua bán vé thứ cấp vào hệ sinh thái chính thức và thu phí từ cả người bán lẫn người mua. Điều đó giúp FIFA giữ lại phần giá trị vốn trước đây thường thuộc về giới đầu cơ vé.

Du lịch, khách sạn và dịch vụ hưởng lợi nhưng không đồng đều

Bên cạnh FIFA, du lịch là lĩnh vực được kỳ vọng hưởng lợi trực tiếp nhất từ World Cup. Hiệp hội Du lịch Mỹ ước tính du khách quốc tế đến Mỹ trong dịp giải đấu sẽ chi tiêu trung bình hơn 5.000 đô la mỗi người. Hãng dịch vụ tài chính SoFi dự báo mỗi thành phố đăng cai có thể tạo ra thêm 160 triệu đến 620 triệu đô la hoạt động kinh tế.

Theo nền tảng Sojern, lượng đặt vé máy bay đến Houston và Dallas đã tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Ông Tony Capuano, Giám đốc điều hành Marriott International, cho biết nhu cầu đặt phòng tại nhiều thành phố đăng cai đang diễn biến phù hợp với dự báo của tập đoàn. Theo ông, World Cup có thể giúp doanh thu trên mỗi phòng nghỉ của Marriott tại Mỹ tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm.

Các chuỗi nhà hàng, quán bar thể thao, doanh nghiệp giao đồ ăn và các nền tảng gọi xe cũng được kỳ vọng hưởng lợi từ lượng người hâm mộ tập trung tại các thành phố tổ chức. Tuy nhiên, tác động tích cực sẽ không diễn ra đồng đều.

Theo khảo sát của Hiệp hội Khách sạn và Lưu trú Mỹ (AHLA), khoảng 80% khách sạn tại các thành phố đăng cai cho biết lượng đặt phòng trước giải đấu thấp hơn kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp cho rằng chi phí du lịch cao cùng nhu cầu quốc tế yếu hơn dự báo đã ảnh hưởng tới lượng khách.

Dù vậy, ngành khách sạn vẫn kỳ vọng lượng đặt phòng sẽ tăng mạnh khi giải đấu bước vào các vòng đấu quan trọng. Những diễn biến này cho thấy World Cup vẫn tạo ra cơ hội kinh doanh đáng kể, nhưng không phải mọi doanh nghiệp và mọi thành phố đều được hưởng lợi như nhau.

Thành phố chủ nhà đối mặt bài toán chi phí và hiệu quả đầu tư

Nếu FIFA là bên hưởng lợi rõ ràng nhất thì các thành phố chủ nhà lại đối mặt với bài toán khó hơn nhiều: chi phí thuộc về địa phương, còn phần lớn doanh thu lại chảy về FIFA. Trong khi FIFA thu phần lớn doanh thu từ vé, tài trợ và bản quyền truyền hình, chính quyền địa phương lại phải chịu phần lớn chi phí liên quan đến an ninh, giao thông, quản lý đám đông và các dịch vụ công cộng.

Bang New Jersey, nơi tổ chức trận chung kết, là ví dụ tiêu biểu. Theo kế hoạch, bang này phải chi khoảng 48 triệu đô la cho hệ thống vận tải công cộng NJ Transit nhằm phục vụ lượng người hâm mộ đổ về sân MetLife. Tổng chi phí liên quan đến World Cup tại bang đã đạt khoảng 120 triệu đô la, bao gồm hạ tầng, giao thông và an ninh.

Bà Danielle Zanzalari, Phó giáo sư kinh tế tại Đại học Seton Hall, nhận định các khoản đầu tư của New Jersey khó có thể mang lại lợi nhuận ròng cho người nộp thuế. Theo bà, người hâm mộ có thể tận hưởng giải đấu nhưng điều đó không đồng nghĩa ngân sách công sẽ được hoàn vốn.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy hiệu ứng kinh tế từ World Cup thường chỉ mang tính ngắn hạn. Goldman Sachs nhận định giải đấu có thể tạo ra mức tăng trưởng nhất thời trong năm diễn ra sự kiện nhưng tác động dài hạn đối với nền kinh tế là khá hạn chế. Barclays cũng ước tính World Cup chỉ có thể giúp GDP Mỹ tăng tối đa khoảng 0,2% trong mùa hè năm nay.

Một phần nguyên nhân là hiện tượng “thay thế chi tiêu”. Nhiều du khách thông thường hoặc khách công tác có xu hướng tránh các thành phố đăng cai do giá cả tăng cao và tình trạng đông đúc. Khoản chi của người hâm mộ bóng đá vì thế có thể bù đắp hoặc thay thế một phần chi tiêu du lịch vốn đã tồn tại từ trước.

World Cup 2026 phản ánh một nền kinh tế toàn cầu đang thay đổi

Bên cạnh những con số doanh thu kỷ lục, World Cup 2026 còn phản ánh một xu hướng kinh tế rộng lớn hơn. BBC mô tả đây là ví dụ điển hình của “nền kinh tế hình chữ K”, khi nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao tiếp tục gia tăng chi tiêu, trong khi phần còn lại ngày càng khó tiếp cận các sản phẩm và dịch vụ cao cấp.

Giá vé tăng mạnh khiến nhiều người hâm mộ truyền thống không còn khả năng trực tiếp theo dõi giải đấu. Hiệp hội Cổ động viên Bóng đá châu Âu từng gọi làn sóng tăng giá vé là “sự phản bội ở quy mô lớn” đối với những người đã góp phần tạo nên bản sắc của bóng đá. Trong khi đó, các gói dịch vụ cao cấp lại trở thành trọng tâm trong chiến lược tối đa hóa doanh thu của FIFA.

Sự phân hóa này thể hiện rõ qua khả năng tiếp cận giải đấu. Chi phí dự khán trận chung kết chỉ chiếm một phần nhỏ thu nhập của người dân tại các nước phát triển nhưng có thể tương đương nhiều năm thu nhập ở các quốc gia nghèo hơn. Điều đó cho thấy dù bóng đá mang tính toàn cầu, cơ hội trực tiếp tham gia ngày hội này đang ngày càng chịu tác động mạnh bởi chênh lệch thu nhập.

Nếu mô hình tại Mỹ tiếp tục thành công, nhiều giải đấu và câu lạc bộ lớn trên thế giới hoàn toàn có thể áp dụng những chiến lược tương tự nhằm tối đa hóa doanh thu. Cuộc cách mạng kinh tế đang diễn ra tại World Cup 2026 vì thế có thể tác động lâu dài tới cách các sự kiện thể thao được định giá, phân phối và thương mại hóa trong tương lai.

World Cup 2026 gần như chắc chắn sẽ thiết lập những kỷ lục doanh thu mới cho FIFA và ngành công nghiệp thể thao toàn cầu. Nhưng giá trị lớn nhất mà giải đấu để lại có thể không nằm ở những con số doanh thu hay lượng khán giả, mà ở cách dòng tiền được phân bổ giữa các bên tham gia.

Trong mô hình mới, FIFA nắm giữ phần lớn giá trị thương mại, doanh nghiệp dịch vụ được hưởng lợi từ làn sóng tiêu dùng ngắn hạn, còn các thành phố chủ nhà phải cân đối giữa chi phí đầu tư và lợi ích kinh tế. Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là giải đấu tạo ra bao nhiêu tiền, mà là ai sẽ giữ lại phần lớn giá trị từ dòng tiền đó.

Nguồn: BBC, CBS News, CNBC, Financial Times, Investing.com, Al Jazeera