Dòng vốn ngoại và cuộc tái định vị nền kinh tế Nghệ An:Kỳ cuối: Mở khóa làn sóng FDI thế hệ mới

Thành Duy - Lê Hằng / Trình bày: Hồng Toại • 5/6/2026

*****

Những mắt xích sản xuất mang dấu ấn Nghệ An đang xuất hiện ngày càng nhiều trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đằng sau sự hiện diện đó là quá trình chuyển dịch mạnh mẽ của nền kinh tế địa phương và nỗ lực nâng tầm thu hút đầu tư theo hướng công nghệ cao, xanh, hiện đại và có sức lan tỏa lớn đối với tăng trưởng.

Khi mở 1 chiếc Macbook của Apple ở bất kỳ đâu trên thế giới, rất ít người biết rằng hành trình tạo nên sản phẩm ấy có một điểm dừng tại Nghệ An.

Tại Khu công nghiệp VSIP Nghệ An 1, những khối nhôm nguyên liệu mỗi ngày được gia công trên các dây chuyền hiện đại của Công ty TNHH Công nghệ Everwin Precision (Việt Nam) để trở thành vỏ Macbook và nhiều linh kiện cơ khí chính xác phục vụ ngành điện tử.

Với 2 dự án có tổng vốn đầu tư gần 310 triệu USD trên diện tích 48 ha, doanh nghiệp này đang là mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Apple và nhiều thương hiệu công nghệ lớn.

Hình ảnh một linh kiện sản xuất tại Nghệ An xuất hiện trong những thiết bị công nghệ phổ biến trên toàn cầu phản ánh phần nào sự chuyển động của nền kinh tế địa phương.

Nếu nhiều năm trước, Nghệ An được biết đến chủ yếu với nông nghiệp, khai thác nguyên liệu và các ngành công nghiệp truyền thống, thì hiện nay, tỉnh đang hiện diện ngày càng rõ nét trong mạng lưới sản xuất công nghiệp toàn cầu.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải tham quan dây chuyền sản xuất tự động hóa của Công ty Luxshare - ICT tại KCN VSIP. Ảnh: Thành Duy

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải tham quan dây chuyền sản xuất của Công ty TNHH Công nghệ Everwin Precision (Việt Nam) tại KCN VSIP. Ảnh: Thành Duy

Dây chuyền sản xuất tự động hóa tại nhà máy của Công ty Luxshare - ICT tại KCN VSIP. Ảnh: Thành Duy

Sự thay đổi ấy được phản ánh qua những con số rất cụ thể. Năm 2010, khu vực công nghiệp chỉ chiếm 8,85% GRDP của tỉnh. Đến năm 2025, tỷ trọng này đã tăng lên 17,96%, cao hơn gấp đôi sau 15 năm. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng từ 6,33% lên 13,82% GRDP.

Không chỉ diễn ra ở quy mô mà làn sóng FDI còn đóng góp ngày càng quan trọng vào chất lượng tăng trưởng. Giai đoạn 2011-2020, GRDP của tỉnh tăng bình quân 6,78%/năm, trong đó khu vực công nghiệp đóng góp khoảng 1,55 điểm phần trăm.

Đồ họa: Thành Duy

Bước sang giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 7,45%/năm, còn đóng góp của khu vực công nghiệp tăng lên 2,29 điểm phần trăm. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo nâng mức đóng góp từ 1,16 điểm phần trăm lên 1,59 điểm phần trăm.

Sự bùng nổ của các dự án điện tử đưa kim ngạch xuất khẩu Nghệ An tăng vọt. Chỉ tính riêng 5 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 2,5 tỷ USD, tăng 58,3% so với cùng kỳ năm trước. Riêng nhóm thiết bị và linh kiện điện tử tăng tới 173,4%, chiếm 53,4% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh.

Nói cách khác, cứ 100 USD hàng hóa xuất khẩu của Nghệ An hiện nay thì có hơn 53 USD đến từ lĩnh vực điện tử, qua đó khẳng định vị thế ngành hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh.

Xuất nhập khẩu hàng hóa qua Cảng Cửa Lò.

Sản xuất tại KCN Hoàng Mai II.

Công nhân làm việc tại nhà máy của Tập đoàn Luxshare -ICT tại KCN VSIP. Ảnh: Thành Duy

Một chuyển động quan trọng khác diễn ra trong cơ cấu vốn đầu tư toàn xã hội, chỉ số rất quan trọng, đóng góp cho tăng trưởng. Năm 2020, tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 72,89 nghìn tỷ đồng. Đến năm 2025, quy mô này tăng lên 113,85 nghìn tỷ đồng, tăng gần 41 nghìn tỷ đồng, tương đương 56,2%.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở sự thay đổi của các nguồn vốn tạo nên tăng trưởng. Năm 2020, khu vực FDI đạt khoảng 3,8 nghìn tỷ đồng, chiếm 5,21% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Đến năm 2025, quy mô vốn FDI tăng lên 23,57 nghìn tỷ đồng, chiếm 20,7%.

Như vậy, chỉ trong vòng 5 năm, vốn FDI đã tăng thêm gần 19,8 nghìn tỷ đồng, tương đương hơn 520%; tỷ trọng trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng gần 4 lần.

Nếu năm 2020, cứ 100 đồng vốn đầu tư được đưa vào nền kinh tế thì khu vực FDI đóng góp khoảng 5 đồng, thì đến năm 2025, con số này đã vượt 20 đồng, cho thấy một xu hướng rất rõ, vốn FDI đang chuyển từ vai trò bổ sung nguồn lực sang một cực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế địa phương.

Phía sau những con số ấy chính là những thành công trong thu hút FDI của Nghệ An những năm qua, đặc biệt là từ năm 2022 đến nay. Sự hiện diện của hàng loạt doanh nghiệp như: Everwin Precision, Luxshare ICT, Radiant Opto-Electronics, Fu Wing Interconnect Technology và nhiều nhà đầu tư công nghệ khác đang đưa nền kinh tế Nghệ An tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, thúc đẩy quá trình nâng cấp cấu trúc nền kinh tế Nghệ An.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải tiếp bà Jareeporn Jarukornsakul - Chủ tịch Ủy ban Điều hành, Tổng Giám đốc Tập đoàn WHA (Thái Lan) và đánh giá cao hiệu quả đầu tư của Tập đoàn tại Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

Bà Jareeporn Jarukornsakul - Chủ tịch Ủy ban Điều hành, Tổng Giám đốc Tập đoàn WHA (Thái Lan), nhà đầu tư Khu công nghiệp WHA Industrial Zone, nhận định Nghệ An đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư quốc tế nhờ quỹ đất công nghiệp lớn, hệ thống hạ tầng kết nối thuận lợi, nguồn lao động trẻ và môi trường đầu tư ngày càng minh bạch.

Theo bà, những yếu tố này đặc biệt phù hợp với các ngành điện tử, công nghệ cao, công nghiệp xuất khẩu và các mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn rộng hơn, dòng vốn FDI đang góp phần tái định hình cấu trúc kinh tế của Nghệ An. Một linh kiện trong chiếc Macbook được sản xuất tại Nghệ An có thể chỉ là một mắt xích nhỏ trong chuỗi giá trị toàn cầu nhưng lại phản ánh sự chuyển dịch lớn của nền kinh tế địa phương từ mô hình dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, gia công và lao động giá rẻ sang nền sản xuất công nghiệp hiện đại, tăng trưởng ngày càng được tạo ra bởi công nghệ, chế biến chế tạo và các ngành có giá trị gia tăng cao.

Dòng chuyển dịch đó cũng đặt ra yêu cầu mới đối với chiến lược thu hút đầu tư. Nếu trước đây mục tiêu hàng đầu là gia tăng số lượng dự án FDI, quy mô vốn đầu tư thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang chất lượng dòng vốn, khả năng tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng liên kết với doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo các chuyên gia kinh tế, thu hút FDI thế hệ mới không dừng lại ở việc đưa nhà máy về địa phương mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản xuất, đổi mới sáng tạo và công nghiệp hỗ trợ có sức lan tỏa rộng trong nền kinh tế.

Xu hướng này đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, chuyển đổi số tăng tốc và các tiêu chuẩn phát triển xanh ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trên thế giới.

Tại Nghệ An, định hướng đó đã được cụ thể hóa trong các dự án đang triển khai và quá trình điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Tỉnh xác định phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh, số hóa và bền vững; lấy công nghiệp chế biến, chế tạo làm trụ cột tăng trưởng; ưu tiên thu hút đầu tư vào điện tử, thiết bị thông minh, công nghiệp số, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo ứng dụng, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, tự động hóa, chế biến sâu nông - lâm - thủy sản, năng lượng sạch, vật liệu xanh, công nghiệp biển và logistics.

Quang cảnh phiên họp thường kỳ tháng 5/2026 của UBND tỉnh cho ý kiến về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Ảnh: Thành Duy

Đồng chí Võ Trọng Hải - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh phát biểu kết luận về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 Ảnh: Thành Duy

Sơ đồ tổ chức không gian kinh tế tỉnh Nghệ An với 5 hành lang kinh tế theo đề xuất của đơn vị tư vấn. Ảnh: Thành Duy

Cam kết mới đây của ông Lee Ark Boon - Giám đốc điều hành Sembcorp Development, đồng Chủ tịch Tập đoàn VSIP cho thấy định hướng thu hút đầu tư của Nghệ An đang đi đúng nhịp với xu thế phát triển toàn cầu và nhận được sự đồng thuận từ các nhà đầu tư chiến lược.

Theo đó, VSIP Nghệ An 4 được phát triển theo mô hình khu công nghiệp 2.0, ưu tiên công nghệ sản xuất tiên tiến, sử dụng năng lượng tái tạo và giảm phát thải.

VSIP Nghệ An 5 cũng được định hướng trở thành khu công nghiệp thế hệ mới với tiêu chí carbon thấp, tập trung thu hút các ngành công nghệ cao và thân thiện với môi trường.

Đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tại cuộc làm việc với lãnh đạo Tập đoàn Sembcorp - VSIP. Ảnh: Phạm Bằng

Đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An làm việc với lãnh đạo Tập đoàn Sembcorp - VSIP. Ảnh: Khánh Thục

Giám đốc điều hành Sembcorp Development, đồng Chủ tịch Tập đoàn VSIP Lee Ark Boon phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: Phạm Bằng

Cùng với định hình chiến lược thu hút đầu tư cho giai đoạn mới, Nghệ An cũng nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn nhà đầu tư. Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải khẳng định: “Chúng tôi trải thảm đỏ đón những nhà đầu tư thực chất, làm thật và đúng tiến độ; đối với những nhà đầu tư vào chỉ để giữ dự án, đầu cơ đất đai, tỉnh sẽ kiên quyết thu hồi ngay”.

Có thể nói, sau nhiều năm kiên trì cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng công nghiệp và nâng cao chất lượng điều hành, Nghệ An đang hội tụ những điều kiện thuận lợi để đón làn sóng FDI thế hệ mới.

Vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là thu hút bằng được nhà đầu tư mà là lựa chọn đúng đối tác, đúng lĩnh vực và đúng động lực tăng trưởng. Chất lượng của những yếu tố đó sẽ quyết định khả năng để dòng vốn FDI tiếp tục tạo ra các xung lực phát triển mới, thúc đẩy hình thành nền kinh tế hiện đại, xanh và có vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng từ 12% trở lên.