Đột phá cải cách môi trường kinh doanh: Điểm tựa cho doanh nghiệp bứt phá

Cải cách TTHC phải đi vào thực chất, lấy thời gian, chi phí và mức độ hài lòng của DN làm thước đo. Ảnh: ST

Môi trường kinh doanh cải thiện, song vẫn còn “gập ghềnh”

Nhìn lại năm 2025, Chính phủ đánh giá công cuộc cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Nhiều mục tiêu đề ra cơ bản hoàn thành, thậm chí có chỉ tiêu vượt kế hoạch, đặc biệt trong cải cách thủ tục hành chính (TTHC) và chuyển đổi số.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là việc vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia như “một cửa số” tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Đến cuối năm 2025, có 1.132/1.167 TTHC được các địa phương cung cấp trực tuyến, tương đương 97,1%. Song song với đó, trong năm 2025, các Bộ, ngành đã ban hành mới 825 TTHC, sửa đổi, bổ sung 2.632 TTHC và bãi bỏ 1.037 TTHC; ở cấp địa phương, 290 TTHC mới được ban hành, 505 TTHC được sửa đổi và 428 TTHC bị bãi bỏ.

Việc thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng đạt kết quả đáng ghi nhận. Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành đã phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa 3.085/4.888 TTHC (đạt 63,1%); cắt giảm 2.371/6.974 điều kiện kinh doanh (đạt 33,9%). Thời gian giải quyết TTHC được cắt giảm 29.308/89.721 ngày (đạt 32,7%) và chi phí tuân thủ TTHC giảm khoảng 48,6/120.000 tỷ đồng mỗi năm (đạt 40,5%).

Những nỗ lực cải cách này góp phần nâng cao uy tín của Việt Nam trên các bảng xếp hạng quốc tế. Báo cáo Business Ready 2025 của Ngân hàng Thế giới ghi nhận Việt Nam đạt 63,8 điểm, xếp thứ 42/101 nền kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, môi trường kinh doanh vẫn còn không ít rào cản. Chính phủ chỉ rõ, TTHC dù đã được cắt giảm nhưng vẫn còn phức tạp; dịch vụ công trực tuyến chưa thực sự thông suốt; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan mới ở giai đoạn đầu, chưa đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Báo cáo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về tình hình DN năm 2025 cũng cho thấy “sức khỏe” của khu vực DN vẫn còn yếu, dễ tổn thương trước rủi ro chính sách và thị trường. Trong năm 2025, hơn 80 luật và trên 320 nghị định được ban hành, phần lớn theo quy trình rút gọn. Mục tiêu là tháo gỡ điểm nghẽn, song hệ quả là DN gặp không ít khó khăn trong việc nắm bắt và dự báo chính sách. Theo VCCI, chỉ 24% DN phản ánh thường xuyên tiếp cận được thông tin về dự thảo chính sách và chỉ khoảng 10% có cơ hội tham gia góp ý. Đáng lo ngại, 93% DN không thể dự đoán được các thay đổi pháp luật, làm gia tăng rủi ro và chi phí tuân thủ. Cùng với đó, chi phí không chính thức và gánh nặng TTHC vẫn tồn tại dai dẳng.

Không chỉ DN trong nước, các DN nước ngoài cũng đánh giá môi trường kinh doanh tại Việt Nam còn nhiều rào cản. Ông Ozasa Haruhiko - Trưởng đại diện Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Hà Nội - cho biết cộng đồng DN Nhật Bản tại Việt Nam cảm nhận rõ sự gia tăng rủi ro bắt nguồn từ thể chế. Theo đánh giá của các DN, năm 2025, các rủi ro về “TTHC phức tạp (cấp phép, phê duyệt…)” và “hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, vận hành thiếu minh bạch” của Việt Nam cao hơn trung bình ASEAN trên 20 điểm. Đáng chú ý, mức độ đánh giá rủi ro về TTHC phức tạp đã tăng liên tục từ năm 2019 và riêng năm 2025 tăng thêm 5,1 điểm so với năm trước. Thực tiễn này cho thấy yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh cải cách môi trường kinh doanh là rất cấp thiết trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt.

Cải cách đo bằng cảm nhận của doanh nghiệp

Từ thực tiễn môi trường kinh doanh còn nhiều “gập ghềnh”, Nghị quyết 02/NQ-CP của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026 đã đưa ra thông điệp xuyên suốt: Cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng đồng bộ, thực chất và có trách nhiệm. Đây là năm thứ 11 liên tiếp Chính phủ ban hành nghị quyết chuyên đề về cải cách môi trường kinh doanh, cho thấy quyết tâm duy trì áp lực cải cách một cách bền bỉ.

Ngay trong quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo, phát triển”, lấy người dân và DN làm đối tượng phục vụ. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về cách tiếp cận, mà là phản hồi trực tiếp trước những áp lực tuân thủ mà cộng đồng DN đang phải gánh chịu.

Một điểm nhấn khác là yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với phân cấp, phân quyền triệt để, song song với tăng cường kiểm tra, giám sát. Theo đó, từng bước thay thế “tiền kiểm” bằng “hậu kiểm”, giảm sự can thiệp hành chính trực tiếp nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương pháp luật.

Khoảng cách giữa chủ trương và thực thi, đặc biệt ở cấp địa phương, tiếp tục được xác định là thách thức lớn. Vì vậy, Nghị quyết đặt trọng tâm vào trách nhiệm người đứng đầu, gắn phân cấp với cơ chế giám sát theo tiêu chí “6 rõ” - rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền - nhằm đạt mục tiêu “3 dễ”: Dễ triển khai, dễ kiểm tra, dễ đánh giá.

Đáng chú ý, lần đầu tiên các chỉ số phản ánh cảm nhận của DN và người dân như PCI, PAR Index, SIPAS được đặt ở vị trí trung tâm trong đánh giá cải cách. Điều này cho thấy cải cách không còn được đo bằng số lượng văn bản hay thứ hạng quốc tế, mà bằng trải nghiệm thực tế của DN khi tiếp cận chính sách và dịch vụ công.

Với nhiều yêu cầu được đặt ra, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI - cho rằng, để Nghị quyết số 02/NQ-CP không dừng lại ở mục tiêu trên giấy, cải cách môi trường kinh doanh trước hết cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm của người đứng đầu Bộ, ngành, địa phương, gắn kết quả cải cách với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Cùng với đó, cải cách TTHC phải đi vào thực chất, lấy thời gian, chi phí và mức độ hài lòng của DN làm thước đo. Số hóa cần được triển khai toàn trình, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan, tránh tình trạng “điện tử hóa nửa vời” khiến DN vẫn phải đi lại nhiều lần.

Một yêu cầu then chốt khác được DN và các hiệp hội kiến nghị là bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách. Mọi thay đổi liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cần được tham vấn đầy đủ, có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng, hạn chế tối đa quy định chồng chéo, mâu thuẫn. Song song với đó, cần mở rộng cơ chế đối thoại công - tư theo hướng thường xuyên, thực chất, không chỉ dừng ở tiếp nhận kiến nghị mà phải có phản hồi, giải trình cụ thể. Khi chính sách “đi cùng chuyển động” của thị trường, cải cách mới thực sự phát huy hiệu quả.

Cuối cùng, giới chuyên gia nhấn mạnh cải cách phải gắn với giám sát độc lập và minh bạch. Khi kết quả được công khai, so sánh và xếp hạng giữa các Bộ, ngành, địa phương, áp lực cải thiện sẽ trở thành động lực cạnh tranh mạnh mẽ. Khi đó, cải cách môi trường kinh doanh mới thực sự trở thành điểm tựa thể chế, tạo đà cho cộng đồng DN phát triển bứt phá trong năm 2026 và những năm tiếp theo./.

DIỆU THIỆN