Đột phá hạ tầng - chìa khóa mở không gian phát triển mới cho Thủ đô

Để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, việc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông giữ vai trò quan trọng. Ảnh: Lê Hoàng Vũ

Lựa chọn chiến lược của Hà Nội trong tầm nhìn phát triển quốc gia

Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển sau gần bốn thập kỷ đổi mới. Theo TS Nguyễn Sỹ Dũng, những thành tựu tích lũy về kinh tế - xã hội, vị thế quốc tế và niềm tin phát triển không chỉ tạo nền tảng quan trọng, mà đồng thời cũng đặt ra sức ép phải đổi mới mạnh mẽ hơn để đất nước có thể bước sang giai đoạn phát triển cao hơn, bền vững hơn.

Ba đột phá chiến lược mang tính then chốt là hoàn thiện thể chế phát triển; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, không chỉ là những định hướng riêng lẻ, mà là một chỉnh thể chiến lược nhằm hình thành các trụ cột gắn kết, tạo năng lực phát triển thực chất cho đất nước trong giai đoạn mới.

Nếu thể chế là khung khổ vận hành của nền kinh tế, con người là chủ thể sáng tạo, thì kết cấu hạ tầng chính là nền móng vật chất của phát triển.

Hạ tầng hiện đại không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại hay lưu thông hàng hóa trước mắt, mà quan trọng hơn là để kiến tạo những không gian phát triển mới. Những tuyến đường, cây cầu, cảng biển hay sân bay không chỉ nối các địa điểm trên bản đồ, mà còn kết nối các vùng kinh tế, các chuỗi giá trị và các cơ hội phát triển. Hạ tầng tốt có thể biến tiềm năng thành lợi thế, biến khoảng cách thành động lực tăng trưởng.

Tinh thần đó cũng đã được Hà Nội cụ thể hóa trong Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Cùng với hoàn thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực, xây dựng hệ thống hạ tầng hiện đại, thông minh, đồng bộ và kết nối được xác định là một trong những khâu đột phá mang tính chiến lược nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện trong phát triển Thủ đô.

Thực tiễn phát triển cho thấy, sau giai đoạn tăng trưởng nhanh, Hà Nội đang đối mặt với những áp lực ngày càng lớn về giao thông, đô thị hóa, môi trường và hệ thống hạ tầng xã hội.

Ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí, quá tải hạ tầng kỹ thuật và xã hội không chỉ là vấn đề của hiện tại mà còn là thách thức trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân và sức cạnh tranh của Thủ đô trong tương lai. Vì vậy, đột phá về hạ tầng không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là đòi hỏi cấp thiết để Hà Nội phát triển bền vững.

Trong tầm nhìn mới, Hà Nội định hướng đầu tư hệ thống giao thông đồng bộ, tích hợp liên vùng và quốc tế, với các trục xương sống, gồm hệ thống đường vành đai, cao tốc hướng tâm, các tuyến đường sắt đô thị, hệ thống cầu vượt sông Hồng, sông Đuống, cùng các trung tâm logistics và hành lang kinh tế kết nối Vùng Thủ đô với các tỉnh, thành lân cận.

Khi các dự án trọng điểm như Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, các tuyến metro số 2, số 3, số 5 được hoàn thành, Hà Nội không chỉ giảm áp lực ùn tắc, ô nhiễm, mà còn mở rộng không gian phát triển, tái cấu trúc hợp lý mối quan hệ giữa khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh.

Đặc biệt, chủ trương phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và khai thác không gian ngầm cho thấy tư duy quy hoạch hiện đại, phù hợp với xu hướng phát triển của các đô thị lớn trên thế giới. Đô thị nén, sử dụng đất tiết kiệm, thân thiện với môi trường, gắn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn đang trở thành hướng đi tất yếu, giúp Hà Nội vừa phát triển nhanh, vừa giữ được sự bền vững lâu dài.

Có thể nói, lựa chọn đột phá hạ tầng của Hà Nội không nằm ngoài dòng chảy chung của đất nước, là sự hòa nhịp chủ động, sáng tạo với tầm nhìn chiến lược đã được xác định tại Đại hội XIV của Đảng. Từ tầm nhìn đó, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các định hướng chiến lược được hiện thực hóa bằng những dự án, những công trình hữu hình, tạo chuyển động rõ nét trong đời sống đô thị.

Tuyến đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hạ tầng giao thông của thành phố. Ảnh: Phan Anh

Chuyển động từ những công trình cụ thể mở ra tương lai đổi mới

Cùng với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, những chuyển động mạnh mẽ trong triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm tại Thủ đô đang đồng thời diễn ra. Từ các tuyến vành đai, trục hướng tâm đến các cây cầu vượt sông Hồng, mỗi công trình không chỉ mang ý nghĩa giao thông, mà còn là bước đi cụ thể trong việc mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc đô thị.

Một trong những dự án tiêu biểu là đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục. Dự án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư từ năm 2017, với thời gian thực hiện ban đầu trong giai đoạn 2018 -2020, sau đó điều chỉnh kéo dài đến năm 2026. Trong quá trình triển khai, dự án đã trải qua 5 lần điều chỉnh, trong đó có 3 lần điều chỉnh về thời gian và 2 lần điều chỉnh về quy mô, tổng mức đầu tư và tên gọi, vướng mắc chủ yếu liên quan đến giải phóng mặt bằng.

Thực tế này phản ánh những khó khăn đặc thù của các dự án hạ tầng lớn trong khu vực nội đô lịch sử, nơi mật độ dân cư cao, quỹ đất hạn chế và yêu cầu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân luôn là bài toán phức tạp. Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, cùng sự điều hành sát sao của UBND thành phố, nhiều cơ chế, chính sách đặc thù đã được áp dụng nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” kéo dài.

Đặc biệt, từ khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, thành phố đã chấp thuận cho phép tiếp tục áp dụng các chính sách cũ có lợi cho người dân, bảo đảm sự đồng nhất chính sách trong cùng một dự án. Nhiều văn bản cụ thể đã được ban hành, như chính sách tái định cư theo Văn bản số 4434/UBND-TNMT ngày 29-12-2023, cho phép áp dụng cơ chế đặc thù khi xét bán nhà tái định cư cho cả các cặp vợ chồng khuyết, giúp nhiều hộ gia đình được mua thêm nhà tái định cư. Các trường hợp bị cắt xén, diện tích còn lại quá nhỏ, hộ gia đình đông nhân khẩu được xem xét mua nhà ở xã hội theo Văn bản số 3796/UBND-NNMT ngày 28-6-2025; các hộ chưa được bồi thường bằng nhà ở được xem xét cho thuê, mua nhà ở xã hội theo Văn bản số 6272/UBND-NNMT ngày 26-11-2025.

Những chính sách linh hoạt, nhân văn này không chỉ giúp bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, mà còn tạo sự đồng thuận xã hội, yếu tố then chốt để đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng lớn. Nhờ đó, công tác giải phóng mặt bằng dự án Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục đã được hoàn thành trước ngày 15-12-2025; nhà thầu là Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố đã huy động tối đa máy móc, nhân lực để thông tuyến trước ngày 15-1-2026, đúng tiến độ chỉ đạo của Thành ủy và UBND thành phố.

Công trường thi công cầu Vân Phúc trên địa bàn xã Phúc Thọ, Phúc Lộc do Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố Hà Nội làm chủ đầu tư. Ảnh: Quang Thái

Không chỉ dừng lại ở Vành đai 1, Hà Nội đang đồng thời triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quan trọng khác như tuyến Vành đai 2,5, các trục giao thông hướng tâm và đặc biệt là kế hoạch xây dựng 7 cây cầu mới vượt sông Hồng. Những cây cầu này không chỉ giải tỏa áp lực giao thông cho khu vực trung tâm mà còn tạo động lực phát triển cho khu vực phía Bắc và phía Đông thành phố, mở ra không gian phát triển đô thị mới gắn với trục sông Hồng - dòng sông lịch sử và cũng là trục cảnh quan, sinh thái trung tâm của Thủ đô.

Khi các dự án này dần hình thành và hoàn thiện, diện mạo đô thị Hà Nội thay đổi theo hướng hiện đại, đa cực và kết nối hơn. Các khu vực từng được coi là “vùng ven” có cơ hội trở thành những cực phát triển mới, trong khi khu vực trung tâm được “giải nén”, giảm áp lực về hạ tầng và dân số.

Có thể nói, từ những định hướng chiến lược tại Đại hội XIV của Đảng đến các quyết sách cụ thể của Hà Nội, những công trình, dự án đang dần hiện hữu trên thực địa. Một mạch phát triển xuyên suốt đang được hình thành. Những chuyển động ấy không chỉ mang ý nghĩa của những con số đầu tư, mà cho thấy Hà Nội thể hiện vai trò đi trước, sẵn sàng đón đầu cơ hội.

Quan trọng hơn những chuyển động từ chỉ đạo, điều hành quyết liệt, khơi thông thể chế, chính sách, tháo gỡ hiệu quả "điểm nghẽn", chủ động, sẵn sàng triển khai ngay các chủ trương, quyết sách lớn, đã thắp lên niềm tin, kỳ vọng về một tương lai đổi mới cho Thủ đô, nơi hạ tầng hiện đại trở thành bệ đỡ cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng sống của người dân và khẳng định vị thế của Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Hồng Anh