Đột phá thể chế, đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp Việt đi xa hơn

Tại Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” tổ chức chiều 11/10 trong chuỗi sự kiện kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10), PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI cho rằng “Chính phủ kiến tạo” và “Doanh nhân tiên phong” là hai điều kiện phải song hành để tạo ra một giai đoạn tăng trưởng mới. Nhà nước có thể mở rộng không gian phát triển bằng thể chế tốt hơn, nhưng doanh nghiệp phải biến những điều kiện đó thành đầu tư, sản xuất, sản phẩm, việc làm và giá trị mới.

Các diễn giả tại Diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới”.

Cần môi trường thuận lợi để doanh nghiệp "bay" xa hơn

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, hai năm qua, tốc độ đổi mới chính sách diễn ra mạnh mẽ. Nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị được ban hành; các luật, cơ chế mới được khẩn trương xây dựng, triển khai; việc sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính tiếp tục được đẩy mạnh. Những thay đổi này đang mở rộng không gian phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp.

Thực tế đã ghi nhận những chuyển biến tích cực tại một số địa phương, từ rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục đầu tư đến áp dụng mô hình “luồng xanh”, số hóa quy trình tại cửa khẩu để đẩy nhanh thông quan hàng hóa. Khi thời gian xử lý được rút ngắn, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, tăng tốc độ quay vòng vốn và chủ động hơn trong thực hiện hợp đồng.

Là doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu trong lĩnh vực nông sản, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc CTCP Phúc Sinh, cho rằng để doanh nghiệp phát triển bền vững, chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi cho toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Thông, Việt Nam có nhiều lợi thế về nông nghiệp nhưng chưa khai thác hết tiềm năng gia tăng giá trị. Vì vậy, chính sách cần khuyến khích phát triển các nhà máy chế biến từ sơ chế đến chế biến sâu, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D), hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu cho hàng Việt.

“Chúng ta đứng trên ‘mỏ vàng’ về nông nghiệp nhưng lại chưa làm tốt điều đó”, ông Thông nhận định, đồng thời cho rằng chế biến sâu và phát triển sản phẩm mang thương hiệu có thể giúp giá trị nông sản tăng gấp 2-3 lần.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần được tạo điều kiện phát triển sản phẩm thành phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Những quy định về an toàn thực phẩm, cơ chế hỗ trợ sản xuất, phân phối và đầu tư công nghệ cần được thiết kế phù hợp với thực tiễn.

Lãnh đạo Phúc Sinh cũng kiến nghị đơn giản hóa các điều kiện và thủ tục xuất khẩu. Theo ông, quy định cần được xây dựng trên cơ sở hiểu rõ hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tránh phát sinh những thủ tục phức tạp làm tăng thời gian và chi phí, trong đó có các yêu cầu liên quan đến giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O).

Cũng là một đơn vị trong lĩnh vực nông nghiệp, chia sẻ cùng VnBusiness bên lề sự kiện, ông Nguyễn Chí Hiếu, Giám đốc HTX Xuân Quan, cho biết các HTX hiện vẫn gặp nhiều rào cản trong quá trình phát triển. Ông đồng thời kiến nghị cơ quan quản lý tập trung tháo gỡ 4 nhóm vướng mắc.

Ông Nguyễn Chí Hiếu, Giám đốc HTX Xuân Quan - một trong 100 doanh nhân tiêu biểu vinh dự nhận danh hiệu “Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu - Cúp Thánh Gióng” năm 2026.

Thứ nhất, cần có cơ chế quy hoạch dài hạn các vùng sản xuất tập trung, tạo điều kiện để HTX tiếp cận đất nông nghiệp với chi phí thuê hợp lý và chính sách ưu đãi phù hợp. Thứ hai, tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng thông qua các gói vay ưu đãi, cơ chế thế chấp linh hoạt hoặc cho vay tín chấp. Theo ông Hiếu, việc sử dụng quyền sử dụng đất của thành viên để bảo đảm khoản vay còn nhiều vướng mắc, trong khi tài sản là trụ sở HTX cũng gặp hạn chế khi tiếp cận vốn ngân hàng.

Bên cạnh đó, cần thường xuyên tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản trị cho đội ngũ giám đốc, ban kiểm soát và kế toán HTX, giúp nâng cao năng lực điều hành, đáp ứng yêu cầu hội nhập. Đồng thời, chính sách hỗ trợ chuyển đổi số cần thiết thực hơn, tạo điều kiện để HTX ứng dụng công nghệ vào sản xuất, quản lý và thương mại điện tử, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo ông Hiếu, tháo gỡ đồng bộ những điểm nghẽn này sẽ giúp HTX nâng cao năng lực nội tại, chủ động huy động nguồn lực và phát triển sản xuất, kinh doanh bền vững.

Từ hàng loạt những băn khoăn của doanh nghiệp, có thể thấy cải cách thể chế không chỉ là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn phải tạo ra môi trường thuận lợi để doanh nghiệp chủ động đầu tư, đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Chuyển từ đột phá thể chế sang đột phá thực thi

Tuy nhiên, cũng theo Chủ tịch VCCI, chính sách tốt chưa tự động tạo ra kết quả tốt. Cùng một quy định nhưng quá trình thực hiện tại các địa phương có thể khác nhau, khiến mức độ thuận lợi mà doanh nghiệp được hưởng không đồng đều. Việc triển khai chậm hoặc thiếu nhất quán có thể làm tăng chi phí và khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội kinh doanh.

“Nếu giai đoạn trước, chúng ta nói nhiều về đột phá thể chế, thì giai đoạn tới phải nói mạnh hơn về đột phá thực thi”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng minh bạch, ổn định, dễ dự báo; đồng thời nâng cao trách nhiệm thực thi của các cơ quan quản lý. Khi quy định rõ ràng và được áp dụng thống nhất, doanh nghiệp sẽ giảm thời gian xử lý thủ tục, tiết kiệm chi phí và yên tâm hơn trong các quyết định đầu tư dài hạn.

Theo đại diện Bộ Tài chính, tính đến ngày 14/8/2026, Bộ Tài chính đã rà soát, thực hiện đơn giản hóa 469 thủ tục hành chính tại các luật, nghị định, thông tư do bộ chủ trì xây dựng, ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành. Trong đó, 146 thủ tục được cắt giảm và 323 thủ tục được đơn giản hóa.

Bên cạnh đó, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 837/962 thủ tục hành chính, đạt 87%. Trong số này, 258 thủ tục được cắt giảm và 579 thủ tục được đơn giản hóa. Tổng thời gian thực hiện thủ tục được cắt giảm 6.744/12.288 ngày, tương đương 54,88%; chi phí cắt giảm đạt 40.322,382/75.430 tỷ đồng, tương đương 53,47%. Số điều kiện kinh doanh được cắt giảm là 139/363, đạt 38,29%.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Bộ Tài chính cũng chủ động tham mưu và thực hiện các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí với tổng quy mô khoảng 245.600 tỷ đồng. Trong đó, số tiền miễn, giảm khoảng 185.600 tỷ đồng và gia hạn khoảng 60.000 tỷ đồng.

Cùng với chính sách hỗ trợ về thuế, phí, việc tiếp nhận và xử lý kiến nghị của doanh nghiệp được xác định là nhiệm vụ thường xuyên nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và cải thiện môi trường kinh doanh.

Những kết quả này cho thấy nỗ lực cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp đã được triển khai trên nhiều phương diện. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng không chỉ là giảm số lượng thủ tục hay điều kiện kinh doanh, mà còn phải bảo đảm những thay đổi đó mang lại lợi ích thực chất.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, mạnh dạn đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi chính sách được thực thi đồng bộ, các nguồn lực xã hội được khơi thông, doanh nghiệp mới có điều kiện phát triển bền vững và đóng góp hiệu quả hơn cho tăng trưởng kinh tế.

"VCCI sẽ tiếp tục kết nối cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp thông qua đối thoại, phản biện và giám sát thực thi chính sách, hướng các kiến nghị vào những giải pháp cụ thể, có thể kiểm chứng bằng kết quả"..., ông Hồ Sỹ Hùng nói.