Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản: Cần xây dựng cơ chế hậu kiểm chặt chẽ

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh chủ trì Phiên họp

Tham dự Phiên họp có Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh; đại diện Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; đại diện các ban, bộ, ngành…

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho biết: Về bố cục, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản 2012 gồm 3 điều.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tại Phiên họp

Trong đó, Điều 1 quy định sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều. Trong đó, 17 điều về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp và phân định thẩm quyền, cụ thể hóa các Nghị quyết, Nghị định của Quốc hội, Chính phủ; 10 điều thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, giải quyết một số bất cập trong giai đoạn hiện tại.

Điều 2 quy định bãi bỏ lệ phí đăng ký nhập khẩu xuất bản phẩm để kinh doanh và lệ phí cấp giấy phép nhập khẩu xuất bản phẩm không kinh doanh trong Danh mục phí, lệ phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí số 97/2015/QH13. Điều 3, về hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ

Các nội dung cơ bản của dự thảo Luật bám theo 6 định hướng lớn. Theo đó, khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò và nguyên tắc của hoạt động xuất bản; chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện; hoàn thiện các quy định về mô hình hoạt động, các chức danh lãnh đạo và biên tập viên nhà xuất bản. Bên cạnh đó, hình thành hệ sinh thái xuất bản và phát triển công nghiệp nội dung; tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng, chống in lậu xuất bản phẩm và bảo vệ người làm xuất bản.

Đề nghị quan tâm nguồn lực triển khai thi hành Luật

Trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết,hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nghiêm túc, cầu thị trong việc tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương trình bày dự thảo báo cáo thẩm tra

Ủy ban nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực triển khai thi hành luật, nhất là các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo: rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng quy định khái quát, tránh trùng lặp, thể hiện tính đặc thù của hoạt động xuất bản, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Triệu Thế Hùng, các chính sách của Nhà nước cần tạo thêm nguồn lực để xuất bản trở thành một ngành công nghiệp văn hóa, tạo nguồn thu lớn hơn cho ngân sách nhà nước

Bảo đảm sự nhất quán của các nhóm chính sách giữa các lần chỉnh lý dự thảo Luật, cân nhắc việc mở rộng đối tượng thụ hưởng một số chính sách ưu đãi thuế, tín dụng; xác định rõ đối tượng thụ hưởng dự kiến của chính sách “đầu tư, xây dựng và phát triển các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia” tại khoản 3, Điều 7.

Về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng khoản 2, khoản 3, Điều 12, liên quan đến mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đặc biệt về điều kiện thành lập và các đơn vị sự nghiệp trực thuộc, bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và hạn chế phát sinh bộ máy không cần thiết.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Vũ Văn Tiến cho rằng, Nhà nước cần đầu tư mạnh mẽ để phát triển xuất bản thành công cụ ngoại giao và hội nhập quốc tế; có chính sách đãi ngộ biên tập viên xuất bản như là lực lượng phát triển khoa học và văn hóa, bảo vệ nền tảng chính trị

Về nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ để bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo với quy định của pháp luật báo chí, thông tin điện tử, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ; đồng thời bảo đảm tính khả thi trong điều chỉnh các nền tảng phát hành xuyên biên giới cung cấp xuất bản phẩm vi phạm pháp luật vào thị trường Việt Nam...

Quy định nguyên tắc hậu kiểm ngay trong Luật

Tại Phiên họp, các đại biểu tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng trong lĩnh vực xuất bản; tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh; bảo đảm đồng bộ trong việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thanh Cầm kiến nghị bổ sung chính sách hỗ trợ xuất bản ấn phẩm tuyên truyền về công tác gia đình, dân tộc thiểu số

Nhiều ý kiến đề nghị rà soát, chỉ nên giải thích những thuật ngữ quan trọng, cần thiết được sử dụng nhiều lần trong dự thảo Luật. Trong đó, làm rõ một số khái niệm, đặc biệt là "nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng” với đầy đủ các dấu hiệu nhận biết, bảo đảm quy định chặt chẽ nhất. Tương tự, khái niệm “xuất bản phẩm” phải dựa vào quy trình xuất bản và quyết định xuất bản, tránh nguy cơ chồng lấn với các loại hình văn hóa khác...

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đỗ Chí Nghĩa góp ý, dự thảo Luật cần có các quy định hướng tới phát triển xuất bản - ngành công nghiệp văn hóa, thiết kế một khoản riêng về phát triển văn hóa đọc

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, đề nghị làm rõ nguyên tắc, điều kiện để các chủ thể được thụ hưởng chính sách; có cơ chế đặt hàng, mua sách cho thư viện, đầu tư thư viện số dùng chung; hỗ trợ xuất bản ấn phẩm về gia đình, dân tộc thiểu số; quy định cụ thể về thu hồi xuất bản phẩm vi phạm nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý.

Cần thiết kế một khoản riêng về phát triển văn hóa đọc bởi đây chính là đầu ra, tạo nguồn lực sáng tạo cho ngành xuất bản. Có chính sách tuyển dụng và đãi ngộ biên tập viên xuất bản như là lực lượng phát triển khoa học và văn hóa, bảo vệ nền tảng chính trị.

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Trương Hồ Hải đề nghị quy định chặt chẽ hơn hành vi phổ biến nội dung có tính chất xuất bản trên môi trường mạng; đồng thời luật hóa điều kiện thực hiện hành vi này

Ngoài ra, cụ thể hóa mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; quy định cụ thể hơn về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản, đặc biệt cấm xuất bản phẩm sử dụng 100% AI...

Cảm ơn các ý kiến phát biểu tại Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu. Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản được thực hiện trên tinh thần bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xuất bản trong tình hình mới; bám sát các vấn đề thực tiễn.

Theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, khái niệm “nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng” còn quá rộng và khó áp dụng

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để hoàn thiện khung chính sách vừa cụ thể, vừa mang tính định hướng lâu dài; tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động xuất bản và quản lý nhà nước.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh khẳng định, các ý kiến cơ bản thống nhất đối với những nội dung lớn của dự thảo Luật; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện dự án Luật trình Quốc hội với chất lượng cao nhất.

ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu đề nghị bổ sung quy định cụ thể hơn về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản, trong đó các nhà xuất bản phải có nghĩa vụ thẩm định nội dung sử dụng AI, yêu cầu tác giả cung cấp dữ liệu và kiểm tra nguồn dữ liệu đầu vào

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải đi đôi với xây dựng cơ chế hậu kiểm chặt chẽ để quản trị rủi ro. Đề nghị cơ quan soạn thảo quy định nguyên tắc hậu kiểm ngay trong Luật, các nội dung chi tiết sẽ được hướng dẫn tại Nghị định để bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai…

"Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không có nghĩa là giảm nhẹ quản lý, mà vẫn phải làm vô cùng chặt chẽ, quyết liệt như là tiền kiểm. Nên nghiên cứu quy định đối với những nội dung nhạy cảm, có tầm ảnh hưởng lớn đến xã hội hoặc ảnh hưởng lớn đến quốc gia thì phải xin ý kiến cấp có thẩm quyền", Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh lưu ý.

Toàn cảnh phiên họp

Theo chương trình, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất.