Dự án thí điểm phòng, chống bệnh dại tại Hà Nội được quốc tế ghi nhận

Hội nghị tập huấn Giải pháp tăng cường phòng chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo hướng tới đô thị an toàn và văn minh. Ảnh: SBCC Việt Nam

Sau hơn một năm triển khai, 28 cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo đã dừng hoạt động, 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Kết quả từ 14 phường thí điểm

Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 2026 cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam, đơn vị tham gia triển khai Dự án “Thí điểm mô hình phòng, chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo ở một số phường tại Hà Nội”.

Dự án được Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội phê duyệt ngày 24/7/2025, do Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, với sự tham gia thực hiện của Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, Tổ chức Soi Dog Foundation và SBCC Việt Nam.

Sau hơn một năm triển khai tại 14 phường, 28 cơ sở đã dừng hoạt động và 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh. Trong đó, phường Giảng Võ là địa phương đầu tiên thuộc phạm vi dự án không còn cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo.

Giải thưởng được trao trong bối cảnh bệnh dại vẫn là thách thức đối với sức khỏe cộng đồng. Tính đến giữa tháng 9/2026, cả nước ghi nhận 54 trường hợp tử vong do bệnh dại.

Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng “Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 2026” cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam.

Trang web của GARC ghi nhận: "Bà Bùi Thị Duyên, người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của SBCC Việt Nam, đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phòng chống bệnh dại tại Hà Nội, góp phần vào ba năm liên tiếp không có ca tử vong do bệnh dại ở người và thiết lập hai vùng không có bệnh dại chính thức, bảo vệ gần 150.000 người dân".

Bà Bùi Thị Duyên cho biết, việc những nỗ lực của dự án được ghi nhận có ý nghĩa đối với đội ngũ triển khai, đồng thời thể hiện sự phối hợp giữa SBCC Việt Nam, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, Soi Dog Foundation cùng các đối tác trong quá trình thực hiện.

Tiếp cận phòng, chống bệnh dại từ nhiều phía

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, chủ yếu lây truyền từ động vật mắc bệnh sang người, trong đó chó và mèo là những nguồn lây đáng chú ý. Các hoạt động vận chuyển, giết mổ và kinh doanh chó, mèo nếu không được kiểm soát có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Tuy nhiên, phía sau hoạt động kinh doanh này còn là sinh kế của một bộ phận người dân. Vì vậy, nếu chỉ tập trung vào kiểm tra, kiểm soát mà không có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, việc thay đổi hoạt động kinh doanh khó có thể duy trì lâu dài.

Từ thực tế đó, dự án lựa chọn cách tiếp cận Một Sức khỏe (One Health), kết hợp các giải pháp bảo vệ sức khỏe con người, bảo đảm phúc lợi động vật và hỗ trợ sinh kế cộng đồng.

Ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao của Soi Dog Foundation, cho rằng các hoạt động vận chuyển, kinh doanh và giết mổ chó, mèo là những mắt xích cần được chú trọng trong chuỗi phòng, chống dịch bệnh.

Những điểm đáng chú ý của dự án là sự phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế; đồng thời chú trọng thúc đẩy thay đổi hành vi theo hướng lâu dài, bền vững.

Trong quá trình triển khai, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành Công văn số 1026/UBND-NNMT ngày 13/3/2026 về việc triển khai Kế hoạch số 283/KH-UBND ngày 20/10/2025, nhằm tăng cường quản lý hoạt động giết mổ, vận chuyển, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật, bảo đảm an toàn thực phẩm và phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn Thủ đô.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội giữ vai trò chủ trì điều phối. Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội đảm nhiệm công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và nâng cao năng lực cho lực lượng thú y cơ sở.

Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội Nguyễn Đình Đảng nhấn mạnh, nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở là nhiệm vụ quan trọng để triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh dại hiệu quả, bền vững.

Tại các phường thí điểm, chính quyền địa phương và lực lượng thú y trực tiếp rà soát, vận động các hộ kinh doanh thực hiện quy định, đồng thời hướng dẫn tham gia chương trình chuyển đổi sinh kế.

Soi Dog Foundation đóng góp kinh nghiệm về chuyển đổi sinh kế và quy trình trợ tử nhân đạo, được đưa vào nội dung tập huấn cho hệ thống thú y công lập. SBCC Việt Nam phụ trách truyền thông thay đổi hành vi, đồng hành với các hộ kinh doanh trong quá trình học nghề và tìm kiếm hướng mưu sinh mới.

Bên cạnh đó, lực lượng thú y tư nhân cũng tham gia hỗ trợ chăm sóc, tiêm phòng, điều trị và triệt sản chó, mèo cho các hộ có hoàn cảnh khó khăn. Bác sĩ Nguyễn Văn Hoan, Phòng khám VIET PET, cho biết đã chủ động đăng ký hỗ trợ ngoài giờ làm việc để thực hiện các hoạt động này.

Chuyển đổi sinh kế để thay đổi hành vi

Một trong những khó khăn lớn nhất khi vận động các hộ kinh doanh thịt chó, mèo dừng hoạt động là bảo đảm thu nhập cho gia đình. Nhận thức về nguy cơ dịch bệnh và an toàn sức khỏe chưa đủ để tạo ra sự thay đổi nếu người dân chưa tìm được công việc thay thế phù hợp.

Vì vậy, bên cạnh tuyên truyền và vận động, dự án tập trung hỗ trợ người dân tiếp cận những nghề nghiệp, mô hình kinh doanh mới. Sau hơn một năm, dự án đã tổ chức 5 hội nghị tập huấn về chuyển đổi sinh kế và 3 khóa đào tạo nghề thực hành, với các nội dung như bán hàng trực tuyến, pha chế đồ uống và chế biến món ăn kiểu Hàn Quốc.

Theo bà Bùi Thị Duyên, việc trực tiếp hướng dẫn người dân thực hành, trang bị kỹ năng mới và giúp họ tiếp cận cơ hội tạo thu nhập là điều kiện quan trọng để quá trình chuyển đổi diễn ra chủ động, bền vững.

Ông Nguyễn Văn Hùng, chủ cơ sở kinh doanh thịt chó mèo ở phường Tây Mỗ đã chuyển đổi sang mô hình kinh doanh khác.

Tại phường Tây Mỗ, anh Nguyễn Văn Hùng, một chủ cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo, đã chuyển sang kinh doanh câu lạc bộ billiards và đồ uống. Anh cho biết, thông qua các khóa đào tạo, anh được trang bị kỹ năng bán hàng trực tuyến, pha chế và chế biến món ăn. Việc ứng dụng công nghệ giúp cơ sở tiếp cận thêm khách hàng, giảm sự phụ thuộc vào lợi thế mặt bằng.

Số liệu triển khai cho thấy, trước đợt tập huấn tháng 5/2026, mới có 7 cơ sở chủ động dừng hoạt động. Đến nay, con số này đã tăng lên 28 cơ sở. Ngoài ra, 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh.

Ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, cho biết ,kết quả rà soát tại các phường thí điểm ghi nhận ngày càng nhiều hộ kinh doanh chủ động dừng hoạt động và đăng ký tham gia chương trình chuyển đổi sinh kế.

Nâng cao nhận thức từ cộng đồng

Chuyển đổi hoạt động kinh doanh mới là một phần trong các giải pháp phòng, chống bệnh dại. Để kiểm soát nguy cơ dịch bệnh lâu dài, việc nâng cao trách nhiệm của chủ nuôi trong đăng ký, quản lý, tiêm phòng và bảo đảm an toàn cho chó, mèo cũng có ý nghĩa quan trọng.

Từ định hướng này, dự án triển khai chương trình “Đại sứ trẻ” phối hợp với các trường học tại Hà Nội. Sinh viên tham gia được trang bị kiến thức về phòng, chống bệnh dại và phúc lợi động vật, đồng thời trở thành lực lượng truyền thông tại trường học, gia đình và khu dân cư.

Thông qua các hoạt động tuyên truyền, dự án hướng tới hình thành thói quen nuôi, quản lý vật nuôi an toàn, tiêm phòng đầy đủ và ứng xử có trách nhiệm với động vật. Đây cũng là cách đưa kiến thức phòng, chống bệnh dại đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.

Những kết quả bước đầu tại 14 phường cho thấy, việc kết hợp quản lý hoạt động kinh doanh với hỗ trợ chuyển đổi sinh kế có thể tạo thêm động lực để người dân thay đổi. Kinh nghiệm triển khai tại Hà Nội hiện cũng được một số tỉnh, thành phố quan tâm tìm hiểu.

Tuy nhiên, để duy trì kết quả và nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh dại trên thực địa, cần tiếp tục hoàn thiện các giải pháp quản lý vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh và hỗ trợ sinh kế. Nhóm cán bộ dự án đang nghiên cứu các mô hình kiểm soát bệnh dại trên thế giới, đồng thời khảo sát, học tập kinh nghiệm quản lý vật nuôi nhân đạo tại một số quốc gia nhằm lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.