Du lịch vùng cao: Những câu chuyện đổi thay của cộng đồng

Chú trọng văn hóa bản địa

Bản Tả Van nằm giữa thung lũng Mường Hoa, cách trung tâm phường Sa Pa, Lào Cai, khoảng 12km về phía Đông Nam. Nơi đây nổi bật với địa hình thung lũng núi cao nhưng thơ mộng, đặc trưng bởi các thửa ruộng bậc thang thoai thoải uốn lượn ôm sát sườn đồi và dòng suối Mường Hoa hiền hòa chảy qua. Vẻ đẹp thiên nhiên cùng văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc Mông, Giáy và Dao Đỏ đang trở thành nền tảng để Tả Van từng bước phát triển du lịch, tạo sinh kế mới cho người dân địa phương.

Những năm gần đây, du lịch Tả Van có sự chuyển biến rõ nét, nhất là sau khi các tuyến giao thông được đầu tư, với nhiều sản phẩm du lịch trải nghiệm. Thay vì phát triển du lịch đại trà, Tả Van đang lựa chọn hướng đi dựa trên lợi thế sẵn có như cảnh quan tự nhiên, bản sắc văn hóa và sự tham gia trực tiếp của cộng đồng.

Giới thiệu thổ cẩm dân tộc Giáy bên lề tọa đàm “Du lịch vùng cao: Những câu chuyện đổi thay của cộng đồng” chiều 30/5 tại Hà Nội. Ảnh: HS

Chia sẻ về lựa chọn hướng đi này, chị Phan Thị Hèn (dân tộc Giáy), bản Tả Van, cho biết: “Làm du lịch ở Tả Van không thể sao chép mô hình ở nơi khác. Du khách đến đây là để tìm sự khác biệt, trải nghiệm cảm giác được sống trong không gian thật của vùng cao. Vì vậy, khi kết hợp xây dựng các sản phẩm du lịch tại các homestay, chúng tôi chú trọng văn hóa bản địa và chính nhịp sống của người địa phương”.

Theo chị Hèn, khó khăn lớn nhất không nằm ở cơ sở vật chất, mà làm sao giữ được tinh thần bản địa trong từng chi tiết, từ trang phục, kiến trúc, ẩm thực đến cách đón tiếp du khách. Khi du khách hiểu và tôn trọng văn hóa địa phương, du lịch mới có thể phát triển lâu dài.

Bắt tay làm du lịch, chị Hèn nhận thấy giá trị độc đáo và khác biệt của thổ cẩm dân tộc Giáy và muốn nó trở thành sản phẩm du lịch, đáp ứng nhu cầu của du khách. “Khi đến các làng bản của đồng bào dân tộc thiểu số, du khách thường muốn mua đồ lưu niệm, quà tặng… mang dấu ấn của từng vùng, từng tộc người. Chính nhu cầu ấy tạo ra giá trị mới của thổ cẩm, để tôi lấy đó làm hướng đi chính cho các sản phẩm du lịch của mình”.

Hướng đi bền vững

Thực tế cho thấy, sự phát triển của các mô hình du lịch cộng đồng đã góp phần tạo việc làm, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ cảnh quan, văn hóa truyền thống. Người dân trở thành chủ thể trực tiếp tham gia, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ chính tài nguyên bản địa. Du lịch cộng đồng vì thế đang được xem là hướng đi bền vững không chỉ cho Tả Van, mà còn nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc, phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa.

Anh Giàng A Dê kể chuyện làm du lịch cộng đồng cho các bạn trẻ Hà Nội. Ảnh: HS

Anh Giàng A Dê (dân tộc Mông, bên phải), La Pán Tẩn, xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai, chia sẻ, cuối năm 2017, sau nhiều đắn đo và suy nghĩ, vợ chồng anh đã sáng lập Hello Mu Cang Chai Homestay. Đây là homestay đầu tiên tại La Pán Tẩn do chính người Mông địa phương dẫn dắt. Giờ đây Hello Mu Cang Chai Homestay luôn kín phòng vào cuối tuần, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho nhiều hướng dẫn viên, lái xe du lịch, đầu bếp người Mông.

Vợ chồng anh Dê trở thành nguồn cảm hứng cho người Mông trẻ làm du lịch tại La Pán Tẩn; từ việc bảo vệ, giữ gìn nguyên vẹn cảnh quan ruộng bậc thang đồi mâm xôi, đến tham gia và trở thành chủ thể trong các lễ hội văn hóa cổ truyền như mừng cơm mới, hội gầu tào… để giới thiệu tới khách du lịch.

Chị Lý Thị Nhất (người Dao), xóm Sưng, xã Đà Bắc, Phú Thọ, bắt đầu làm du lịch cộng đồng từ năm 2018. Thời kỳ đầu chị Nhất là người trực tiếp điều phối các hoạt động lưu trú, tour du lịch trải nghiệm, biểu diễn nghệ thuật tại bản Sưng. Giờ đây, chị tiếp tục với Liêu Farmstay - mô hình farmstay đầu tiên tại bản Sưng.

Theo chị Nhất, các đặc sản địa phương gồm nhà truyền thống, trang phục, ẩm thực, nghi lễ, lễ hội… cần được giới thiệu trong đời sống hàng ngày. "Khi khách trải nghiệm cuộc sống đó là chúng ta đã và đang bảo tồn bền vững di sản".

Chị Lý Thị Nhất giới thiệu hình ảnh du lịch cộng đồng tại Đà Bắc. Ảnh: HS

Hầu hết homestay, farmstay được xây dựng theo kiến trúc nhà truyền thống, sử dụng vật liệu tự nhiên, hạn chế bê tông hóa, giữ được không gian và nhịp sống bản địa. Du khách lưu trú tại thôn, bản không chỉ nghỉ ngơi mà còn có cơ hội tham gia các hoạt động sinh hoạt thường ngày của người dân địa phương.

Theo các chuyên gia, du lịch cộng đồng không chỉ làm thay đổi tư duy của người làm du lịch, mang lại hiệu quả kinh tế, bảo tồn di sản bền vững; mà còn giúp địa phương, chính quyền đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá về du lịch cộng đồng một cách chuyên nghiệp; góp phần trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa, lễ hội theo đúng định hướng bảo tồn và phát triển tài nguyên du lịch, hay nâng cấp, mở rộng các hoạt động du lịch cộng đồng theo hướng tự nhiên với tính chuyên nghiệp cao...