Du lịch xanh - Con đường phát triển bền vững

Đây là nội dung chính được thảo luận trong Chương trình thời sự trực tiếp với chủ đề “Du lịch xanh - Con đường phát triển bền vững” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức vào 18h30 ngày 19-4.

Chương trình có sự tham gia của các khách mời: Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu; Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam).

Các khách mời tham dự Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và áp lực đô thị đang đặt ngành Du lịch trước một yêu cầu rất rõ ràng, đó là phát triển phải đi cùng với bền vững. Trong bối cảnh đó, du lịch xanh không chỉ là một xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Tại Việt Nam, xu hướng này đang hình thành ngày càng rõ nét. Với Hà Nội, nơi hội tụ hệ thống di sản dày đặc cùng không gian tự nhiên đặc trưng, đây là điều kiện thuận lợi để chuyển đổi. Nhưng để những tiềm năng ấy trở thành trải nghiệm thực sự cho du khách, câu chuyện không chỉ dừng lại ở tài nguyên mà còn nằm ở cách làm, cách tổ chức và cách ứng xử với di sản.

Trải nghiệm du lịch xanh tại xã Đa Phúc. Ảnh: H.L

Trong chương trình, các khách mời sẽ cùng trao đổi để làm rõ những lợi thế của Hà Nội trong phát triển du lịch xanh bền vững, cũng như những thách thức mà Thủ đô đang đối mặt và các giải pháp cần thiết để phát triển du lịch xanh một cách thực chất.

Du lịch xanh không chỉ là “giảm rác, trồng cây”

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Dưới góc độ quản lý, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội đã phân tích rõ khái niệm du lịch xanh, tránh cách tiếp cận đơn giản chỉ dừng ở yếu tố môi trường.

Theo ông, nếu chỉ tiếp cận khái niệm du lịch xanh ở góc độ môi trường, như giảm phát thải hay hạn chế sử dụng đồ dùng một lần, thì đó vẫn là cách hiểu chưa đầy đủ. Du lịch xanh cần được nhìn nhận toàn diện trên ba trụ cột: Kinh tế, xã hội và môi trường.

Hiện nay, du lịch xanh được hiểu là một phương thức phát triển du lịch thân thiện với môi trường, đồng thời bảo đảm một số nguyên tắc. Thứ nhất, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên tự nhiên cho phát triển du lịch. Thứ hai, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực của hoạt động du lịch đối với môi trường. Thứ ba, ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, gắn với bảo vệ môi trường trong suốt quá trình hình thành và vận hành sản phẩm.

Bên cạnh đó, phát triển du lịch xanh hiện nay còn gắn chặt với chuyển đổi số, nhằm kiểm soát điểm đến một cách hiệu quả, hướng tới phát triển bền vững.

Ông Trần Trung Hiếu cũng cho biết, năm 2026, du lịch Hà Nội lựa chọn chủ đề “Du lịch xanh - Hành trình xanh”, như một thông điệp xuyên suốt không chỉ cho năm nay mà cho cả giai đoạn tiếp theo. Qua đó, khẳng định định hướng phát triển theo mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bền vững.

Hà Nội có lợi thế “kép” để bứt phá du lịch xanh

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Đánh giá về tiềm năng phát triển du lịch xanh của Hà Nội hiện nay, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) cho rằng, Hà Nội có tiềm năng rất lớn trong phát triển du lịch xanh. Hà Nội không chỉ có chiều sâu văn hóa, lịch sử, làng nghề, với di sản phong phú, Hà Nội còn được mệnh danh “Thủ đô của làng nghề”, “Thủ đô của di sản”.

Hà Nội còn có cảnh quan tự nhiên gắn với cảnh quan núi, sông hồ, làng nghề ven đô, làng quê truyền thống và cộng đồng dân cư giàu bản sắc. Tất cả tạo nên một hệ sinh thái du lịch phong phú, hấp dẫn. Đó là lợi ích “kép” của Thủ đô Hà Nội, không phải nơi nào cũng có.

Hồ - núi - sông: Trục xanh định hình du lịch Thủ đô

Phân tích những lợi thế nổi bật của Hà Nội và những dư địa cần được khai thác tốt hơn trong thời gian tới, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho biết, Hà Nội đã sớm xác định sức hấp dẫn từ hệ thống tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa phong phú.

Làng cổ Đường Lâm thu hút du khách. Ảnh Phạm Hùng.

Ở khu vực nội đô, các điểm đến như hồ Gươm, hồ Tây đều gắn chặt với định hướng phát triển du lịch xanh, vừa là không gian cảnh quan, vừa là không gian văn hóa đặc trưng.

Mở rộng ra khu vực ngoại thành, các địa bàn như Sóc Sơn, Ba Vì, Hương Sơn là những điểm đến có cảnh quan sinh thái và nghỉ dưỡng đặc sắc. Đây cũng là những khu vực đã được đưa vào quy hoạch, định hướng phát triển thành các khu du lịch quốc gia đến năm 2030.

Đối với khu vực phố cổ, thành phố đã phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển gắn với yếu tố sinh thái, kết hợp các hoạt động dịch vụ, qua đó tạo thêm chiều sâu cho sản phẩm du lịch xanh trong đô thị.

Đặc biệt, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm tiếp tục khẳng định rõ các lợi thế này, định hình các không gian, trục phát triển du lịch xanh. Trong đó, các trục Sóc Sơn - Ba Vì - Hương Sơn và hành lang dọc sông Hồng được xác định là những động lực phát triển mới, gắn với khai thác du lịch xanh.

Những định hướng này không chỉ tạo thêm dư địa phát triển mà còn góp phần định hình rõ nét con đường phát triển du lịch xanh, bền vững cho Hà Nội thời gian tới.

Động lực phát triển du lịch xanh Hà Nội

Hà Nội đang sở hữu “lợi thế kép” trong phát triển du lịch xanh, khi các giá trị di sản văn hóa được đặt trong tổng thể không gian tự nhiên đa dạng, hài hòa. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành nhiều sản phẩm du lịch phù hợp với xu hướng bền vững, thân thiện môi trường.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam), Thủ đô Hà Nội sở hữu hệ thống di sản phong phú với nhiều danh hiệu do UNESCO ghi danh. Tiêu biểu như Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Di sản Văn hóa thế giới (2010); 82 bia Tiến sĩ triều Lê - Mạc tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám được vinh danh là Di sản tư liệu thế giới; cùng với Hội Gióng (tại đền Phù Đổng và đền Sóc) - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại...

Bên cạnh đó là mạng lưới làng nghề truyền thống dày đặc và các giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đồng bằng sông Hồng. Những yếu tố này góp phần tạo nên các sản phẩm du lịch có chiều sâu, giàu bản sắc, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm ngày càng cao của du khách, đồng thời là nền tảng quan trọng để Hà Nội phát triển du lịch xanh, bền vững.

Không chỉ vậy, Hà Nội còn có nhiều khu vực sở hữu cảnh quan tự nhiên hấp dẫn như Ba Vì, Đông Anh, Sóc Sơn. Kết hợp với đời sống văn hóa cộng đồng bản địa, các điểm đến sẽ tạo nên sức hút riêng, mang lại những trải nghiệm gần gũi, chân thực và được du khách tích cực đón nhận.

Ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, việc khai thác hiệu quả sự kết hợp giữa di sản văn hóa và không gian tự nhiên sẽ là nền tảng quan trọng để Hà Nội phát triển các sản phẩm du lịch xanh, góp phần nâng cao giá trị điểm đến và hướng tới phát triển bền vững.

Đường Lâm: Lấy cộng đồng làm trung tâm, gìn giữ không gian làng cổ

Từ góc độ quản lý địa phương, ông Nguyễn Đăng Thạo, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Sơn Tây, cho biết: Với định hướng phát triển du lịch xanh gắn với bảo tồn văn hóa có sự tham gia của cộng đồng, thời gian qua, Đường Lâm đã triển khai nhiều dự án trùng tu, tu bổ cơ sở hạ tầng, cải tạo cảnh quan môi trường. Hiện nay, địa phương đang thực hiện các dự án gìn giữ cảnh quan, không gian xanh, trong đó có việc trồng lại lũy tre quanh làng.

Làng cổ Đường Lâm thu hút du khách. Ảnh Phạm Hùng.

Bên cạnh đó, Đường Lâm chú trọng phát triển các phương tiện giao thông xanh như xe đạp, xe điện; đồng thời đưa vào khai thác trải nghiệm các phương tiện truyền thống như xe trâu phục vụ du khách. Cùng với đó, công tác tuyên truyền, vận động người dân giữ gìn môi trường xanh - sạch - đẹp được đẩy mạnh; người dân được hướng dẫn bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể, phát huy vai trò chủ thể trong phát triển du lịch cộng đồng. Chính người dân là lực lượng trực tiếp xây dựng, gìn giữ, bảo tồn và phát huy di sản.

Trong các năm 2023 và 2024, Đường Lâm vinh dự được trao hai giải thưởng về du lịch, gồm: “Sản phẩm du lịch bền vững” và “Sản phẩm homestay của năm”. Đây là kết quả đáng khích lệ, tạo động lực để địa phương tiếp tục phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Chú trọng về di sản, những câu chuyện văn hóa của làng

Du khách có nhiều trải nghiệm thú vị tại Tổ hợp Đoài - Đoài Community, làng cổ Đường Lâm

Du lịch “xanh” được thể hiện cụ thể qua những hoạt động, trải nghiệm độc đáo, ý nghĩa dành cho du khách. Để các mô hình vừa thu hút khách, vừa hạn chế tác động đến môi trường và giữ gìn không gian làng cổ, ông Khuất Văn Thắng, người sáng lập Tổ hợp Đoài - Đoài Community, làng cổ Đường Lâm, cho biết: “Du lịch “xanh” là câu chuyện mà chúng tôi phải suy nghĩ rất nhiều. Bởi vì khi làm du lịch ở Đường Lâm, có những chất liệu chúng tôi bị hạn chế. Thứ nhất là về di sản, thứ hai về câu chuyện. Chính vì vậy, với những loại hình phát triển về du lịch “xanh”, chúng tôi dựa vào di sản và những câu chuyện văn hóa của làng. Thông qua những yếu tố đó, chúng tôi lan tỏa những giá trị về văn hóa. Ví dụ những câu chuyện như mỏ cá gỗ Đường Lâm và câu chuyện vẽ lên trên những viên ngói di sản, những viên ngói cổ. Khi chúng ta tận dụng những viên ngói và vẽ lên trên đó thì tinh thần của một viên ngói được tái sử dụng nguyên liệu. Chúng tôi tôn trọng toàn bộ những giá trị về không gian của Đoài, dựa trên những nguyên liệu được tái sử dụng, được thu gom từ những căn nhà gỗ, nhà cổ, nhà sàn. Những người thợ, nghệ nhân ở đây cũng rất tôn trọng những giá trị về di sản. Để giữ gìn, để không sản sinh ra những nguyên liệu mới thì đó cũng là một câu chuyện mà chúng tôi đang theo đuổi, hướng tới về kiến trúc xanh”.

Cũng theo ông Khuất Văn Thắng, quá trình xây dựng Tổ hợp Đoài ba năm qua, rất nhiều khách hàng đã mong muốn được trải nghiệm những giá trị văn hóa thông qua câu chuyện là tái sử dụng nguyên liệu và được tiếp cận một cách rõ ràng về di sản, những giá trị về kiến trúc xanh.

Để người dân vừa là người hưởng lợi, vừa là người gìn giữ di sản

Chia sẻ về vai trò người dân đang tham gia vào chuỗi giá trị du lịch, làm thế nào để họ vừa là người hưởng lợi, vừa là người gìn giữ di sản, ông Nguyễn Đăng Thạo, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp phường Sơn Tây, bày tỏ: Đường Lâm là di tích đặc thù, là “di sản sống”. Không giống như các di tích khác, người dân vẫn đang sinh sống trong lòng di sản. Chính họ là những người sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa. Vì vậy, bài toán đặt ra là làm thế nào để hài hòa giữa bảo tồn và phát triển - đây cũng là mục tiêu mà những người làm du lịch luôn hướng tới.

Khi người dân thực sự sống hạnh phúc trong không gian làng di sản họ sẽ chủ động tham gia bảo tồn và phát huy. Ảnh Phạm Hùng

Thời gian qua, chính quyền địa phương đã nhận được sự đồng hành tích cực của người dân. Các hoạt động phát triển du lịch được xây dựng theo hướng lấy người dân làm chủ thể.

Khi người dân thực sự sống hạnh phúc, gắn bó với không gian làng di sản, họ sẽ chủ động tham gia bảo tồn, đồng thời góp phần phát huy giá trị di sản một cách bền vững.

Những sản phẩm độc đáo tại Tổ hợp Đoài - Đoài Community, làng cổ Đường Lâm

Để phát triển du lịch xanh, vai trò của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt. Để người dân tham gia vào chuỗi giá trị du lịch, họ vừa là người hưởng lợi, vừa là người gìn giữ di sản, ông Khuất Văn Thắng, người sáng lập Tổ hợp Đoài - Đoài Community, làng cổ Đường Lâm, nhấn mạnh: “Câu chuyện phát triển về du lịch cộng đồng của Tổ hợp Đoài lấy ba thành phần chính trong ngôi làng. Đó là những bạn trẻ tham gia những lớp học vẽ, sáng tạo vào thứ Bảy hàng tuần. Ngoài ra, những người già - thế hệ vàng của làng, sẽ kể những câu chuyện của làng dựa trên văn hóa của Đường Lâm. Và những câu chuyện đó cũng được các bạn trẻ của Đường Lâm, những cộng tác viên, làm việc tại Tổ hợp Đoài đón nhận, dựa trên những giá trị văn hóa để làm ra những sản phẩm du lịch đặc trưng, mang tính chất là du lịch văn hóa di sản”.

Phát triển mô hình không gian đa cực, đa trung tâm

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu thông tin: Bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm đã định vị rất rõ các không gian phát triển, dựa trên những nguyên tắc và quan điểm như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn.

Đối với mô hình không gian đa cực, đa trung tâm, quy hoạch đã định hình rõ các khu vực để Hà Nội khai thác tài nguyên, lợi thế, phát huy ưu thế, đồng thời, tạo ra không gian và định hướng phát triển trong thời gian tới. Những bước đi đã thực hiện thời gian qua được đánh giá là nền móng quan trọng để triển khai các định hướng này.

Ông Trần Trung Hiếu chia sẻ: Về phát triển đa cực, đa trung tâm, quy hoạch nhấn mạnh việc sử dụng tiết kiệm không gian mặt đất, ưu tiên cho các không gian xanh, gắn với hành lang xanh và vành đai xanh. Đồng thời, chú trọng kết nối các vành đai xanh với hệ thống di sản thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, tâm linh và du lịch giữa Sóc Sơn, Ba Vì, Hương Sơn, cũng như mở rộng kết nối với các khu vực như Ninh Bình và Phú Thọ.

Quy hoạch cũng xác định rõ mạng lưới dịch vụ du lịch của Hà Nội theo hướng phát triển du lịch xanh, với 6 cụm du lịch và 5 hành lang du lịch dọc theo các trục như sông Hồng, sông Đáy, sông Tô Lịch, đường Vành đai 4,5 và vòng cung phía Tây. Bên cạnh đó là 4 tuyến du lịch được phân chia theo cấp độ quốc tế, quốc gia, nội vùng và cộng đồng. Các sản phẩm du lịch sẽ được phát triển bám theo không gian này; các tour, tuyến đã và đang được triển khai phù hợp với quy hoạch.

Giải quyết bài toán về môi trường tại các điểm đến

Đối với vấn đề về môi trường tại các điểm đến, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho rằng, trước hết cần tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi sang kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong đó, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nước và giảm thiểu rác thải, đặc biệt tại các cơ sở lưu trú và điểm du lịch.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Một nội dung quan trọng khác là phát triển du lịch sinh thái, ưu tiên các dự án giảm thiểu tác động môi trường. Du lịch sinh thái được xác định là sản phẩm trọng tâm của du lịch xanh, khai thác giá trị cảnh quan thiên nhiên gắn với bản sắc vùng sinh thái, đặc biệt tại khu vực ngoại thành Hà Nội, nơi có nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong công tác bảo vệ môi trường, theo ông Trần Trung Hiếu, chúng ta cần tăng cường quản lý rác thải một cách chặt chẽ. Tại các khu, điểm du lịch phải có hệ thống thu gom, xử lý rác thải đồng bộ, cùng với đội ngũ nhân lực chuyên trách.

Để giải quyết tình trạng quá tải tại các điểm đến, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho rằng, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Việc phân luồng khách, bán vé trực tuyến, cũng như sử dụng hệ thống camera AI để điều phối sẽ giúp hạn chế tình trạng tập trung đông người tại cùng một thời điểm. Đồng thời, cần xác định rõ sức chứa của từng điểm đến trong quá trình phát triển sản phẩm.

Song song với đó, cần phát triển các tuyến, sản phẩm du lịch mới nhằm giãn tải. Ví dụ, theo trục đường 32 có thể khai thác các điểm như làng hoa Tích Giang, khu vực Phúc Thọ, Ô Diên với sản phẩm văn hiến. Theo trục Láng - Hòa Lạc có thể kết nối Bảo tàng Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử Quân sự, các khu vui chơi giải trí như Tuần Châu, cũng như các di tích như chùa Thầy, chùa Tây Phương.

“Một nhóm giải pháp quan trọng khác là chính sách hỗ trợ. Thành phố sẽ ưu tiên hỗ trợ các dự án bảo đảm tiêu chí môi trường, đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích phù hợp. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công tác giáo dục, truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của du khách trong việc bảo vệ cảnh quan và giữ gìn trải nghiệm tại các điểm du lịch”, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội nhấn mạnh.

Gỡ “nút thắt” nhận thức để thúc đẩy chuyển đổi du lịch xanh

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) nhận định, áp lực chi phí đang là một trong những rào cản đáng kể đối với doanh nghiệp khi tham gia vào quá trình chuyển đổi sang du lịch xanh, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ - lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong ngành Du lịch. Tuy nhiên, theo ông, chi phí chưa phải là yếu tố mang tính quyết định, mà vấn đề cốt lõi nằm ở nhận thức và sự hiểu biết về du lịch xanh.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) chia sẻ. Ảnh: Phạm Hùng

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, hiện nay nhiều doanh nghiệp vẫn còn lúng túng do thiếu thông tin thị trường, thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể và chưa có đội ngũ nhân lực đủ năng lực để triển khai các mô hình du lịch xanh. Quan trọng hơn, không ít doanh nghiệp chưa nhìn thấy rõ giá trị dài hạn của đầu tư xanh, từ đó dẫn đến tâm lý dè dặt, chưa mạnh dạn chuyển đổi.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, đầu tư vào du lịch xanh cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển bền vững, tạo ra lợi thế cạnh tranh trong tương lai, thay vì chỉ là một khoản chi phí trước mắt. Khi nhận thức được điều này, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc tham gia vào xu hướng tất yếu của ngành Du lịch toàn cầu.

"Chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ những hạng mục lớn hay chi phí cao. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể triển khai từ những giải pháp đơn giản, phù hợp với điều kiện hiện tại như tiết kiệm điện, nước, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, phân loại rác tại nguồn, hay xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng, làng nghề, nông nghiệp và các hoạt động có mức phát thải thấp. Những bước đi này vừa khả thi, vừa góp phần tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sâu hơn trong tương lai", Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhận định.

Khi có đủ điều kiện về nguồn lực và nhận thức, doanh nghiệp có thể tiến tới đầu tư vào công nghệ, như hệ thống xử lý nước thải, chất thải, hoặc sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời. Đây là những giải pháp giúp nâng cao hiệu quả vận hành và hướng tới phát triển bền vững.

Bên cạnh nỗ lực từ phía doanh nghiệp, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức hội rất quan trọng trong việc hỗ trợ, định hướng và cung cấp thông tin. Việc tổ chức các chương trình tập huấn, hội thảo, hướng dẫn kỹ thuật cần được đẩy mạnh, tạo điều kiện để doanh nghiệp và cộng đồng hiểu rõ bản chất và phương thức triển khai du lịch xanh. Đồng thời, đội ngũ cán bộ quản lý cũng cần được nâng cao năng lực chuyên môn để có thể đồng hành hiệu quả cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Khi nhận thức được nâng cao và có sự hỗ trợ đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn, các “nút thắt” hiện nay sẽ dần được tháo gỡ, mở ra cơ hội để du lịch xanh trở thành hướng phát triển chủ đạo của ngành Du lịch Việt Nam trong thời gian tới.

Hà Nội cần mô hình dẫn dắt để khẳng định vị thế du lịch xanh

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam cho rằng, nếu đặt Hà Nội trên bản đồ du lịch xanh của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, có thể khẳng định thành phố đang nằm trong nhóm địa phương có tiềm năng phát triển hàng đầu.

Với lợi thế hội tụ cả yếu tố tự nhiên và văn hóa, Hà Nội có nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch xanh đặc sắc, đủ sức cạnh tranh với các điểm đến trong nước như Hội An, Đà Lạt hay các thành phố trong khu vực Đông Nam Á, như Bangkok, Chiang Mai (Thái Lan).

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, thời gian gần đây, Hà Nội đã có những chuyển động tích cực trong định hướng phát triển du lịch xanh. Nhiều địa phương trên địa bàn thành phố đã bắt đầu triển khai các mô hình du lịch gắn với cộng đồng, sinh thái và làng nghề, tiêu biểu như khu vực Đường Lâm hay một số điểm đến ngoại thành. Những chủ trương thúc đẩy các loại hình du lịch bền vững cho thấy nỗ lực của Hà Nội trong việc chuyển dịch mô hình phát triển, hướng tới khai thác tài nguyên theo cách có trách nhiệm hơn.

Tuy vậy, nhìn từ góc độ thực tiễn, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhận định, Hà Nội vẫn thiếu những mô hình du lịch xanh mang tính tiêu biểu để có thể đóng vai trò dẫn dắt. Dù sở hữu tiềm năng lớn, Thủ đô hiện chưa có một sản phẩm hay điểm đến đủ nổi bật để trở thành hình mẫu, tạo hiệu ứng lan tỏa cho các địa phương khác học hỏi. Đây là khoảng trống cần sớm được lấp đầy nếu Hà Nội muốn khẳng định vị thế tiên phong trong lĩnh vực này.

"Với vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, Hà Nội cần phát huy “lợi thế kép” về tài nguyên thiên nhiên và chiều sâu văn hóa để xây dựng các mô hình du lịch xanh đặc trưng. Những mô hình này không chỉ phục vụ phát triển kinh tế địa phương mà còn góp phần định hình tiêu chuẩn và xu hướng cho du lịch xanh trên phạm vi toàn quốc", Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Để trở thành điểm đến hàng đầu về du lịch xanh, theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Hà Nội cần tập trung xây dựng các mô hình mang tính chuẩn mực, có khả năng nhân rộng, đồng thời, thể hiện rõ vai trò dẫn dắt trong quá trình phát triển du lịch bền vững. Khi đó, Thủ đô sẽ không chỉ là nơi hội tụ tiềm năng mà còn là trung tâm lan tỏa những giá trị mới của ngành Du lịch Việt Nam trong bối cảnh phát triển xanh và bền vững.

Hà Nội thiếu “chuẩn chung” để thúc đẩy du lịch xanh

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Lý giải vì sao Hà Nội hiện chưa có nhiều điểm đến đạt chuẩn du lịch xanh, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho rằng, vấn đề đặt ra là cần có tiêu chí rõ ràng để nhận diện và thúc đẩy du lịch xanh. Khi có tiêu chí cụ thể và các mô hình tốt, sẽ có cơ hội lan tỏa, nhân rộng.

Hà Nội đã công nhận 56 khu, điểm du lịch. Nhiều khu, điểm gắn với khu vực ngoại thành, nông thôn, sinh thái, cũng như các hoạt động mang yếu tố du lịch xanh. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm du lịch nông nghiệp, nông thôn và tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang tiếp tục được phát triển. Thành phố thực hiện theo Luật Du lịch; trong đó, tiêu chí môi trường luôn chiếm tỷ trọng cao khi xét công nhận khu, điểm du lịch.

Hiện nay, cơ quan quản lý nhà nước chưa có bộ tiêu chí riêng để thực hiện thủ tục hành chính đối với du lịch xanh. Tuy nhiên, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã ban hành bộ tiêu chí đánh giá du lịch xanh và tổ chức bình chọn, công nhận từ năm 2023. Nhiều doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú trên địa bàn Hà Nội đã được vinh danh theo bộ tiêu chí này.

"Chúng tôi đánh giá cao bộ tiêu chí của Hiệp hội Du lịch Việt Nam và coi đây là cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước về du lịch ở Trung ương nghiên cứu, hướng dẫn triển khai đồng bộ trên cả nước. Thời gian tới, Hà Nội sẽ bám sát các tiêu chí, nguyên tắc về du lịch xanh, đồng thời tham khảo bộ tiêu chí này để tiếp tục phát triển các điểm đến theo hướng bền vững. Thành phố cũng sẽ chủ động phối hợp với các tổ chức để ghi nhận, công nhận các đơn vị trên địa bàn", ông Trần Trung Hiếu chia sẻ.

Cũng theo ông Trần Trung Hiếu, trên thực tế, phần lớn các điểm du lịch trên địa bàn cơ bản đã đáp ứng những tiêu chí liên quan. Tuy nhiên, việc tham gia đánh giá, công nhận theo bộ tiêu chí du lịch xanh của Hiệp hội Du lịch Việt Nam sẽ được tập trung triển khai mạnh hơn trong thời gian tới, và cơ quan quản lý ủng hộ các đơn vị tham gia quá trình này.

Hà Nội cần có bộ tiêu chí riêng để thúc đẩy du lịch xanh

Bộ tiêu chí trước hết phải đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế, có tham khảo các chuẩn mực chung để bảo đảm tính thống nhất. Thứ hai, cần phản ánh được đặc thù riêng của Hà Nội.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Ảnh: Phạm Hùng

“Một vấn đề đặt ra là cần có những tiêu chí rõ ràng để nhận diện và thúc đẩy du lịch xanh. Khi có tiêu chí, các mô hình tốt sẽ có cơ hội được lan tỏa và nhân rộng. Với tiềm năng lớn và đặc thù “lợi thế kép”, Hà Nội rất cần có bộ tiêu chí riêng cho phát triển du lịch xanh”, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Hiện nay, một số địa phương như Bắc Ninh đang xây dựng đề tài khoa học về bộ tiêu chí du lịch xanh. Với tiềm năng và vị thế của mình, Hà Nội càng cần chủ động xây dựng bộ tiêu chí này.

Bộ tiêu chí trước hết phải đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế, có tham khảo các chuẩn mực chung để bảo đảm tính thống nhất. Thứ hai, cần phản ánh được đặc thù riêng của Hà Nội. Đây là địa phương có nhiều lợi thế nổi trội, được xem là “Thủ đô của di sản”, “Thủ đô của làng nghề”, “Thủ đô sáng tạo”, có khu phố cổ với mật độ dân cư cao, do đó cần có những tiêu chí phù hợp để bảo đảm tính khả thi trong quá trình thực thi.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, không thể chỉ dựa vào các tiêu chí chung, Hà Nội cần xây dựng tiêu chí riêng để vừa hội nhập, vừa quản lý hiệu quả. Trong đó, rất cần thiết phải xây dựng tiêu chí về sức chứa đối với khu vực Khu phố cổ Hà Nội.

Nếu không có quy định về sức chứa, khi lượng khách quá đông sẽ ảnh hưởng đến di sản, môi trường và phát sinh nhiều vấn đề. Việc không chú trọng đến yếu tố này sẽ tác động tiêu cực không chỉ đến môi trường, di sản mà còn làm suy giảm các giá trị văn hóa truyền thống.

Hà Nội từng bước hình thành các mô hình du lịch xanh tiêu biểu

Chia sẻ về những mô hình có thể trở thành hình mẫu du lịch xanh của Hà Nội trong thời gian tới, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu nhận định, các mô hình du lịch xanh trên địa bàn hiện khá phong phú, được triển khai ở nhiều khâu từ điểm đến, cơ sở lưu trú đến doanh nghiệp lữ hành. Nhiều đơn vị đã chú trọng giảm thiểu rác thải, hạn chế tác động môi trường thông qua tiết kiệm điện, nước, xử lý vệ sinh, đồng thời xuất hiện những mô hình mới như tổ chức sự kiện văn hóa không rác thải.

Theo ông, trong các dự án đầu tư, từ khách sạn cao cấp đến khu, điểm du lịch sinh thái, việc thực hành các tiêu chí xanh đang được triển khai tương đối tốt và được nhiều địa phương trong nước đánh giá cao. Bên cạnh đó, các tour, tuyến du lịch gần đây cũng được xây dựng theo hướng thân thiện môi trường, như đạp xe, đi bộ, qua đó lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường và nâng cao trải nghiệm xanh cho du khách.

Ông Trần Trung Hiếu cũng cho biết, việc Hà Nội được Tổ chức Xúc tiến Du lịch các thành phố toàn cầu trao giải thưởng về du lịch bền vững năm 2025 là sự ghi nhận cho quá trình bền bỉ theo đuổi định hướng du lịch xanh, bảo đảm hài hòa giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

Từ nền tảng này, Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy, hướng tới trở thành một trong những hình mẫu về phát triển du lịch xanh của Việt Nam, đồng thời nâng tầm vị thế trong khu vực và trên thế giới.

Ba giải pháp trọng tâm để du lịch xanh trở thành xu hướng chủ đạo

Để du lịch xanh trở thành xu hướng chủ đạo, cần sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể. Từ chính sách đến doanh nghiệp và cộng đồng, mỗi mắt xích đều giữ vai trò quan trọng.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu trao đổi tại Chương trình. Ảnh Phạm Hùng

Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu, ngành Du lịch sẽ bám vào ba giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất là phát triển các sản phẩm du lịch xanh. Khi nói đến du lịch xanh là phải nói đến sản phẩm và các tiêu chuẩn cho những sản phẩm này. Theo đó, sẽ khai thác hiệu quả không gian nông nghiệp, nông thôn, làng nghề và các khu sinh thái ven đô, qua đó mở rộng không gian du lịch xanh từ nội đô ra khu vực ngoại thành.

Thứ hai là đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý điểm đến thông minh. Khi các điểm đến được kiểm soát tốt, sẽ hạn chế tình trạng quá tải, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Thứ ba là huy động sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng vào phát triển du lịch xanh. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò tiên phong trong chuyển đổi xanh, còn người dân, cộng đồng là chủ thể tạo nên các giá trị và đồng thời cũng là đối tượng hưởng lợi từ quá trình phát triển các sản phẩm du lịch sạch.

“Với những giải pháp này, ngành du lịch Hà Nội kỳ vọng sẽ bảo đảm tăng trưởng bền vững, kiểm soát tốt số lượng khách, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng của du lịch”, ông Trần Trung Hiếu bày tỏ.

Doanh nghiệp và cộng đồng: Hai trụ cột không thể tách rời của du lịch xanh

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam. Ảnh: Phạm Hùng

Chia sẻ về vai trò của doanh nghiệp và cộng đồng trong phát triển du lịch xanh, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam), cho rằng doanh nghiệp và cộng đồng là hai thành phần gắn bó, không thể tách rời.

Doanh nghiệp giữ vai trò tổ chức thị trường, cung cấp dịch vụ, đưa khách du lịch đến trải nghiệm. Trong khi đó, cộng đồng là “tài nguyên sống”, nơi lưu giữ văn hóa và bản sắc. Nếu cộng đồng không giữ gìn môi trường, hoạt động du lịch khó có thể phát triển bền vững.

Vì vậy, doanh nghiệp và cộng đồng là hai chủ thể cần đồng hành chặt chẽ để thúc đẩy du lịch xanh. Cộng đồng là lực lượng bảo vệ tài nguyên hiệu quả nhất. Chỉ khi cộng đồng cùng tham gia sáng tạo, cùng thực thi và cùng hưởng lợi, du lịch xanh mới có thể phát triển lâu dài.

Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong phát triển du lịch

Theo Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu, Hà Nội rất tích cực trong việc tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia hoạt động hợp tác với tư cách thành viên và đối tác, đồng thời góp mặt vào nhiều hoạt động chung.

Cụ thể, Hà Nội đã hợp tác với Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Trong đó, các làng nghề như: Bát Tràng, Vạn Phúc đã tham gia mạng lưới này. Các làng nghề như Sơn Đồng, Chuyên Mỹ đang là các ứng cử viên để tham gia Mạng lưới này trong thời gian tới.

Ngoài ra, thông qua các hoạt động của các tổ chức xúc tiến du lịch quốc tế, như các tổ chức của Hàn Quốc, Nhật Bản, cùng việc chủ động tham gia các sự kiện, hội chợ quốc tế, Hà Nội đã tăng cường phối hợp, hợp tác với các tổ chức quốc tế, tổ chức giải thưởng quốc tế.

Ông Trần Trung Hiếu cho rằng, thông qua quá trình tham gia này, Hà Nội có cơ hội tiếp cận, học hỏi kinh nghiệm từ các đối tác, đồng thời thu hút thêm các nguồn lực, cả về nhân lực và tài lực; qua đó góp phần bảo đảm thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đã đề ra.

Xây dựng mô hình mẫu: “Điểm khởi đầu” để du lịch xanh lan tỏa

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) khẳng định cần thống nhất nhận thức - xây dựng mô hình mẫu: “Điểm khởi đầu” để du lịch xanh lan tỏa. Ảnh: Phạm Hùng

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) khẳng định, điểm khởi đầu quan trọng nhất là phải thống nhất nhận thức về du lịch xanh. Khi chưa hiểu đúng, hiểu đầy đủ du lịch xanh là gì, chúng ta sẽ rất khó triển khai trong thực tế. Việc xác định rõ các tiêu chí, chuẩn mực của “xanh” là điều kiện tiên quyết để chuyển từ nhận thức sang hành động.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần lựa chọn một số khu, điểm du lịch tiêu biểu để xây dựng các mô hình thí điểm theo hướng bài bản, khả thi, tạo ra những câu chuyện thành công cụ thể. Từ các mô hình này, hiệu ứng lan tỏa sẽ được hình thành và nhân rộng.

Hai vị khách mời chụp hình lưu niệm với e kíp thực hiện Chương trình của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Đặc biệt, cần có những mô hình đủ quy mô và sức ảnh hưởng, không chỉ phục vụ riêng Hà Nội mà còn đóng vai trò dẫn dắt các địa phương khác.

Với vị thế Thủ đô, Hà Nội không chỉ phát triển du lịch cho riêng mình mà còn mang trách nhiệm tiên phong, định hình xu hướng. Mục tiêu là đưa Hà Nội trở thành điểm đến hàng đầu về du lịch xanh, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là điểm đến xanh hấp dẫn trên bản đồ du lịch thế giới.