Dữ liệu liên thông kiểm soát tình trạng vừa đi làm, vừa hưởng trợ cấp thất nghiệp

Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định 374/2025/NĐ-CP đã làm rõ trách nhiệm thông báo, đồng thời tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu để kiểm soát việc chi trả.Ảnh: Dũng Hiếu.

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là điểm tựa tài chính quan trọng, giúp người lao động ổn định cuộc sống, tìm kiếm việc làm và nâng cao kỹ năng trong thời gian thất nghiệp. Chính sách này chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi được thực hiện đúng đối tượng, đúng thời điểm và bảo đảm công bằng giữa những người tham gia Quỹ BHTN.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có trường hợp người lao động sau khi chấm dứt hợp đồng tại đơn vị cũ đã nhanh chóng tìm được việc làm mới nhưng không thông báo theo quy định, tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp.

Có trường hợp người lao động cho rằng việc làm mới ở địa phương khác hoặc doanh nghiệp mới chưa hoàn tất thủ tục đóng bảo hiểm sẽ khó bị phát hiện. Cách hiểu này không phù hợp với quy định pháp luật và xu hướng quản lý bằng dữ liệu số.

Theo Luật Việc làm năm 2025, người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp sẽ bị chấm dứt hưởng khi có việc làm và thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Nghị định 374/2025/NĐ-CP cũng quy định cụ thể các trường hợp được xác định là có việc làm, gồm giao kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên; được tuyển dụng, bổ nhiệm; thành lập hoặc bắt đầu hoạt động hộ kinh doanh, doanh nghiệp; hoặc đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Do đó, người lao động thuộc diện chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp có trách nhiệm thông báo với tổ chức dịch vụ việc làm công nơi đang hưởng trợ cấp trong thời hạn 3 ngày làm việc, kể từ ngày thuộc trường hợp chấm dứt hưởng. Việc thông báo có thể thực hiện trực tiếp hoặc qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, kèm theo giấy tờ liên quan.

Quy định này không chỉ là nghĩa vụ hành chính mà còn trực tiếp liên quan đến quyền lợi của người lao động. Luật Việc làm quy định thời gian đã đóng BHTN chưa hưởng có thể được bảo lưu để tính cho lần hưởng tiếp theo trong một số trường hợp, trong đó có trường hợp có việc làm. Tuy nhiên, người lao động không thực hiện thông báo theo quy định thì không được bảo lưu thời gian đóng BHTN.

Nghị định 374/2025/NĐ-CP xác định trách nhiệm ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện giao dịch điện tử và kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa tổ chức dịch vụ việc làm công, cơ quan bảo hiểm xã hội và các cơ quan liên quan.

Hệ thống thông tin thị trường lao động theo Luật Việc làm cũng được xây dựng, quản lý tập trung, thống nhất trên phạm vi cả nước và kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành.

Nhờ đó, việc rà soát thông tin về tình trạng việc làm, tham gia bảo hiểm xã hội và hưởng BHTN được thực hiện chặt chẽ hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc kiểm tra thủ công hoặc phạm vi quản lý của từng địa phương, các cơ quan thực hiện chính sách có thêm cơ sở dữ liệu để theo dõi, đối chiếu và kịp thời xử lý các trường hợp chi trả không đúng.

Khi phát hiện người lao động đã có việc làm nhưng vẫn nhận trợ cấp thất nghiệp, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện thủ tục chấm dứt hưởng và xử lý khoản trợ cấp đã nhận không đúng quy định. Người lao động có thể phải hoàn trả số tiền đã hưởng sai; trường hợp có vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật.

Điều đáng lưu ý là việc chủ động thông báo không làm mất toàn bộ quá trình đóng BHTN của người lao động. Nếu thực hiện đúng quy định, thời gian đóng chưa được sử dụng để hưởng trợ cấp sẽ được bảo lưu, trở thành một phần quyền lợi để tính hưởng ở giai đoạn sau nếu người lao động tiếp tục thất nghiệp và đáp ứng điều kiện luật định.

Vì vậy, khi có việc làm mới, người lao động cần chủ động thông báo trong thời hạn quy định, đồng thời lưu giữ hợp đồng lao động, quyết định tuyển dụng hoặc giấy tờ liên quan. Đây là cách bảo vệ quyền lợi lâu dài, tránh phát sinh nghĩa vụ hoàn trả và các rủi ro pháp lý không cần thiết.

BHTN không phải là khoản thu nhập có thể nhận song song với tiền lương từ việc làm mới. Đó là nguồn hỗ trợ của Quỹ BHTN dành cho người lao động trong thời gian chưa có việc làm. Tuân thủ quy định, minh bạch thông tin và chủ động cập nhật biến động việc làm là điều kiện cần thiết để chính sách BHTN vận hành công bằng, hiệu quả và bền vững.