Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Làm rõ hơn trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại

Ngày 27/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội (QH) thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của QH về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý của pháp nhân thương mại

Phát biểu tại phiên họp, Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Thanh Hóa) tán thành và đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị dự thảo Bộ luật rất công phu, kỹ lưỡng với tư duy lập pháp hiện đại, bảo đảm được sự cân bằng giữa nghiêm trị những hành vi tội phạm nguy hiểm mới và việc mở rộng chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước. Đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại tại dự thảo đã đi rất đúng hướng, cá thể hóa trách nhiệm của từng người và tháo gỡ vướng mắc về tư cách pháp lý. Tuy nhiên, Đại biểu đề nghị làm rõ hơn các điều kiện xác định trách nhiệm hình sự của pháp nhân.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 78 dự thảo Bộ luật xác định một trong các điều kiện quy trách nhiệm hành vi phạm tội là có “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại”. “Với quy định này, chúng ta cần làm rõ “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận” này được xác định qua quyết định, hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào và căn cứ vào thẩm quyền nào. Bởi, chỉ riêng quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà pháp nhân có được từ hành vi phạm tội thì chưa đủ để quy trách nhiệm hình sự”, Đại biểu nêu quan điểm.

Về việc áp dụng hình phạt với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, Đại biểu cho rằng, việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế. Đồng thời, Đại biểu đề nghị nhất quán nguyên tắc “không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người trên thực tế đã quyết định, đã trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội đó”.

Trong khi đó, Đại biểu Dương Đức Hải (Đoàn Hà Nội) bày tỏ tán thành với chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được nêu tại Điều 3 và Điều 57 của dự thảo Bộ luật. Theo Đại biểu, chính sách hình sự cần tạo sự động viên để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. “Pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo. Đề xuất lần này tạo thêm một cơ chế có điều kiện, khuyến khích sự hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn”, Đại biểu phân tích.

Cho rằng cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những bảo đảm vững chắc về quyền con người và công lý, Đại biểu nhấn mạnh, việc này cần bảo đảm rõ 3 nguyên tắc, bao gồm sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện, lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ và Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Vẫn theo Đại biểu Dương Đức Hải, khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại. “Khi xem xét khoan hồng phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác của người phạm tội và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm”, Đại biểu nêu kiến nghị.

Tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp, lợi ích của Nhà nước

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu nêu tại phiên họp, về phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang (ĐBQH Đoàn Hưng Yên) cho biết, thực tiễn cho thấy, nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp (DN) nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Trong quá trình xây dựng dự thảo, Cơ quan soạn thảo đã mở rộng thêm 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, tập trung vào những nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về kinh doanh, thương mại, dịch vụ; môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ…

Về ý kiến đề nghị thận trọng khi bổ sung các tội danh đối với hành vi phạm tội mới, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, việc bổ sung các tội danh mới nhằm khắc phục các bất cập phát sinh, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, DN và lợi ích của Nhà nước; góp phần thể chế hóa quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế; đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước, phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật Hình sự cũng kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua việc hoàn thiện các chế định về loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích; bỏ một số tội danh, nâng định mức, định lượng, tiền và điều chỉnh các căn cứ xử lý hình sự đối với nhiều tội danh. Qua đó, loại trừ những hành vi không đến mức phải xử lý hình sự, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Chiều cùng ngày, QH thảo luận về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Qua thảo luận, các đại biểu bày tỏ tán thành sự cần sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, yêu cầu mới về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và đấu tranh phòng, chống tội phạm; bảo đảm thủ tục tố tụng hình sự công bằng, công khai, minh bạch, hiện đại, nhanh chóng, kịp thời, tiết kiệm, hiệu quả; đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới... Các đại biểu cũng góp ý hoàn thiện một số nội dung quy định tại dự thảo Bộ luật nhằm bảo đảm phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực chặt chẽ, phòng ngừa lạm quyền, vi phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, góp phần thực hiện 2 mục tiêu 100 năm phát triển đất nước.