Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Siết quản lý thực phẩm bổ sung, tăng quyền giám sát của người tiêu dùng

Theo thông tin từ Cục ATTP, một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là giải quyết những bất cập trong quản lý nhóm thực phẩm bổ sung. Thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, quảng cáo sai sự thật, thổi phồng tính năng, công dụng sản phẩm được cơ quan chức năng phát hiện và xử lý tập trung ở nhóm sản phẩm này.

Thực tế cho thấy, một số thực phẩm bổ sung được tự công bố, tự quảng cáo nhưng thông tin về tính năng, công dụng lại vượt quá bản chất sản phẩm, gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Những vụ việc liên quan đến quảng cáo sản phẩm sữa của một nữ diễn viên, cũng như các tranh cãi về hoạt động livestream bán hàng của Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục và Quang Linh Vlogs đã cho thấy những vấn đề đáng quan tâm trong kiểm soát thông tin quảng cáo, giới thiệu sản phẩm.

Việc đưa nhóm sản phẩm có công bố khuyến cáo sức khỏe vào diện đăng ký bản công bố sản phẩm được kỳ vọng khắc phục những bất cập này, bảo đảm công bằng trong kinh doanh và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.

Theo dự thảo, thực phẩm bổ sung được quản lý theo hai cơ chế:

Thứ nhất, đối với thực phẩm bổ sung thông thường chưa được nghiên cứu bài bản về công dụng, tiêu chuẩn sản phẩm, doanh nghiệp không được công bố khuyến cáo sức khỏe và áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Thứ hai, đối với thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe, doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký bản công bố sản phẩm, kèm theo nghiên cứu về công dụng, hồ sơ kỹ thuật chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm và độ ổn định để đánh giá hạn sử dụng.

Cách tiếp cận này được xây dựng phù hợp với nguyên tắc của Codex. Theo đó, việc công bố hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng các điều kiện áp dụng.

Codex không mặc nhiên cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng đối với sức khỏe, cũng không chủ trương bổ sung các vi chất này một cách tùy tiện. Việc bổ sung phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, có cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn dựa trên tổng lượng hấp thụ và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Thông qua cơ chế này, người dân có cơ sở lựa chọn sản phẩm đúng nhu cầu dinh dưỡng, đúng mục đích chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe, tương xứng với giá trị thực tế của sản phẩm.

Cũng theo Cục ATTP, một điểm mới khác là quy định thời hạn hiệu lực của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm là 5 năm.

Theo dự thảo, thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản, chủ yếu yêu cầu cơ sở khai báo thông tin về tình hình lưu hành sản phẩm; các vi phạm, việc thu hồi và sự cố không bảo đảm an toàn thực phẩm trong nước, nước ngoài; đồng thời cập nhật thông tin duy trì điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất.

Ngay sau khi hoàn thành việc khai báo trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, doanh nghiệp vẫn được giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt.

Cơ chế gia hạn tự động được kỳ vọng không gây ách tắc hoạt động kinh doanh, không phát sinh thêm giấy phép con, chi phí và thời gian cho doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là công cụ để cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại trên thực tế, công khai thông tin phục vụ người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm an toàn và hỗ trợ công tác hậu kiểm, đánh giá nguy cơ.

Đáng chú ý, dự thảo Luật còn yêu cầu công khai “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm” trên nhãn bao bì hàng hóa.

Đây là căn cứ giúp cơ quan quản lý và lực lượng chức năng nhanh chóng kiểm tra tính hợp pháp của sản phẩm trên thị trường. Đối với người tiêu dùng, các mã số này là cơ sở để nhận diện sản phẩm đã hoàn thành thủ tục pháp lý trước khi lưu thông, đồng thời có thể tra cứu thông tin công khai trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm.

Quy định này cũng gắn trách nhiệm công khai thông tin với tổ chức, cá nhân đứng tên công bố hồ sơ. Về phía doanh nghiệp, việc thể hiện số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm và số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn hàng hóa được xác định là một bước cải cách hành chính, giúp không phải thực hiện việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Những thay đổi trên cho thấy dự thảo Luật hướng tới tăng cường hậu kiểm trên cơ sở phân loại nguy cơ, chứ không phải buông lỏng quản lý. Trách nhiệm của doanh nghiệp được đề cao, trong khi người tiêu dùng có thêm công cụ giám sát, chủ động kiểm tra và lựa chọn sản phẩm.

Để bảo đảm quá trình chuyển đổi không gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo Luật đưa ra thời gian chuyển tiếp từ 24 đến 36 tháng. Đây là khoảng thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị thực hiện các quy định mới như cập nhật số đăng ký bản công bố sản phẩm, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm, cập nhật hồ sơ lên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm và sử dụng hết bao bì cũ đã in ấn. Các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường được phép tiếp tục sử dụng đến hết hạn của sản phẩm.

Thực phẩm là loại hàng hóa đặc biệt, bởi tác động của mất an toàn thực phẩm có thể xuất hiện ngay lập tức nhưng cũng có thể âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều thế hệ. Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không đơn thuần là hoàn thiện một văn bản quy phạm pháp luật mà còn là bước đổi mới tư duy quản lý nhà nước, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp làm động lực và lấy các tiêu chuẩn khoa học quốc tế làm thước đo.