Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi): Bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ bưu chính thiết yếu

Làm rõ phương án bảo đảm nguồn lực để duy trì mạng lưới bưu chính công ích

Dự thảo Luật quy định dịch vụ bưu chính phổ cập được cung cấp trên phạm vi toàn quốc, mức thu đối với cùng một loại dịch vụ được áp dụng thống nhất và không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương. Các ĐBQH ghi nhận, đây là chính sách có ý nghĩa, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ bưu chính thiết yếu với mức thu hợp lý.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm là phương án bảo đảm nguồn lực để duy trì mạng lưới bưu chính công ích, nhất là chi phí kết nối, vận chuyển và tổ chức các tuyến chuyển phát đến vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi, biên giới, hải đảo.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) nêu thực tế, tại khu vực đô thị, dân cư tập trung, sản lượng bưu gửi lớn, doanh nghiệp có điều kiện tổ chức mạng lưới và khai thác hiệu quả hơn. Trong khi đó, tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo hoặc nơi cư dân sinh sống phân tán, quãng đường vận chuyển có thể dài hơn, việc kết nối khó khăn hơn, sản lượng bưu gửi thấp hơn nhưng doanh nghiệp vẫn phải duy trì khả năng phục vụ thường xuyên tới người dân. Từ thực tiễn đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh, cần tính đến sự khác biệt về điều kiện kết nối khi xác định yêu cầu phục vụ và phương án bảo đảm nguồn lực để duy trì mạng lưới bưu chính công ích.

Theo khoản 3 Điều 30 dự thảo Luật, Nhà nước thực hiện chính sách bảo đảm cung cấp dịch vụ bưu chính phổ cập thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được chỉ định duy trì mạng lưới bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích. Ngân sách nhà nước hỗ trợ chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí nhân công tại các điểm phục vụ bưu chính, phù hợp với quy mô tối thiểu của mạng và đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.

Góp ý vào nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, quy định này hướng đến hỗ trợ, duy trì năng lực phục vụ của mạng bưu chính công cộng. Tuy nhiên, để một bưu gửi đến được với người dân tại địa bàn khó khăn không chỉ cần điểm phục vụ mà còn phải duy trì tuyến kết nối, tổ chức vận chuyển và đảm bảo tần suất phục vụ một cách phù hợp. Chi phí kết nối, vận chuyển có thể được doanh nghiệp trang trải từ mức thu dịch vụ và các nguồn thu hợp pháp khác. Việc dự thảo Luật không liệt kê các khoản chi này trong nguyên tắc hỗ trợ ngân sách chưa đồng nghĩa với việc không có nguồn để thực hiện.

Nêu vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị, cơ quan soạn thảo làm rõ phương án cân đối chi phí duy trì tuyến kết nối, vận chuyển và tần suất phục vụ tại địa bàn khó khăn, phần nào sẽ được bù đắp từ mức thu dịch vụ, phần nào từ các nguồn hợp pháp khác và trường hợp các nguồn này vẫn không đủ để đảm bảo nghĩa vụ phổ cập thì có giải pháp gì để duy trì chất lượng phục vụ?

Bảo đảm cơ chế hỗ trợ công khai, minh bạch và có kiểm soát

Một trong những quan điểm được cơ quan chủ trì soạn thảo đề cập trong dự thảo Luật là không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước dành cho hoạt động công ích để bù đắp chi phí hoặc trợ giá trực tiếp cho các hoạt động kinh doanh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường bưu chính.

Tán thành với quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, ngân sách nhà nước không thể bù đắp toàn bộ chi phí vận hành hoặc thay thế trách nhiệm nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp. Song, đại biểu cũng nhấn mạnh, điều cần làm rõ là khi doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ bưu chính phổ cập tại địa bàn đặc thù, nếu chi phí hợp lý vượt quá khả năng bù đắp từ các nguồn được phép thì sẽ xử lý như thế nào trên cơ sở công khai, minh bạch và có kiểm soát?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị, trên cơ sở đánh giá tác động, nếu các cơ chế hiện có đã đủ để xử lý vấn đề này, cần làm rõ trong hồ sơ dự án luật và quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết. Trường hợp cần hỗ trợ thêm những chi phí cần thiết mà nguyên tắc tại khoản 3 Điều 30 dự thảo Luật chưa bao quát thì cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung quy định này với phạm vi cụ thể phù hợp với khả năng cân đối ngân sách.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) cho rằng, những quy định về cơ chế tài chính cho bưu chính công ích và kiểm soát bù chéo, trong đó có quy định doanh nghiệp phải theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích, không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước dành cho hoạt động công ích để bù đắp chi phí hoặc trợ giá tiếp cho các hoạt động kinh doanh chưa đủ để kiểm soát nguồn lực công. Trong thực tế, một điểm phục vụ, kho, hệ thống công nghệ, phương tiện hoặc lao động có thể đồng thời phục vụ hoạt động công ích và kinh doanh thương mại. Đại biểu cho rằng, chỉ theo dõi riêng dòng tiền chưa đủ để xác định chi phí trực tiếp, chi phí thực sự của nghĩa vụ công ích, cũng như chưa kiểm soát được lợi thế gián tiếp từ tài sản, hạ tầng được Nhà nước hỗ trợ.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị, nghiên cứu sửa đổi điểm đ khoản 2 Điều 35 dự thảo Luật theo hướng quy định rõ yêu cầu hạch toán tách biệt doanh thu, chi phí, tài sản và nguồn lực Nhà nước hỗ trợ đối với hoạt động bưu chính công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích. Đồng thời, chi phí dùng chung cần được phân bổ theo tiêu thức khách quan, nhất quán, có thể kiểm tra; không sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp nguồn lực công ích để bù chéo, trợ giá, tạo lợi thế cho hoạt động kinh doanh cạnh tranh.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh, hỗ trợ từ ngân sách phải gắn với nhiệm vụ được giao, có căn cứ xác định chi phí, có kiểm tra kết quả phục vụ và tránh hỗ trợ trùng lặp. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị làm rõ phương pháp phân bổ chi phí đối với tài sản, nhân lực, phương tiện và hạ tầng được sử dụng chung giữa các hoạt động công ích và ngoài công ích nhằm tạo căn cứ xác định mức hỗ trợ. Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị, xác định mức hỗ trợ dựa trên phạm vi nghĩa vụ công ích, tiêu chuẩn chất lượng, quy mô tối thiểu và chi phí hợp lý hợp lệ phát sinh do thực hiện nghĩa vụ, loại trừ các khoản đã được bảo đảm từ nguồn khác.