Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi: Đề xuất 9 trường hợp không được bồi thường về đất

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) với đề xuất bổ sung và cụ thể hóa 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi. Quy định mới này nhằm thay thế cách phân loại theo 4 nhóm hiện hành, tạo cơ sở pháp lý minh bạch và đồng bộ hơn trong quá trình thực thi.

Chi tiết 9 trường hợp không được bồi thường về đất theo đề xuất mới

Theo dự thảo đang được lấy ý kiến, việc phân loại chi tiết được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương dễ dàng áp dụng, hạn chế vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Cụ thể, 9 trường hợp đề xuất không thuộc diện bồi thường về đất bao gồm:

Đất giao không thu tiền sử dụng đất: Áp dụng cho các tổ chức, đơn vị được giao đất không thu tiền. Tuy nhiên, đất nông nghiệp giao cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất vẫn thuộc diện được xem xét bồi thường.
Đất giao có thu tiền nhưng được miễn: Áp dụng đối với các tổ chức được Nhà nước giao đất có nghĩa vụ nộp tiền sử dụng đất nhưng đã được miễn hoàn toàn khoản tiền này.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất bổ sung, cụ thể hóa 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi.

Đất thuê được miễn tiền thuê: Đất do Nhà nước cho thuê trả tiền hằng năm hoặc trả tiền một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất. Ngoại lệ áp dụng cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất phi nông nghiệp không phải là đất ở.
Quỹ đất nông nghiệp công ích: Diện tích đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích do UBND cấp xã cho thuê.
Đất nhận khoán: Đất được giao khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản hoặc làm muối.
Đất nông nghiệp vượt hạn mức: Phần diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước giao vượt quá hạn mức quy định cho hộ gia đình, cá nhân.
Đất do cơ quan, tổ chức Nhà nước quản lý: Các diện tích đất thuộc quyền quản lý trực tiếp của các cơ quan, đơn vị công lập.
Đất thu hồi do vi phạm hoặc tự nguyện trả lại: Bao gồm đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai, đất chấm dứt sử dụng theo quy định hoặc do người sử dụng đất tự nguyện trả lại.
Trường hợp phát sinh khác: Dự thảo bổ sung quy định giao Chính phủ chi tiết các trường hợp không được bồi thường khác nếu có phát sinh thực tế.

So sánh với quy định tại Luật Đất đai 2024

Theo Luật Đất đai 2024 đang áp dụng, các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi được gom chung thành 4 nhóm lớn. Nhóm này bao gồm: đất không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường chi phí đầu tư còn lại; đất do cơ quan Nhà nước quản lý; đất thu hồi do vi phạm, chấm dứt sử dụng hoặc tự nguyện trả; và đất không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Đáng chú ý, Luật Đất đai 2024 quy định người sử dụng đất không đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất sẽ không được bồi thường về đất. Dù vậy, đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đã sử dụng đất trước ngày 1/7/2004 nhưng chưa đủ điều kiện cấp sổ vẫn được xem xét hỗ trợ, bồi thường theo chính sách riêng của Chính phủ.

Lưu ý về lộ trình thẩm định và áp dụng pháp lý

Việc chuyển đổi từ 4 nhóm chung sang 9 trường hợp cụ thể minh định rõ ràng trách nhiệm và quyền lợi của từng đối tượng sử dụng đất, tránh việc hiểu đa nghĩa gây khiếu kiện kéo dài trong giải phóng mặt bằng.

Hiện tại, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến rộng rãi đến hết ngày 10/8/2026 và chưa có hiệu lực thi hành. Sau khi tổng hợp đóng góp từ các bộ, ngành và người dân, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, chỉnh lý trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét ban hành. Người sử dụng đất và các nhà đầu tư cần theo dõi sát tiến độ pháp lý chính thức để chủ động kế hoạch sử dụng đất phù hợp.