Dự toán ngân sách năm 2027: Siết kỷ luật chi, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực

Theo dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2027 được Quốc hội thông qua, cùng với quy mô nguồn lực lớn, yêu cầu tiết kiệm 5% chi đầu tư công để bổ sung cho các dự án trọng điểm, cấp thiết và 10% chi thường xuyên để bổ sung nguồn chi an sinh xã hội ngay từ khâu phân bổ dự toán đặt ra đòi hỏi cao hơn về kỷ luật tài khóa và chất lượng quản lý, sử dụng ngân sách.

Quy mô ngân sách năm 2027 tạo nguồn lực quan trọng cho phát triển. Ảnh: chinhphu.vn

Quy mô ngân sách năm 2027 tạo nguồn lực quan trọng cho phát triển. Ảnh: chinhphu.vn

Quy mô ngân sách lớn, áp lực điều hành gia tăng

Ngày 09/11, Quốc hội thông qua Nghị quyết về dự toán NSNN năm 2027 với tổng số thu 3.334.338 tỷ đồng, tổng số chi 4.073.935 tỷ đồng. Mức bội chi được quyết định là 739.597 tỷ đồng, tương đương 4,5% GDP; tổng mức vay của NSNN là 1.279.717 tỷ đồng.

Trong cơ cấu thu, ngân sách trung ương dự kiến thu 1.775.593 tỷ đồng, ngân sách địa phương thu 1.558.745 tỷ đồng. Về chi, ngân sách trung ương được bố trí 2.364.411 tỷ đồng, trong đó có 408.747 tỷ đồng bổ sung cân đối và 311.363 tỷ đồng bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương. Chi ngân sách địa phương là 1.709.524 tỷ đồng, không bao gồm các khoản bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu nêu trên.

Quy mô thu, chi lớn cho thấy NSNN tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư kết cấu hạ tầng và thực hiện chính sách an sinh. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về cân đối nguồn lực, kiểm soát bội chi, vay và trả nợ, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia.

Nghị quyết đặt mục tiêu phấn đấu thu NSNN năm 2027 tăng khoảng 9,1% so với thực hiện năm 2026. Để đạt mục tiêu, Chính phủ được yêu cầu triển khai các giải pháp chống thất thu, chuyển giá, trốn thuế, thu hồi nợ thuế; mở rộng cơ sở thu, nhất là từ thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và hoạt động khai thác tài nguyên, khoáng sản.

Tăng thu phải đi đôi với nuôi dưỡng nguồn thu và bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh. Mở rộng cơ sở thu không chỉ nhằm bổ sung nguồn thu trước mắt, mà còn phải nâng cao hiệu quả quản lý các hoạt động kinh tế mới, hạn chế thất thu và bảo đảm công bằng giữa các chủ thể kinh doanh. Nếu tăng thu tạo thêm gánh nặng không hợp lý cho doanh nghiệp, người dân, dư địa phát triển dài hạn có thể bị ảnh hưởng.

Ở chiều chi ngân sách, điểm đáng chú ý là yêu cầu tiết kiệm được đặt ra ngay từ khâu lập và phân bổ dự toán, thay vì chờ đến cuối năm mới rà soát, cắt giảm những khoản chưa sử dụng hết. Điều này đòi hỏi kỷ luật chi tiêu phải bắt đầu từ chất lượng quyết định phân bổ và gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.

Tiết kiệm phải gắn với cơ cấu lại chi tiêu

Theo Nghị quyết, ngân sách năm 2027 phải tiết kiệm 5% chi đầu tư công để bổ sung cho các dự án trọng điểm, cấp thiết; tiết kiệm 10% chi thường xuyên để bổ sung nguồn chi an sinh xã hội. Khoản tiết kiệm 10% chi thường xuyên không bao gồm phần kinh phí tiết kiệm tạo nguồn cải cách tiền lương, các khoản chi lương, có tính chất tiền lương và các khoản chi cho con người.

Điểm cốt lõi không nằm ở tỷ lệ tiết kiệm, mà ở việc nguồn lực được điều chuyển đến đâu và tạo ra kết quả gì. Tiết kiệm chi đầu tư công chỉ có ý nghĩa khi vốn được tập trung cho các dự án cấp thiết, có khả năng triển khai, sớm hoàn thành và phát huy hiệu quả. Nghị quyết cũng yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, tập trung vốn cho công trình đang triển khai để sớm đưa vào sử dụng; rà soát khả năng cân đối vốn đối với dự án khởi công mới, tránh đầu tư dàn trải, kéo dài.

Thực tế, tình trạng phân bổ vốn dàn trải, dự án chậm tiến độ hoặc bố trí vốn chưa sát khả năng triển khai có thể làm giảm hiệu quả đầu tư và gia tăng chi phí cơ hội của nguồn lực. Vì vậy, việc tiết kiệm 5% chi đầu tư công cần gắn với rà soát thực chất danh mục dự án, tiến độ và khả năng giải ngân. Vốn bố trí cho dự án chậm tiến độ cần được xem xét điều chuyển sang dự án có khả năng thực hiện nhưng còn thiếu vốn.

Đây là yêu cầu chuyển từ tư duy phân bổ theo nhu cầu đăng ký sang phân bổ theo khả năng tạo kết quả. Hiệu quả đầu tư không thể chỉ đo bằng số vốn đã phân bổ hay tỷ lệ giải ngân, mà phải được đánh giá qua công trình hoàn thành, năng lực hạ tầng được cải thiện và lợi ích thực tế đối với người dân, doanh nghiệp.

Đối với chi thường xuyên, tiết kiệm cũng không đồng nghĩa với cắt giảm đồng loạt theo tỷ lệ cơ học. Cần tập trung tinh giản những khoản chi chưa cần thiết, đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, sử dụng chung hạ tầng, nhưng không làm suy giảm chất lượng dịch vụ công và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Một khoản chi được cắt giảm nhưng làm phát sinh chi phí lớn hơn ở khâu khác hoặc ảnh hưởng đến chất lượng công việc thì chưa thể coi là tiết kiệm thực chất.

Như vậy, tiết kiệm ngân sách phải đi liền với cơ cấu lại thứ tự ưu tiên, chuyển nguồn lực từ những nhiệm vụ hiệu quả thấp sang các lĩnh vực có tác động lan tỏa, tạo năng lực phát triển dài hạn và bảo đảm an sinh xã hội.

Gắn trách nhiệm với hiệu quả sử dụng ngân sách

Hiệu quả của dự toán không chỉ phụ thuộc vào khâu xây dựng và phân bổ, mà còn được quyết định bởi quá trình tổ chức thực hiện. Kỷ luật tài khóa vì thế cần được duy trì xuyên suốt từ lập dự toán, giao dự toán đến chấp hành, quyết toán và đánh giá kết quả.

Các khoản chi cần gắn với nhiệm vụ cụ thể, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của đơn vị thực hiện. Đối với đầu tư công, cần làm rõ tính cấp thiết, khả năng hoàn thành và hiệu quả khai thác sau đầu tư; hạn chế tình trạng đề xuất dự án khi chưa chuẩn bị đầy đủ thủ tục hoặc chưa xác định rõ nguồn vốn cho toàn bộ quá trình thực hiện. Trong quá trình chấp hành dự toán, cần kịp thời nhận diện khoản chi chậm triển khai, không còn phù hợp để điều chỉnh, tránh tình trạng nơi không sử dụng được vốn, nơi có khả năng hoàn thành lại thiếu nguồn lực.

Đối với chi thường xuyên, trách nhiệm người đứng đầu cần thể hiện rõ trong rà soát nhiệm vụ, kiểm soát mua sắm và sử dụng tài sản công. Kết quả tiết kiệm không nên chỉ được phản ánh bằng con số báo cáo, mà cần đối chiếu với chất lượng công việc, kết quả cung cấp dịch vụ công và chi phí thực tế để hoàn thành nhiệm vụ.

Từ góc độ kiểm toán, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm tra việc chấp hành chế độ, chính sách, phát hiện khoản chi sai quy định hay thất thoát, lãng phí, mà còn đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực công. Đặc biệt, với chủ trương tiết kiệm ngay từ khâu phân bổ, cần làm rõ chất lượng quyết định phân bổ, khoản chi nào được tinh giản, nguồn lực được điều chuyển đến nhiệm vụ gì và kết quả đạt được sau điều chỉnh.

Nếu chỉ xác nhận tỷ lệ tiết kiệm mà chưa đánh giá hiệu quả sử dụng phần kinh phí được giữ lại, điều chuyển, mục tiêu cơ cấu lại ngân sách khó đạt được đầy đủ. Đây cũng là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu trong trường hợp phân bổ không sát nhu cầu, chậm triển khai hoặc sử dụng nguồn lực không tương xứng với kết quả.

Quy mô ngân sách năm 2027 tạo nguồn lực quan trọng cho phát triển, nhưng cũng đặt ra áp lực lớn đối với công tác quản lý, điều hành. Tiết kiệm không phải là giảm chi bằng mọi giá, mà là lựa chọn đúng ưu tiên, dành nguồn lực cho những nhiệm vụ thực sự cần thiết và có khả năng tạo ra giá trị cao hơn. Kỷ luật ngân sách vì thế không chỉ thể hiện ở việc chi đúng dự toán, đúng chế độ, mà còn ở hiệu quả của mỗi quyết định phân bổ và trách nhiệm giải trình về kết quả sử dụng từng đồng ngân sách./.

ĐỨC MINH

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/du-toan-ngan-sach-nam-2027-siet-ky-luat-chi-nang-cao-hieu-qua-phan-bo-nguon-luc