Đưa con chữ về gần bản làng

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, tỉnh Lào Cai trong những ngày đầu năm học mới. Ảnh: Bộ GD&ĐT

Nhà trường thuận lợi hơn trong việc duy trì sĩ số

Những lớp học quây bằng tre nứa, mái tranh xiêu vẹo hay căn phòng bán trú tạm bợ từng là hình ảnh quen thuộc ở không ít địa bàn vùng cao, vùng biên. Tại nhiều nơi, những ngôi trường nội trú liên cấp mới đã mở ra một điều kiện học tập khác cho trẻ em nơi biên cương.

Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, tỉnh Lào Cai, 980 học sinh đang dần làm quen với lớp học, phòng ở và nếp sinh hoạt trong ngôi trường mới. Trong số đó có những em lần đầu sống xa gia đình. Thay vì hằng ngày vượt một quãng đường dài, nay các em được ở lại trường, sinh hoạt cùng bạn bè và có thầy cô chăm sóc. Những bỡ ngỡ ban đầu cũng dần qua khi các em tự sắp xếp đồ dùng, giữ gìn chỗ ở và làm quen với giờ giấc sinh hoạt chung.

Trường được xây dựng trên khu đất rộng gần 5ha, có 28 lớp, gồm 12 lớp tiểu học và 16 lớp THCS. Các khu phòng học, nội trú, nhà ăn, sân chơi và không gian rèn luyện thể chất được bố trí trong cùng khuôn viên. Ngày 5.9 vừa qua, đây là điểm cầu trung tâm của lễ khai giảng năm học 2026 - 2027 và khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền.

Tại Mẫu Sơn, tỉnh Lạng Sơn, 1.260 học sinh của Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mẫu Sơn cũng đã học tập, sinh hoạt trong ngôi trường mới. Trường có 36 lớp, được tổ chức trên cơ sở sắp xếp các trường học tại địa phương. Thay cho những cơ sở nằm rải rác trước đây, học sinh nay có một không gian tập trung với phòng học, thư viện, nhà đa năng, khu nội trú và nhà ăn.

Ngày 5.9, 107 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền được khánh thành, đưa vào sử dụng. Cùng với Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên đã hoạt động từ đầu năm 2026, giai đoạn đầu của chương trình có 108 trường phục vụ học sinh trong năm học 2026 - 2027.

Mỗi trường được xây dựng trong những điều kiện khác nhau. Có nơi học sinh sống ở các thôn, bản cách xa trung tâm xã; có nơi con đường đến lớp thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ, sạt lở hay thời tiết khắc nghiệt. Vì vậy, quy mô từng trường được tính toán theo số học sinh, khoảng cách đi lại và nhu cầu nội trú thực tế của địa phương.

Chủ trương đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền được Bộ Chính trị thống nhất từ tháng 7.2025. Trong tổng số 248 xã, phường biên giới, đến nay 229 trường đã được triển khai xây dựng. Sau 108 trường thuộc giai đoạn đầu, 121 trường tiếp tục được triển khai, mở rộng mạng lưới dành cho học sinh vùng biên.

Phía sau những công trình ấy là bài toán lâu dài về cơ hội đến trường của trẻ em ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Khi quãng đường đi lại bớt trở ngại, chỗ ăn ở ổn định hơn, trẻ có điều kiện duy trì việc học; cha mẹ cũng bớt nỗi lo mỗi ngày. Nhà trường thuận lợi hơn trong việc duy trì sĩ số, tổ chức các hoạt động giáo dục, qua đó góp phần tạo nguồn nhân lực tại chỗ và giúp người dân thêm gắn bó với quê hương.

Cha mẹ vơi nỗi lo đường xa

Ở Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương, nhịp sống của học sinh đã bắt đầu từ những ngày cuối tháng 8. Từ tinh mơ 28.8, anh Lồ Thế Phìn, ở thôn Sín Hồ, gác lại công việc trên nương, đưa con gái vượt hàng chục cây số đường đèo đến nhận phòng.

Sự yên tâm của người cha đến từ những điều rất cụ thể: Chỗ nghỉ của con được sắp xếp chu đáo, lớp học rộng rãi, đồ dùng cần thiết được chuẩn bị, có khoảng sân để con vui chơi cùng bạn bè. Nhìn những điều kiện ấy, anh thấy “vô cùng yên tâm gửi gắm con em mình”.

Với Vàng Diu Vững, học sinh lớp 8A1, những lớp học sáng sủa, bàn ghế mới, sân thể thao và khu đa năng rộng rãi là một trải nghiệm khác trước. Những phút đầu còn lạ lẫm đã dần nhường chỗ cho nhịp sinh hoạt quen thuộc. Qua từng bữa cơm, giờ học, buổi vui chơi, ngôi trường mới từng bước trở thành một phần trong cuộc sống hằng ngày của Vững và các bạn.

Tại Gia Lai, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia Púch hiện có 752 học sinh ở 23 lớp, trong đó 176 em nội trú và 576 em bán trú. Đây là năm đầu tiên nhà trường tuyển sinh, tổ chức dạy học.

Rơmăh Hà Yến Chi vui vì cả ba chị em đều học tại đây. Yến Chi học lớp 8, hai em học lớp 6 và lớp 3. Mỗi sáng, ba chị em cùng đến trường, hết giờ học và sinh hoạt bán trú mới trở về nhà. Với một gia đình có nhiều con trong độ tuổi đến lớp, việc các con được học, ăn nghỉ trong cùng một môi trường giúp cha mẹ bớt đi nhiều phần lo lắng.

Chị Ngân Thị Hằng, mẹ của hai học sinh lớp 4 và lớp 6 tại trường, càng thấm thía điều đó. Nhà cách trường khoảng 4-5km, trên đường các con phải qua cầu. Nỗi lo ấy đã theo gia đình qua nhiều mùa mưa. Nhìn hai con trong bộ đồng phục tinh tươm, phấn khởi đến trường trong ngày đầu năm học, chị mong các con sẽ chăm chỉ, tự tin và có điều kiện học hành tốt hơn.

Theo thầy Phan Thành Tiến, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia Púch (Gia Lai), công việc của nhà trường là sớm ổn định nề nếp, giúp học sinh thích nghi với lớp học, bạn bè và sinh hoạt bán trú.

Với những gia đình như anh Phìn, chị Hằng, trường nội trú hay bán trú trước hết mang lại sự yên tâm. Những con đường từ bản làng tới lớp vẫn phải qua triền dốc, cây cầu, có nơi còn đối mặt với mưa lũ và sạt lở, nhưng hành trình của trẻ đã bớt phần khó khăn khi các em có lớp học khang trang, chỗ nghỉ ổn định và thầy cô luôn ở bên.

Đặc thù của trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS cũng khiến công việc của người thầy nhiều hơn những giờ đứng lớp. Thầy cô vừa dạy chữ, vừa chăm lo bữa ăn, giấc ngủ, hướng dẫn trẻ tự chăm sóc bản thân, giữ nề nếp và hòa nhập với tập thể. Với những em lần đầu xa cha mẹ, sự gần gũi ấy giúp các em thích nghi với cuộc sống mới, còn gia đình cũng bớt lo khi gửi con ở lại trường.

Con đường tìm chữ của trẻ em vùng cao, vùng biên vẫn chưa thể hết gập ghềnh trong một sớm một chiều. Nhưng những mái trường đủ đầy hơn đang trở thành chỗ dựa để các em yên tâm học tập, cha mẹ thêm vững lòng và bước chân đến lớp cũng bớt nhọc nhằn hơn.

Việc đầu tư hệ thống trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS tại các xã biên giới vì thế mang ý nghĩa lớn hơn việc xây thêm những phòng học. Khi con trẻ có nơi học hành, ăn ở ổn định, cha mẹ bớt nỗi lo thường trực; cơ hội để các em tiếp tục đến trường và trưởng thành cũng rộng mở hơn. Từ những mái trường, con chữ đang về gần bản làng, gần từng gia đình và gần hơn với tương lai của những đứa trẻ vùng biên.