Đưa công nghệ vào nghệ thuật biểu diễn: Điểm dừng nào cho sự sáng tạo?

Sáng 22/10, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức tọa đàm "Ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn - Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn". Sự kiện thu hút sự tham gia của lãnh đạo các đơn vị nghệ thuật, các chuyên gia công nghệ và đơn vị đào tạo. 

Ông Hoàng Hà, Tổng biên tập Tạp chí Văn hoá nghệ thuật phát biểu tại tọa đàm.

Tại tọa đàm, ông Hoàng Hà, Tổng biên tập Tạp chí Văn hoá nghệ thuật nhấn mạnh nghệ thuật biểu diễn đã được nhà nước xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hoá.

Nghị quyết 80 -NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã định hướng: "Chủ động thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển văn hóa". Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đề ra yêu cầu: "Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam dựa trên ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số". Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ phía các đơn vị nghệ thuật, các nghệ sĩ mà còn cần có những chính sách thỏa đáng, đồng bộ, sự tiếp tục quan tâm, hỗ trợ của nhà nước.

Người đứng đầu phải thay đổi tư duy

Tại tọa đàm, các đại biểu đều thống nhất rằng công nghệ số chỉ là công cụ hỗ trợ, chất xúc tác giúp mở rộng không gian biểu đạt chứ không thể thay thế tài năng hay cảm xúc chân thực của người nghệ sĩ. 

NSND Tống Toàn Thắng - Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam nhấn mạnh yếu tố cốt lõi đầu tiên chính là sự thay đổi tư duy của người đứng đầu và ê-kíp sáng tạo. Sau thành công của việc áp dụng công nghệ vào vở xiếc Sơn thần thủy quái, NSND Tống Toàn Thắng khẳng định công nghệ phải được tính đến ngay từ khâu hình thành ý tưởng, kịch bản, hòa quyện chặt chẽ với từng nhịp điệu diễn xuất trên sân khấu. Mặc dù hạ tầng sân khấu tròn của xiếc đã cũ kỹ, đơn vị vẫn chủ động thử nghiệm các giải pháp trình chiếu mapping để làm mới những câu chuyện cổ tích quen thuộc, giúp kéo khán giả trẻ quay trở lại với rạp.

Ở một góc nhìn khác, NSND Nguyễn Tiến Dũng - Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam lưu ý việc ứng dụng công nghệ phải căn cứ vào đặc thù từng loại hình. Với nghệ thuật múa rối, nếu hình ảnh trình chiếu quá hoành tráng có thể lấn át vẻ đẹp tinh xảo của con rối.

NSND Trung Hiếu, Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội.

Tương tự, NSND Trung Hiếu, Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội  - đơn vị vừa cho ra mắt sản phẩm công nghiệp văn hóa Huyền tích Hồ Gươm cho biết việc phối hợp giữa diễn xuất trực tiếp và áp dụng công nghệ hay sân khấu xoay đòi hỏi sự ăn ý tuyệt đối giữa nghệ sĩ và ê-kíp kỹ thuật, nhằm tôn lên ngôn ngữ ước lệ đặc trưng của sân khấu kịch.

Tháo gỡ 3 điểm nghẽn để tạo đà phát triển bền vững

Bên cạnh những điểm sáng trong sáng tạo, thực tiễn triển khai chuyển đổi số tại các nhà hát đang vấp phải 3 nút thắt lớn về hạ tầng, nhân lực và tài chính. Hầu hết các nhà hát hiện nay đều gặp khó khăn do cơ sở vật chất xuống cấp, không gian biểu diễn chật hẹp và thiết bị thiếu đồng bộ. Mặt khác, tình trạng thiếu hụt trầm trọng lực lượng kỹ thuật viên âm thanh, ánh sáng, công nghệ thông tin giỏi nghề do mức thu nhập chưa đủ sức cạnh tranh với thị trường tự do cũng là bài toán nan giải.

TS. NSND Trần Ly Ly, Bí thư Đảng ủy Học viện Múa Việt Nam và TS. Trần Thị Minh Thu, Viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam đều kiến nghị cần đổi mới phương pháp đào tạo ngay từ nhà trường, xây dựng các nhóm đồng sáng tạo giữa nghệ sĩ và kỹ sư công nghệ, đồng thời ban hành bộ tiêu chí chuyển đổi số bài bản cho toàn ngành.

Để giải quyết bài toán kinh phí đầu tư lớn, mô hình hợp tác công tư giữa các đơn vị nghệ thuật và doanh nghiệp công nghệ được đánh giá là hướng đi khả thi. Đại diện VTC Cloud chia sẻ đơn vị sẵn sàng đồng hành cùng các nhà hát trong việc cung cấp giải pháp bán vé trực tuyến, số hóa tài nguyên văn hóa và xây dựng các nền tảng hỗ trợ đào tạo. Việc chia sẻ nguồn thu và tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng sẽ giúp các nhà hát chủ động nguồn lực tái đầu tư.

Ngoài ra, bà Vũ Ngọc Trinh, Phó Cục trưởng Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chủ động rà soát, số hóa tư liệu nghệ thuật và bảo vệ bản quyền trên không gian mạng. Việc tháo gỡ đồng bộ các cơ chế chính sách, kết hợp giữa vai trò kiến tạo của nhà nước, năng lực công nghệ của doanh nghiệp và tư duy đổi mới của nhà hát sẽ là nền tảng vững chắc để nghệ thuật biểu diễn Việt Nam tự tin hội nhập và phát triển trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn biểu diễn trong vở "Sơn thần thuỷ quái"

Ảnh: BTC, clip: T.Lê