Đưa dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm báo cáo về phòng, chống rửa tiền

Sáng 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Luật hóa quy định hạn chế ngoại hối

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn cho biết, việc sửa đổi Luật mang tính cấp thiết nhằm tháo gỡ nhanh các điểm nghẽn pháp lý để hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, đồng thời phù hợp với việc sắp xếp lại bộ máy và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế mới nhất về phòng, chống rửa tiền.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn trình bày báo cáo.

Dự thảo có nhiều thay đổi quan trọng đối với hoạt động quản lý vĩ mô của NHNN, trong đó có việc bổ sung quy định về nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam.

Cụ thể, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá trong hợp đồng trên lãnh thổ Việt Nam không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các trường hợp được Thống đốc NHNN cho phép. Quy định này được luật hóa từ Pháp lệnh Ngoại hối nhằm tăng cường hiệu lực pháp lý, góp phần hạn chế tình trạng đô la hóa, giảm tác động tiêu cực đến cung cầu ngoại tệ và nâng cao vị thế của đồng Việt Nam.

Bên cạnh đó, NHNN được bổ sung chức năng chủ trì lập, theo dõi, dự báo và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế (IIP) của Việt Nam. Việc xây dựng bảng số liệu IIP chuẩn quốc tế sẽ giúp cơ quan quản lý phân tích rủi ro tài chính bên ngoài, đánh giá khả năng chi trả nợ nước ngoài và quản lý thanh khoản, từ đó đưa ra các chính sách lãi suất, tỷ giá và tín dụng phù hợp.

Về tổ chức và cơ chế tài chính, dự thảo chuyển thẩm quyền quy định mức vốn pháp định, nguyên tắc thu chi tài chính và trích lập các quỹ của NHNN từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ. Các quy định liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng cũng được sửa đổi hoặc bãi bỏ để phù hợp với cơ cấu tổ chức mới tinh gọn hơn sau khi sắp xếp lại.

Đáng chú ý, NHNN được phép áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn linh hoạt (khác với mức quy định chung) đối với một số đối tượng thanh tra, giám sát để linh hoạt phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

Quy định các dấu hiệu đáng ngờ về tài sản mã hóa

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, để khắc phục các thiếu hụt theo khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG), dự thảo đã cập nhật nhiều quy định mới, đặc biệt là trong không gian số.

Cụ thể, dự thảo bổ sung dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo. Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan để triển khai, thanh tra, kiểm tra các biện pháp phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực chứng khoán và tài sản mã hóa.

Dự thảo cũng bổ sung một điều khoản mới quy định chi tiết hàng loạt dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, ví dụ: chia nhỏ giao dịch, nạp/rút liên tục trong thời gian ngắn không phù hợp hồ sơ, sử dụng dịch vụ trộn giao dịch tăng cường ẩn danh, hay giao dịch thông qua các địa chỉ IP bị cảnh báo lừa đảo xuyên quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu tại phiên họp.

Ngoài ra, khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” được sửa đổi sát với chuẩn mực của FATF, xác định rõ cá nhân có quyền sở hữu, kiểm soát thực tế đối với khách hàng, thỏa thuận pháp lý hoặc thực sự chi phối giao dịch. Dự thảo yêu cầu đối tượng báo cáo phải thực hiện đầy đủ chính sách đánh giá rủi ro rửa tiền đối với các sản phẩm, dịch vụ mới áp dụng công nghệ đổi mới trước khi cung cấp ra thị trường.

Trách nhiệm của các bộ, ngành cũng được cá nhân hóa và phân định rõ ràng. Cụ thể, Bộ Xây dựng quản lý lĩnh vực kinh doanh bất động sản, Bộ Tư pháp quản lý công chứng và hành nghề luật sư, Bộ Công thương giám sát kinh doanh kim khí quý (trừ vàng miếng), Thanh tra Chính phủ sẽ thực hiện thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền đối với các bộ không có Thanh tra Bộ.

Thêm vào đó, dự thảo lần đầu tiên bổ sung quy định cụ thể về việc áp dụng các biện pháp bảo vệ người báo cáo, tố cáo và cung cấp thông tin về hành vi rửa tiền. Các đối tượng báo cáo cũng bắt buộc phải lưu trữ mọi hồ sơ, dữ liệu (bản giấy hoặc điện tử) ít nhất 5 năm.

Tại Luật Các tổ chức tín dụng, nhằm thực hiện chiến lược ưu tiên phát triển thị trường vốn trong nước làm kênh huy động vốn dài hạn, dự thảo đã đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý quan trọng cho thị trường trái phiếu.

Theo đó, dự thảo Luật bổ sung hoạt động “đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ” vào nhóm các hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Quy định này tạo hành lang pháp lý vững chắc để các ngân hàng có thể sử dụng kinh nghiệm, nền tảng hệ thống và nguồn lực sẵn có vào việc quản lý tài sản bảo đảm, giúp gia tăng mức độ an toàn và minh bạch cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Dự án Luật sửa đổi dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp không thường lệ (đầu tháng 8/2026) hoặc tại Kỳ họp thứ hai (tháng 10/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn./.