Đưa Formosa, nhiệt điện Vĩnh Tân vào diện giám sát đặc biệt đến năm 2030

Không còn dừng lại ở các đợt thanh tra định kỳ hay kiểm tra thủ công, Kế hoạch vừa ban hành theo Quyết định số 3052/QĐ-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026 – 2030 đánh dấu bước chuyển mình chiến lược. Năm “ông lớn” công nghiệp tiếp tục bị đặt dưới tầm ngắm giám sát đặc biệt. Đồng thời, hàng loạt nguồn thải quy mô lớn tại 34 tỉnh, thành sẽ chịu sự “đeo bám” 24/7 của công nghệ AI, drone, viễn thám và hệ thống dữ liệu số hóa quốc gia.

Nhà máy Bột-Giấy VNT19 trong diện giám sát đặc biệt.

Năm “gã khổng lồ” công nghiệp và bài toán an toàn môi trường vùng phụ cận

Quyết định số 3052/QĐ-BNNMT chính thức thay thế Quyết định 750/QĐ-BTNMT năm 2023, tiếp tục đưa 05 dự án, tổ hợp công nghiệp quy mô lớn vào danh sách giám sát môi trường đặc biệt kéo dài đến năm 2030. Đây đều là những cơ sở có lưu lượng phát thải “khủng”, nguy cơ tiềm ẩn cao hoặc từng chịu sự phản ánh gay gắt từ dư luận:

Tổ hợp Gang thép Formosa Hà Tĩnh: Cơ sở luyện kim quy mô lớn tại Vũng Áng, nơi liên tục chịu sự theo dõi chặt chẽ về quy trình xả thải ra biển.

Nhôm Lâm Đồng và Nhôm Đắk Nông (TKV): Hai dự án khai thác, chế biến bô-xít trọng điểm tại Tây Nguyên với nỗi lo thường trực về an toàn hồ chứa quặng đuôi bùn đỏ.

Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân: Cụm nhiệt điện than quy mô lớn từng là điểm nóng về bụi mịn và tro xỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh.

Nhà máy Bột - Giấy VNT19 (Quảng Ngãi): Dự án bột giấy lớn nhất nước đang trong tầm ngắm kiểm soát chặt chẽ về phương án xả thải.

Điểm đáng chú ý đối với Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân là Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Môi trường đánh giá toàn diện tổng lượng thải, từ đó xác định chính xác ranh giới ảnh hưởng và khoảng cách ly vệ sinh an toàn. Đây là bước đi quyết liệt nhằm thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Chính phủ, nhằm giải quyết dứt điểm những trăn trở kéo dài của cử tri và nhân dân Bình Thuận.

Khoanh vùng 34 tỉnh, thành: Lập “danh sách đen” nguồn thải theo tiêu chí định lượng

Không chỉ dừng lại ở 05 đại dự án, Kế hoạch 3052/QĐ-BNNMT mở rộng diện giám sát trên phạm vi 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Cơ quan quản lý đặt ra các “cột mốc” định lượng rõ ràng để đưa các doanh nghiệp vào diện kiểm soát bắt buộc: Nước thải lớn: Tất cả cơ sở xả nước thải từ 200 m³/ngày đêm trở lên; Khí thải lớn: Tất cả cơ sở xả bụi, khí thải từ 50.000 m³/giờ trở lên ; Ngành nghề nguy cơ cao: Nhiệt điện than, xi măng, sản xuất kim loại, sản xuất giấy/bột giấy tái chế, các cơ sở xử lý rác thải sinh hoạt, chất thải nguy hại; Khu vực nhạy cảm: Các KCN, CCN chưa hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung; doanh nghiệp ngoài KCN/CCN; cơ sở trong KCN/CCN được miễn trừ đấu nối; các điểm nóng ô nhiễm bị người dân và báo chí phản ánh.

Đặc biệt, bộ sẽ thí điểm có kiểm soát đối với một số nguồn thải tại các khu vực nhạy cảm về môi trường, có nguy cơ gây ô nhiễm lớn, vùng tác động rộng, nhất là các khu vực tập trung đông dân cư như Hà Nội và TP.HCM.

Sử dụng “mắt thần” AI, Drone và CSDL nguồn thải để chấm dứt thời kỳ xả thải trốn tránh

Thay vì phụ thuộc vào các cuộc kiểm tra báo trước vốn dễ bị đối phó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong công tác kiểm soát môi trường với hai mũi nhọn công nghệ: Xây dựng CSDL nguồn thải quốc gia: Lấy doanh nghiệp làm chủ thể và nguồn thải làm trung tâm. Mọi vòng đời chất thải – từ lúc phát sinh, qua công trình xử lý đến khi xả ra môi trường – đều phải cập nhật minh bạch. Đây là chiếc “chìa khóa” để cơ quan quản lý thực hiện chiến lược “hậu kiểm” dựa trên dữ liệu số. Tích hợp camera AI, Drone và cảm biến IoT: Thí điểm lắp đặt hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) tự động phát hiện màu khói xả bất thường; dùng thiết bị bay không người lái (drone) và ảnh viễn thám tầm soát các khu vực hồ chứa bùn đỏ, bãi xỉ than, bãi chôn lấp rác thải từ trên cao. Mô hình này được triển khai ngay tại các vùng nhạy cảm thuộc Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh.

Kế hoạch 3052/QĐ-BNNMT xác lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Cục Môi trường, các Sở Nông nghiệp và Môi trường địa phương và Lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường các cấp.

Sự kết hợp giữa chuyên môn đánh giá kỹ thuật của ngành môi trường và thẩm quyền nghiệp vụ điều tra của lực lượng Công an sẽ tạo nên cơ chế răn đe toàn diện. Các đoàn công tác liên ngành sẵn sàng kích hoạt cơ chế kiểm tra đột xuất, phản ứng nhanh ngay khi phát hiện thông số bất thường từ hệ thống quan trắc tự động hoặc từ phản ánh của báo chí và người dân.