Đưa kỹ năng giải quyết xung đột vào hoạt động giáo dục sinh viên

PGS-TS Nguyễn Tấn Dũng với sinh viên Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TPHCM

Học cách giải quyết bất đồng

Từ thực tế giảng dạy và quản lý, tôi nhận thấy đa số sinh viên vẫn tôn trọng thầy cô. Tuy nhiên, một bộ phận còn hạn chế về kỹ năng giao tiếp, khả năng kiểm soát cảm xúc và ý thức trách nhiệm. Đáng lo ngại là việc sử dụng mạng xã hội để công kích, quy kết hoặc lan truyền thông tin một chiều khi chưa hiểu rõ sự việc.

Có trường hợp sinh viên không hài lòng với cách xử lý của giảng viên nhưng thay vì trao đổi trực tiếp hoặc phản ánh qua kênh chính thức, lại đăng tải thông tin lên mạng, ảnh hưởng đến danh dự nhà giáo. Nguyên nhân có thể bắt đầu từ tâm lý bức xúc, thiếu kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và nhận thức chưa đầy đủ về trách nhiệm phát ngôn.

Theo tôi, nhà trường cần đưa văn hóa ứng xử, đạo đức số, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột vào hoạt động giáo dục sinh viên. Người học cần được hướng dẫn cách trình bày điều chưa đồng tình, lắng nghe giải thích và lựa chọn kênh phản ánh phù hợp. Những kỹ năng ấy giúp các em thực hiện quyền góp ý có trách nhiệm.

Cần giúp sinh viên hiểu rằng tôn trọng thầy cô vẫn cho phép trao đổi thẳng thắn, đặt câu hỏi và phản biện. Ranh giới cần được nhận diện là giữa ý kiến khác biệt với lời nói xúc phạm, giữa phản ánh có căn cứ với sự quy kết một chiều. Khi chưa rõ sự việc, người học cần thận trọng trước khi đăng tải hoặc chia sẻ thông tin.

Phân biệt thiếu kỹ năng với cố ý vi phạm

Từ góc độ quản lý, tôi cho rằng cần thực hiện nguyên tắc không bao che sai phạm, không kết luận khi chưa đủ căn cứ và không đánh đồng phản biện với xúc phạm. Khi có phản ánh, nhà trường phải xác minh từ các bên và chứng cứ liên quan, bảo đảm công bằng, bảo mật thông tin.

Khó khăn lớn là thông tin trên mạng thường lan truyền nhanh, trong khi xác minh cần thời gian và sự phối hợp. Vì vậy, kênh tiếp nhận chính thức cần rõ ràng để sinh viên biết tìm đến khi có khúc mắc. Giảng viên cũng cần chủ động đối thoại, ứng xử chuẩn mực, giúp người học tin rằng ý kiến của mình được xem xét nghiêm túc.

Trong xử lý, cần phân biệt sai sót do thiếu kỹ năng, nhận thức chưa đầy đủ với hành vi cố ý vi phạm. Mâu thuẫn thông thường nên ưu tiên đối thoại, hòa giải; hành vi đe dọa, bôi nhọ hoặc bạo lực phải được xem xét, xử lý nghiêm minh. Cách tiếp cận này giúp xác định biện pháp giáo dục và kỷ luật phù hợp.

Phòng Công tác sinh viên cần làm đầu mối tiếp nhận, hỗ trợ và phối hợp với giảng viên, gia đình để giáo dục ý thức trách nhiệm. Khi sinh viên mắc lỗi, cần tạo cơ hội để các em nhận lỗi, sửa sai, đồng thời giúp các em hiểu rằng hành vi xúc phạm, đe dọa hay bạo lực không thể được dung túng.

Giáo dục đi đôi với kỷ luật sẽ giúp người học trưởng thành trong cách ứng xử. Mục tiêu là xây dựng môi trường đại học nhân văn, kỷ cương, nơi giảng viên được tôn trọng và sinh viên được lắng nghe.