Đưa 'mùi biển' Phan Thiết lên sân khấu Tao Đàn: Khi ngư dân làm rạng rỡ hồn quê

Có những đêm diễn người ta nhớ vì ánh sáng đẹp, âm thanh hay, nghệ sĩ giỏi nhưng cũng có những đêm diễn, khi ánh đèn tắt rồi, người ta vẫn còn ngồi yên một lúc lâu vì trong lòng có cái gì đó cứ lay động.

Phương Mỹ Chi và Đoàn Hò bả trạo Long Minh Ban, Phan Thiết

Đó là những tiếng hò; tiếng mái chèo, chiếc lồng đèn tuổi thơ kèm theo hình bóng Cá Ông và những người đàn ông chân đất, vừa từ biển bước lên, đứng giữa một sân khấu lớn rực rỡ giữa Sài Gòn.

Chuyến tàu văn hóa tại sân khấu Tao Đàn

Tối 3/10, tại sân khấu Tao Đàn (số 01, Huyền Trân Công Chúa, TP HCM), gần 5.000 khán giả đã cùng nhau bước lên một "chuyến tàu văn hóa" không biên giới trong nhạc hội Dân chơi dân ca của nữ ca sĩ Phương Mỹ Chi.

Hơn 180 phút trải dài qua 16 tiết mục là một cuộc hành trình âm nhạc đỉnh cao, nơi múa rối cạn, nghệ thuật dân ca truyền thống và âm nhạc đương đại được cấu trúc, sắp đặt vô cùng tinh tế; mở ra một không gian nghệ thuật Bắc - Trung - Nam rực rỡ sắc màu.

Từ sự bùng nổ, trẻ trung của Gối gấm, Nữ công gia chánh, Ưng cái bụng, khán giả được dẫn dắt đến dáng người uyển chuyển, thanh tao qua tà áo cô gái Thái múa xòe, nhảy sạp trong Chọn mặt gửi vàng bên tiếng sáo mèo réo rắt

Và rồi, đỉnh xúc cảm dâng trào khi Phương Mỹ Chi đứng chung một khung hình biểu tượng với danh ca Hương Lan và ca sĩ Quang Lê trong Bài ca đất phương Nam. 3 thế hệ ca sĩ cùng cất giọng, khán giả như được trở về với miền đất trù phú, trữ tình, với những cánh đồng lúa chín, những con kênh đào uốn lượn và hồn quê Nam Bộ.

Những ngư dân đưa biểu tượng cá Ông lên sân khấu

Nhưng đỉnh cao của tư duy dàn dựng sân khấu nơi ranh giới giữa biểu diễn và đời thực bị xóa nhòa thuộc về tiết mục “Lý chèo đưa cá Ông”. Dưới bàn tay tài hoa của tổng đạo diễn Phan Anh, sân khấu không còn là một mặt phẳng biểu diễn thông thường mà được biến hóa thành một hải trình văn hóa đa tầng không gian.

Không phải là bê nguyên xi một lễ hội từ đời thực lên sân khấu mà là một cuộc chuyển ngữ nghệ thuật vô cùng đắt giá. Đạo diễn đã khéo léo kết hợp cấu trúc âm nhạc dân ca với những bước chân, mái chèo của Hò bả trạo hùng tráng, lồng ghép nhịp sống của Lễ hội Nghinh Ông Phan Thiết.

Ấn tượng mạnh nhất, là hình ảnh lồng đèn khổng lồ cách điệu cá Ông, phía sau là hàng chục chiếc lồng đèn nhỏ lấp lánh như những mặt trăng tròn của lễ hội Trung thu Bình Thuận. Sự kết hợp giữa ánh sáng sân khấu và đạo cụ mang tính biểu tượng đã tạo nên một không gian tín ngưỡng thiêng liêng được đan cài như những mảnh ký ức tuổi thơ, khiến khán giả như trở về với những đêm trung thu thơ ấu ở quê hương.

Hàng ngàn khán giả vô cùng phấn khích với tiết mục “Lý chèo đưa cá ông”

Nhìn từ góc độ kỹ thuật sân khấu, đây là nghệ thuật dàn cảnh đỉnh cao. Ánh sáng ấm áp của hàng chục chiếc lồng đèn nhỏ như những vầng trăng rằm tháng Tám hòa quyện cùng hình ảnh cách điệu uy quyền của cá Ông (Thần Nam Hải) qua chiếc lồng đèn khổng lồ. Giữa không gian lung linh ấy, tiếng hò vang lên, đánh thức mọi giác quan, khiến người ta có cảm giác như đang đứng trước sóng nước đại dương, ngắm nhìn trăng rọi trên mạn thuyền và lắng nghe hơi thở mặn mòi của vùng biển Nam Trung Bộ.

Khúc ca vạn dặm từ biển khơi

Khoảnh khắc khiến hàng ngàn khán giả phải nổi da gà, xúc động tới nghẹn ngào chính là lúc những "diễn viên chân đất" thực thụ bước ra ánh đèn. Họ là những ngư dân của Đoàn Hò bả trạo Long Minh Ban (phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng).

Họ là những người vừa bước chân lên từ sóng gió biển khơi, quần áo hãy còn vương mùi mặn mòi của gió cát chưa kịp khô ráo, nay đã đĩnh đạc đứng giữa sân khấu lớn Thành phố Hồ Chí Minh.

Không qua bất kỳ trường lớp diễn xuất nào, không cần trang điểm hay xiêm y hào nhoáng, họ mang chính dáng đứng hiên ngang, nước da rám nắng và tâm hồn phóng khoáng của người đi biển đặt trọn lên sàn diễn. Có lẽ đó cũng là lúc nghệ thuật chạm được vào điều đẹp nhất của mình: đưa con người thật, văn hóa thật và ký ức thật bước lên sân khấu.

Độc đáo nhất là đạo diễn hình ảnh đã đặc tả lên màn ảnh lớn những đôi tay gân guốc của những ngư dân, những bàn tay từng nắm chặt lưới cá, từng vắt mồ hôi trên biển cả giờ đây đang nắm chặt những chiếc mái chèo, đạo cụ được trang trí rực rỡ mang một ý nghĩa kép: vừa là biểu tượng của việc nắm chắc tay chèo vượt sóng, vừa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc thể hiện lòng biết ơn của ngư dân đối với cá Ông đã cứu giúp họ vượt qua bao giông bão trên biển.

Những ngư dân thực thụ trên sân khấu Tao Đàn

Nhìn họ tung hoành ngang dọc trên sân khấu Tao Đàn với tất cả sự tự tin và lòng kiêu hãnh, anh Trương Minh Khoa, một người con Phan Thiết có mặt tại đêm diễn đã không giấu được xúc động: “Tôi rất tự hào khi Lễ hội Nghinh Ông ở Phan Thiết, đêm Trung thu với những chiếc lồng đèn, những câu hò của ngư dân ở Lâm Đồng; từ những điều rất đỗi bình dị của quê mình lại có thể đi xa đến một sân khấu lớn giữa TP HCM".

Khoảnh khắc xúc động nhất đến ở cuối tiết mục khi âm nhạc chậm lại rồi không gian như lắng xuống sau những nhịp hò và mái chèo. Phương Mỹ Chi đã gửi vào sân khấu lời ước nguyện mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang và ngư dân luôn được cá Ông che chở. Lời nguyện cầu giản dị ấy đã khép lại tiết mục trong tiếng vỡ òa của hàng ngàn khán giả, để lại một dư âm đẹp đẽ khó phai.

Khoảnh khắc ấy không còn là một tiết mục biểu diễn nữa mà giống như lời nguyền từ xa xưa của những người sống nhờ biển. Lúc ấy, khoảng cách giữa sân khấu và đời sống gần như biến mất bởi những người đứng trên sân khấu đang kể câu chuyện của chính mình.

Từ bãi biển Lâm Đồng đến sân khấu Tao Đàn, từ lễ hội Nghinh Ông đến lễ hội rước đèn Trung thu rực rỡ sắc màu giữa lòng TP HCM, hành trình của Đoàn Hò bả trạo Long Minh Ban, Phan Thiết là minh chứng đẹp đẽ nhất cho một sự thật: văn hóa bản địa không bao giờ lỗi thời vì chỉ cần một sân khấu đủ lớn để tỏa sáng và những trái tim đủ rộng đón nhận để tỏa sáng.

“Chuyến tàu văn hóa” của Phương Mỹ Chi tại Tao Đàn đêm 3/10 mới chỉ là bước khởi hành.Theo dự kiến Nhạc hội "Dân chơi dân ca" sẽ tiếp tục đến Hà Nội vào đêm 7/11 và trên chuyến tàu sắp tới những người con Phan Thiết sẽ tiếp tục mang theo một thứ hành lý đặc biệt: mùi biển, tiếng hò và cả hồn quê.