Đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống: Cần tiếng nói thực chất từ các nhà khoa học tại nghị trường

Hướng tới ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, cử tri cả nước đang gửi gắm những kỳ vọng to lớn vào một nhiệm kỳ Quốc hội đổi mới, hành động và kiến tạo.

Đặc biệt, trong bối cảnh Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu đặt ra đối với mỗi đại biểu Quốc hội không chỉ là bản lĩnh chính trị, mà còn là trí tuệ để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Báo Đại biểu Nhân dân đã có trao đổi với PGS.TS Chu Cẩm Thơ - Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa để lắng nghe những chia sẻ từ góc nhìn của một nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục đại học về vấn đề này.

PGS.TS Chu Cẩm Thơ - Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa. Ảnh: Mạnh Hưng

Để các chính sách không chỉ dừng lại ở mặt pháp lý

- Thưa PGS.TS Chu Cẩm Thơ, mỗi kỳ bầu cử là một bước chuyển mình của đất nước. Với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW, bà kỳ vọng như thế nào về cơ cấu và chất lượng của các đại biểu Quốc hội khóa XVI để có thể thực hiện tốt vai trò "then chốt của then chốt" trong phát triển khoa học công nghệ?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, chúng ta đang rất quyết liệt để triển khai và thực hiện các Nghị quyết quan trọng, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hiện nay, khoa học, công nghệ mang sứ mệnh rất khác, trở thành lực lượng sản xuất ngay trong chính nội tại của các phương thức sản xuất, không chỉ đơn thuần là công cụ cho các ngành khoa học cũng như phát triển về nhân lực. Bên cạnh đó, khoa học, công nghệ được xác định là một bước đột phá, cần tăng cường ứng dụng để các nghiên cứu có ý nghĩa ngay trong đời sống và sản xuất.

Chúng ta rất kỳ vọng những chính sách này đi nhanh và đi thực chất. Do đó, tôi rất mừng khi trong danh sách các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI do Hội đồng Bầu cử quốc gia công bố, có nhiều vị trí công tác từ các cơ sở giáo dục, đào tạo, viện nghiên cứu, trong đó có nhiều nhà khoa học đáng tin cậy, giàu kinh nghiệm.

Nếu có tiếng nói thực sự từ các nhà khoa học và những người đang tham gia quản lý, vận hành ở các cơ sở giáo dục, thì vai trò của các đại biểu Quốc hội nói riêng và Quốc hội nói chung sẽ mang tính chất rất quyết định để các chính sách không chỉ dừng lại ở mặt pháp lý, mà còn mang tính xây dựng, “đỡ đầu” để các quyết sách sớm đi vào thực tiễn cuộc sống.

- Nghị quyết 57-NQ/TW nhấn mạnh việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ lõi, công nghệ cao. Từ thực tiễn tại Phenikaa - một mô hình gắn kết chặt chẽ giữa Giáo dục - Nghiên cứu - Sản xuất, theo bà, Quốc hội cần có những quyết sách gì để các cơ sở giáo dục đại học thực sự trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của quốc gia?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Thực tiễn cho thấy, nếu như không nắm được công nghệ lõi, chúng ta sẽ không thể chủ động trong phát triển kinh tế - xã hội, kể cả những lĩnh vực mới như công nghiệp văn hóa. Muốn có công nghệ lõi phải giải quyết từ khoa học và từ đào tạo nguồn nhân lực.

Với Đại học Phenikaa - một đại học về đổi mới sáng tạo, đại học doanh nghiệp, chúng tôi đào tạo phục vụ cho đời sống, cho các doanh nghiệp và ngược lại các doanh nghiệp cũng tham gia vào quá trình nghiên cứu và đào tạo, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Những năm vừa qua, Đại học Phenikaa tự hào khi sở hữu rất nhiều giải pháp hữu ích. Nhưng chúng tôi cũng phải khiêm tốn tự đánh giá lại rằng trong số rất nhiều giải pháp hữu ích mà giảng viên Đại học Phenikaa sở hữu, không nhiều giải pháp được ứng dụng vào sản xuất và phát triển.

Đại học Phenikaa cũng đầu tư vào các công nghệ lõi quan trọng như bán dẫn, tự hành, tích trữ năng lượng, y sinh,... Nhưng chúng tôi cũng nhận ra rằng nếu chỉ nằm ở phạm vi của nghiên cứu khoa học thì không thể đáp ứng được nhu cầu phát triển và cũng không thể phát triển bền vững. Vì thế, trong công thức để xây dựng một đại học đổi mới sáng tạo, chúng tôi xác định "Know-how” của đại học nằm ở 3 trụ.

Thứ nhất, tất cả giảng viên đều phải sẵn lòng trở thành một nhà nghiên cứu đổi mới. 100% giảng viên Đại học Phenikaa sẽ được học để thay đổi nhận thức về đổi mới sáng tạo và về làm “bà đỡ” cho các nghiên cứu khoa học.

Thứ hai, 100% sinh viên cũng phải học điều đó. Chúng tôi tự đặt ra chỉ tiêu trong số 100% sinh viên được học về đổi mới sáng tạo, sẽ có 10% có thể có các startup (công ty khởi nghiệp). Đại học Phenikaa đã xây dựng quỹ để làm môi trường cho điều này. Nhưng như vậy chưa đủ. Một yêu cầu cấp thiết là các nghiên cứu phải có tính ứng dụng, phải có đời sống. Đây chính là tinh thần mới mà tôi nghĩ Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng đang trông chờ.

Giảng viên, sinh viên Đại học Phenikaa

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng, nếu như chỉ ở phạm vi Đại học Phenikaa thì vẫn rất nhỏ. Đại học Phenikaa nói riêng hay những cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu khoa học nói chung cần nhận thức về vấn đề này. Bên cạnh đó, cần các chính sách vừa bảo trợ về mặt pháp lý, đồng thời cũng là một sự dẫn dắt để đi đúng hướng và làm đúng.

Tôi kỳ vọng ở Quốc hội khóa này với sự tham gia của rất nhiều nhà giáo, nhà khoa học đang là ứng viên đại biểu Quốc hội. Mong xã hội sẽ đánh giá cao họ, để họ có thể tham gia vào quá trình xây dựng chính sách và đưa những chính sách này đi nhanh, đi thực chất.

Kỳ vọng mới giá trị phụng sự mới từ các đại biểu Quốc hội là nhà giáo, nhà khoa học

- Thưa bà, thời gian qua, Quốc hội đã thông qua và sửa đổi một số luật trong lĩnh vực giáo dục. Bà kỳ vọng những quyết sách này sẽ tạo chuyển biến như thế nào đối với giáo dục đại học và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Đối với giáo dục và đào tạo, trong bối cảnh mới, tôi cho rằng các văn bản chính sách cần thích ứng nhanh hơn nữa để trao quyền cho các cơ sở giáo dục, trong đó có giáo dục đại học.

Động lực từ chính các nhà khoa học và cơ sở giáo dục mới làm nên sức sống của giáo dục và đào tạo, thay vì chỉ là nguồn đầu tư cơ bản. Ở bất cứ quốc gia nào, bất cứ thời kỳ phát triển lịch sử nào, giáo dục và đào tạo chỉ phát triển khi trở thành sức mạnh của toàn dân về khát khao học tập, cống hiến, đi cùng với sự giám sát minh bạch.

Những sửa đổi vừa rồi ở một số luật trong lĩnh vực giáo dục có rất nhiều điểm đáng mừng, nhưng theo tôi phải thích ứng nhiều hơn nữa. Ví dụ, làm sao để các quỹ khoa học - công nghệ ở các cơ sở giáo dục và đào tạo trở thành những “quỹ sống”. Đánh giá những năm vừa qua cho thấy, hầu hết cơ sở giáo dục - đào tạo công không sử dụng hết nguồn quỹ khoa học công nghệ. Vấn đề nằm ở sức sống và sự tự chủ của các quỹ này.

Tôi cũng mong có sự thích ứng hơn về việc tự định nghĩa chất lượng đào tạo. Trong những năm qua, chúng ta đã hội nhập quốc tế, bắt đầu tham gia vào các bảng kiểm định chất lượng, từ đó thay đổi chất lượng đào tạo. Nhưng điều này vẫn còn rất chậm. Như vậy, chúng ta không thể thiết lập được một mặt bằng về chất lượng nguồn nhân lực. Chưa nói đến hiện nay, các Nghị quyết của Đảng không chỉ nói đến nguồn nhân lực, mà là cả hệ sinh thái cho nguồn nhân lực - một chuỗi các mối quan hệ tác động lẫn nhau, trong đó khâu đầu tiên chính là tự định vị chất lượng ở các trường đại học và các cơ sở đào tạo. Do đó, chúng ta cần thúc đẩy điều này hơn nữa.

Các nhà khoa học thực hiện nghiên cứu tại một phòng thí nghiệm

- Là một nhà khoa học, bà kỳ vọng điều gì ở các ứng viên đại biểu Quốc hội khóa XVI để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Nhìn vào danh sách các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI, tôi rất vui mừng khi có nhiều vị trí công tác từ các cơ sở giáo dục, đào tạo, viện nghiên cứu. Tôi mong rằng khi được cử tri tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội, các ứng cử viên này sẽ dám đảm nhận một sứ mệnh lớn hơn nữa, không chỉ đứng ở vị trí công tác hiện nay, mà còn đại diện cho tiếng nói của nhân dân.

Các đại biểu Quốc hội là nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục hoặc những người đang hoạt động trong sự nghiệp giáo dục được kỳ vọng sẽ là những đại biểu am hiểu khoa học, giáo dục, chính trị để những vấn đề đặt ra tại nghị trường không chỉ có giá trị về mặt pháp lý, mà còn là sự thấu hiểu sâu sắc của những người trong ngành.

Tôi mong nếu họ trở thành đại biểu Quốc hội, các vấn đề của giáo dục sẽ không chỉ là câu chuyện của mọi nhà, mà là một câu chuyện sâu sắc và có sự thấu hiểu từ chính những đại biểu Quốc hội.

- Nếu gửi gắm một thông điệp tới các ứng viên đại biểu Quốc hội khóa XVI, bà mong muốn điều gì được ưu tiên trong nhiệm kỳ tới?

PGS.TS Chu Cẩm Thơ: Tôi kỳ vọng các đại biểu Quốc hội đại diện cho khối giáo dục và khoa học sẽ có thêm giá trị phụng sự. Trên cương vị người đại biểu nhân dân, cùng với những đóng góp cho giáo dục, khoa học, các đại biểu này sẽ có thêm cơ hội phụng sự nhân dân.

Tôi tin rằng, các đồng nghiệp của mình khi trở thành đại biểu dân cử sẽ thật sự giúp cho tinh thần đổi mới thấm sâu và đi sát hơn với thực tế.

- Trân trọng cảm ơn bà đã chia sẻ!

Hồng Hạnh - Nguyễn Liên