Đưa ngoại giao khoa học - công nghệ trở thành trụ cột của phát triển quốc gia

Đây là lần đầu tiên trong Hội nghị Ngoại giao có một phiên họp riêng về khoa học - công nghệ, phản ánh nhận thức sâu sắc của ngành ngoại giao về vai trò tiên phong, tầm quan trọng của ngoại giao toàn diện phục vụ phát triển đất nước, trong đó ngoại giao khoa học - công nghệ là một trụ cột quan trọng hàng đầu.

Chủ tọa phiên họp Ngoại giao khoa học - công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia. Ảnh: Hoàng Linh

Dự phiên họp có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cùng tham dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và các tỉnh, thành phố tham dự theo hình thức trực tiếp và trực tuyến; đại diện Ban Chỉ đạo Trung ương, Tổ giúp việc, Hội đồng Tư vấn quốc gia về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; lãnh đạo các cục, vụ, viện trực tiếp triển khai công tác khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; cùng hơn 400 đại biểu đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam.

Về phía thành phố Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng tham dự phiên họp.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu tại phiên làm việc chiều 5-8. Ảnh: Hoàng Linh

Phát biểu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết, trong phát biểu khai mạc Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ, đối ngoại là phương thức quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình phát triển, nâng cao năng lực, sức cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế. Ngoại giao khoa học - công nghệ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên; xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, kết nối viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia; theo dõi xu hướng, tiêu chuẩn, chính sách mới; đưa tri thức và công nghệ phù hợp về nước. Ngoại giao không chỉ tìm vốn mà còn phải tìm tri thức, người tài và cách làm hay.

Theo Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Đảng, Chính phủ và sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là giữa Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Ngoại giao sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, công tác ngoại giao về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đạt nhiều kết quả nổi bật. Bộ trưởng nêu 4 điểm đáng chú ý như sau:

Thứ nhất, góp phần tạo lập khuôn khổ và làm sâu sắc hơn hợp tác khoa học - công nghệ với các đối tác, đặc biệt là các đối tác chiến lược hàng đầu về khoa học - công nghệ, mở rộng không gian hợp tác về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ tương lai.

Thứ hai, công tác kết nối với các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà đầu tư quốc tế với Việt Nam được đẩy mạnh, mở ra nhiều cơ hội hợp tác nghiên cứu, phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã chủ động hơn trong việc hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tìm kiếm đối tác, mở rộng mạng lưới hợp tác và tham gia vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Thứ tư, thúc đẩy, kết nối nguồn lực tri thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, từng bước hình thành mạng lưới tri thức đóng góp trực tiếp cho sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Phiên làm việc thứ nhất đã thu hút nhiều tham luận gợi mở các hướng phát huy vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ trong kết nối nguồn lực quốc tế. Ảnh: Hoàng Linh

Sau phát biểu của lãnh đạo Bộ Ngoại giao, phiên họp bước vào phần thảo luận. Trong đó, phiên thảo luận thứ nhất tập trung làm rõ nhu cầu hợp tác quốc tế về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW và tạo động lực phát triển mới cho đất nước. Các tham luận nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ trong kết nối nguồn lực quốc tế, mở rộng mạng lưới hợp tác nghiên cứu, tiếp cận và làm chủ các công nghệ chiến lược, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Nhiều ý kiến đề xuất tăng cường thu hút đầu tư công nghệ cao, kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, phát triển công nghệ có chủ quyền, xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia và mở rộng thị trường cho các sản phẩm công nghệ "Make in Vietnam".

Các đại biểu cũng nêu nhu cầu đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực khoa học xã hội, y học chính xác, công nghệ lượng tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa; phát triển hạ tầng nghiên cứu chung, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga Đặng Minh Khôi trình bày tham luận "Cách thức hợp tác quốc tế khoa học - công nghệ hiệu quả với Nga trước lệnh cấm vận của các nước. Đề xuất cơ hội hợp tác cụ thể cho Việt Nam". Ảnh: Hoàng Linh

Phiên thảo luận thứ hai tập trung trao đổi các cơ hội, giải pháp đẩy mạnh hợp tác quốc tế về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời làm rõ vai trò của Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.

Các tham luận nhấn mạnh yêu cầu chủ động khai thác cơ hội hợp tác với các trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới, tận dụng mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, mở rộng tham gia hệ sinh thái công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời thích ứng với những biến động của cạnh tranh công nghệ quốc tế.

Nhiều ý kiến đề xuất tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, năng lượng sạch và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thu hút đầu tư vào các dự án công nghệ cao và hạ tầng chiến lược.

Các đại biểu cũng kiến nghị đẩy mạnh kết nối với các quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp quốc tế; mở rộng hợp tác trong nghiên cứu, đào tạo nhân lực, y tế, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo.

Các đại biểu đóng góp ý kiến trong phiên thảo luận mở. Ảnh: Hoàng Linh

Các ý kiến thống nhất khẳng định mạng lưới cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong ngoại giao khoa học - công nghệ, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Phát biểu kết luận tại phiên làm việc, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang khẳng định, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; và Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng đã tạo nên mạch phát triển rõ ràng trong tư duy của Đảng, từ mở rộng quan hệ đối ngoại sang chuyển hóa các quan hệ đó thành động lực và nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Trong đó, ngoại giao khoa học - công nghệ lần đầu tiên được xác định là một trụ cột riêng của nền đối ngoại Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực quốc gia, vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước đến giữa thế kỷ XXI.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang phát biểu kết luận phiên làm việc. Ảnh: Hoàng Linh

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, ngoại giao khoa học - công nghệ không phải là tìm kiếm viện trợ mà là thúc đẩy hợp tác cùng có lợi nhằm nâng cao năng lực khoa học - công nghệ nội sinh. Trọng tâm cần chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tri thức, công nghệ, chuyên gia và nhân lực chất lượng cao; đồng thời lấy hiệu quả chuyển giao, làm chủ công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu làm thước đo của hoạt động ngoại giao công nghệ.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chuyển mạnh từ vai trò kết nối sang kiến tạo phát triển; chủ động xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, kết nối với các tập đoàn, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư và chuyên gia quốc tế; phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để chuyển hóa các cam kết đối ngoại thành chương trình, dự án cụ thể.

"Các đại sứ và trưởng cơ quan đại diện cần phát huy vai trò cầu nối, thường xuyên cập nhật xu hướng công nghệ toàn cầu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, huy động trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời xây dựng "Bản đồ cơ hội" tại từng địa bàn để xác định các đối tác ưu tiên trong những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và năng lượng sạch", Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cũng mong muốn ngành Ngoại giao và các đại sứ sẽ thật sự trở thành những chiến sĩ tiên phong, đi đầu, tạo nên những bước đột phá, thực hiện thành công tư duy đối ngoại tầm cao mới, đưa ngoại giao khoa học - công nghệ trở thành một trụ cột riêng xứng đáng với sự tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân.