Đưa Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng vào cuộc sống

Quang cảnh hội thảo “Đưa Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng vào cuộc sống”. (Ảnh: VŨ MINH)

Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng được thông qua ngày 8/7 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Pháp lệnh hướng tới mục tiêu bảo đảm người có công và gia đình có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú, đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Phát biểu khai mạc, Trung tướng Khuất Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, cho rằng để Pháp lệnh sớm đi vào cuộc sống, các cơ quan chức năng cần khẩn trương xây dựng văn bản quy phạm pháp luật dưới Pháp lệnh để quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành; rà soát, sửa đổi những quy định không còn phù hợp với tổ chức bộ máy mới và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Trung tướng Khuất Việt Dũng, Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, phát biểu. (Ảnh: VŨ MINH)

Theo Trung tướng Khuất Việt Dũng, việc triển khai Pháp lệnh cũng cần gắn với công tác tuyên truyền để người có công, thân nhân và các cơ quan thực thi chính sách hiểu rõ những điểm mới, nhất là quy định về mở rộng đối tượng, điều kiện công nhận và chế độ chăm sóc.

Tại hội thảo, các đại biểu cho biết việc xác nhận người có công trong một số trường hợp vẫn gặp khó khăn do hồ sơ chiến tranh thất lạc, đơn vị giải thể hoặc sáp nhập, địa danh thay đổi và nhân chứng ngày càng ít. Những hạn chế này thể hiện rõ đối với các trường hợp đã tham gia chiến đấu từ nhiều thập kỷ trước.

Đại tá Nguyễn Thái Bình, Phó Ban Công tác Hội Cựu chiến binh Việt Nam, đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết hồ sơ tồn đọng theo hướng kết hợp nhiều nguồn chứng cứ, gồm hồ sơ pháp lý, tư liệu lịch sử, lời khai nhân chứng, dữ liệu lưu trữ và kết quả xác minh thực tế.

Theo Đại tá Nguyễn Thái Bình, yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm không bỏ sót người thực sự có công, vừa ngăn chặn hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ để trục lợi chính sách. Với những hồ sơ phức tạp, có thể nghiên cứu cơ chế thẩm định liên ngành và tăng trách nhiệm của cơ quan xác minh, cơ quan lưu trữ và chính quyền địa phương.

Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị, Bộ Công an, cho rằng không nên xem xét các hồ sơ tồn đọng dựa trên những giấy tờ còn thiếu. Việc đánh giá cần đặt trong tổng thể dữ liệu, nhân chứng và hoàn cảnh lịch sử. Tuy nhiên, cơ chế xem xét linh hoạt phải đi cùng quy trình thẩm định chặt chẽ, nhiều lớp và xử lý nghiêm các trường hợp khai man, làm giả hồ sơ.

Các đại biểu tham dự hội thảo "Đưa Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng vào cuộc sống”. (Ảnh: VŨ MINH)

Từ thực tiễn Nghệ An, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Hội, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, cho biết nhiều nhân chứng tuổi cao, sức yếu hoặc đã qua đời, trong khi hồ sơ của một số trường hợp không còn đầy đủ. Ông đề nghị cơ quan chức năng chuyển từ việc chờ người dân hoàn thiện hồ sơ sang chủ động phát hiện, hướng dẫn và đồng hành trong quá trình xác minh. “Cần phát huy vai trò của cựu chiến binh từng cùng đơn vị, cùng chiến trường, cán bộ quân đội qua các thời kỳ và những nhân chứng còn sống”, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Hội nói.

Một nội dung khác được các đại biểu nhấn mạnh là việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Anh hùng Lao động Trần Hồng Quảng, thương binh hạng 1/4, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam, cho rằng việc giám định ADN trong nhiều trường hợp gặp khó khăn do thời gian đã kéo dài và điều kiện chiến trường khắc nghiệt. Ông đề nghị kết hợp công nghệ giám định với các chứng cứ lịch sử, hồ sơ quân nhân, hồ sơ đơn vị, thông tin nhân chứng, địa bàn chiến đấu, di vật và các nguồn tư liệu khác. “Không để yêu cầu về thủ tục hành chính trở thành rào cản cuối cùng khiến một người đã hy sinh cho Tổ quốc tiếp tục mang thân phận ‘vô danh’”, ông Quảng nói.

Anh hùng Lao động Trần Hồng Quảng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật Việt Nam phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: VŨ MINH)

Theo ông Quảng, việc xác định danh tính liệt sĩ không chỉ là trả lại tên cho người đã khuất mà còn góp phần khôi phục ký ức, danh dự và một phần lịch sử của dân tộc. Ông cũng cho rằng cần số hóa lời kể của các cựu chiến binh, cán bộ chỉ huy và đồng đội còn sống để bảo tồn và phục vụ công tác xác minh về sau.

Đại tá, Thạc sĩ Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam, cho rằng báo chí cần đóng vai trò cầu nối trong truyền thông chính sách. Theo ông, báo chí không chỉ phổ biến quy định mới mà còn phải giám sát, phản biện, phát hiện những bất cập trong thực tiễn để kiến nghị cơ quan chức năng điều chỉnh. Ông đề nghị các cơ quan báo chí chuyển những quy định pháp luật khô khan thành nội dung dễ hiểu, tăng các chuyên mục hỏi-đáp và ứng dụng đa nền tảng, kết hợp báo in, truyền hình, báo điện tử và mạng xã hội, đồng thời bám sát địa bàn cơ sở.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạo, Chánh Văn phòng Đảng ủy, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức phi chính phủ, Bộ Nội vụ, cả nước đã xác nhận hơn 9,2 triệu người có công, trong đó có khoảng 1,2 triệu liệt sĩ, hơn 650.000 thương binh và người hưởng chính sách như thương binh, 132.000 Mẹ Việt Nam Anh hùng và khoảng 320.000 người hoạt động kháng chiến và con đẻ bị nhiễm chất độc hóa học.

Ông Đạo cho biết chính sách ưu đãi người có công đã được mở rộng từ những quy định ban đầu dành cho một số nhóm đối tượng lên 12 diện đối tượng được quy định trong Pháp lệnh hiện hành. Thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung chính sách phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước, hướng tới mục tiêu 100% người có công và gia đình được chăm lo toàn diện về vật chất và tinh thần, có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng dân cư nơi cư trú; đồng thời 100% xã, phường làm tốt công tác thương binh, liệt sĩ.

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, các đại biểu cho rằng cần tiếp tục huy động nguồn lực xã hội cho công tác “Đền ơn đáp nghĩa”. Hội Cựu chiến binh các cấp thời gian qua đã tổ chức nhiều hoạt động về nguồn, dâng hương, thăm hỏi, tặng quà thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công. Trong dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ, toàn Hội Cựu chiến binh Việt Nam đã huy động 7,82 tỷ đồng xây mới, sửa chữa 129 căn nhà cho người có công và trao hàng nghìn suất quà trị giá gần 3 tỷ đồng cho các đối tượng chính sách.

Các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chuyển tới các cơ quan chức năng, góp phần chuẩn bị các điều kiện để Pháp lệnh được triển khai hiệu quả từ ngày 1/1/2027.