Đưa pháp luật bám rễ từ cơ sở ở Bảo Nhai: Hiệu quả từ những cách làm gần dân

Sau sáp nhập đơn vị hành chính, xã Bảo Nhai (tỉnh Lào Cai) đứng trước bài toán quản lý địa bàn rộng với 17 thôn, hơn 17.700 nhân khẩu và nhiều vấn đề dân sinh phát sinh. Bằng việc đổi mới phương thức tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật gắn với phát huy vai trò của 17 tổ hòa giải ở cơ sở, địa phương đã từng bước hóa giải các mâu thuẫn ngay từ thôn bản, giữ vững bình yên địa bàn và không để phát sinh đơn thư khiếu nại vượt cấp. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tiễn 9 tháng đầu năm 2026, hành trình chạm đích “Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” tại đây vẫn còn những nút thắt cần sớm tháo gỡ.

Tuyên truyền pháp luật giúp người dân “biết và hiểu” để phòng ngừa vi phạm. Ảnh: LIÊM THANH

Tuyên truyền pháp luật giúp người dân “biết và hiểu” để phòng ngừa vi phạm. Ảnh: LIÊM THANH

Đưa pháp luật đến từng phiên chợ, nếp nhà

Nằm dọc theo đôi bờ sông Chảy với địa hình trải rộng sau khi hợp nhất từ ba xã cũ, xã Bảo Nhai hiện có 17 thôn, 3.737 hộ gia đình với 17.749 nhân khẩu, phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số. Khối lượng công việc tăng cao, cùng với sự đan xen của nhiều tập quán sinh hoạt và các dự án hạ tầng trọng điểm đang triển khai đòi hỏi công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) không thể dừng lại ở những văn bản khô khan trên giấy.

Theo báo cáo của Ủ y ban nhân dân (UBND) xã Bảo Nhai, trong 9 tháng năm 2026, chính quyền xã cùng lực lượng Công an và các đoàn thể đã tổ chức tới 126 buổi tuyên truyền pháp luật trực tiếp tại các nhà văn hóa thôn, trường học và ngay tại các phiên chợ đông đúc như chợ Bảo Nhai, chợ Cốc Ly. Các buổi tuyên truyền đã thu hút 20.603 lượt người tham gia, đồng thời phát tận tay người dân 8.490 tờ rơi với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu về phòng, chống ma túy, trật tự an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, quản lý vũ khí vật liệu nổ và bài trừ nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.

Thực tế ghi nhận trong năm 2026 cho thấy, phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, lắng nghe dân nói” đã tạo sức lan tỏa rõ nét tại Bảo Nhai. Đơn cử như trong tháng 8/2026, Công an xã Bảo Nhai đã liên tiếp tổ chức các diễn đàn, hội nghị tuyên truyền pháp luật trực tiếp tại thôn Nậm Trì (thu hút 125 hộ dân tham gia đối thoại cởi mở), thôn Trung Đô và thôn Phìn Giàng. Tại đây, thay vì chỉ đọc luật một chiều, cán bộ cơ sở trực tiếp giải đáp từng vướng mắc của bà con về thủ tục cư trú, căn cước, cảnh giác trước tội phạm lừa đảo trên không gian mạng cũng như quy định xử phạt vi phạm nồng độ cồn khi tham gia giao thông.

Song song với tuyên truyền miệng, Bảo Nhai cũng tận dụng tối đa hạ tầng số để “phủ sóng” pháp luật. Toàn xã hiện duy trì 57 cụm loa truyền thanh không dây (trong đó có 38 cụm loa thông minh), phát sóng đều đặn hai khung giờ mỗi ngày trên tần số FM 58,5 MHz; 100% thôn bản được phủ sóng 3G, 4G. Tận dụng lợi thế này, chỉ riêng trang Fanpage Facebook của Công an xã Bảo Nhai đã đăng tải 442 tin, bài tuyên truyền pháp luật, cảnh báo thủ đoạn tội phạm và hướng dẫn dịch vụ công trực tuyến, biến điện thoại thông minh thành kênh tra cứu pháp luật gần gũi của người dân.

Hiệu quả từ sự kiên trì ấy được chứng minh bằng những con số thuyết phục: 3.724/3.724 hộ gia đình trên địa bàn (đạt 100%) đã ký cam kết xây dựng địa bàn không ma túy; qua kiểm tra, xét nghiệm 1.952 trường hợp cán bộ, đảng viên, học sinh và người lao động đều cho kết quả âm tính, giúp Bảo Nhai giữ vững danh hiệu “xã không ma túy”. Trong lĩnh vực lâm nghiệp, từ việc vận động 1.399 hộ ký cam kết bảo vệ rừng và hướng dẫn 90 hộ xây dựng phương án phòng cháy, chữa cháy rừng, ý thức giữ rừng của người dân được nâng lên rõ rệt, không để xảy ra cháy rừng hay khai thác lâm sản trái phép quy mô lớn.

Điểm tựa từ 17 tổ hòa giải ở cơ sở

Nếu tuyên truyền pháp luật giúp người dân “biết và hiểu” để phòng ngừa vi phạm thì công tác hòa giải ở cơ sở chính là “van an toàn” hóa giải kịp thời những xung đột nảy sinh trong đời sống cộng đồng.

Hiện nay, trên địa bàn 17 thôn của xã Bảo Nhai đều duy trì hoạt động của 17 tổ hòa giải ở cơ sở. Nhờ sự gắn kết chặt chẽ giữa tổ hòa giải với Ban Công tác Mặt trận thôn, lực lượng bảo vệ an ninh trật tự ở cơ sở (112 thành viên) và 38 người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều mâu thuẫn nhỏ về ranh giới đất đai, xích mích gia đình, tranh chấp dân sự đã được phân tích thấu tình đạt lý ngay tại thôn bản.

Kết quả trong 9 tháng đầu năm 2026 ghi nhận: tỷ lệ tổ hòa giải thực hiện ít nhất 2 hoạt động phối hợp hỗ trợ hiệu quả của cá nhân, tổ chức trên địa bàn trong triển khai công tác hòa giải ở cơ sở đạt 85%, đạt chuẩn theo Bộ tiêu chí nông thôn mới.

Chính nhờ làm tốt công tác hòa giải từ gốc kết hợp duy trì nghiêm 32 buổi tiếp công dân định kỳ của lãnh đạo UBND xã, trong 9 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn xã Bảo Nhai không phát sinh bất kỳ đơn thư khiếu nại, tố cáo nào. Toàn xã chỉ tiếp nhận 8 đơn đề nghị, kiến nghị thuộc thẩm quyền và ngay sau quá trình vận động, giải thích, đã có 1 gia đình tự nguyện rút đơn. Khối đại đoàn kết toàn dân vì thế được củng cố, tạo sự đồng thuận để địa phương triển khai các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và xây dựng xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn, chính quyền xã cần sớm ưu tiên nguồn lực để tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ “cầm tay chỉ việc”. Ảnh: LIÊM THANH

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và xây dựng xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn, chính quyền xã cần sớm ưu tiên nguồn lực để tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ “cầm tay chỉ việc”. Ảnh: LIÊM THANH

Thẳng thắn nhìn nhận những “nút thắt”

Bên cạnh những gam màu sáng, nhìn một cách khách quan và toàn diện từ hai bản báo cáo sơ kết 9 tháng năm 2026 của UBND xã Bảo Nhai, công tác PBGDPL và hòa giải ở cơ sở tại địa phương vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Đáng chú ý nhất, theo kết quả rà soát sơ bộ Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, Tiêu chí số 10 (Tiếp cận pháp luật và An ninh, Quốc phòng) nói chung và chỉ tiêu thành phần “Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” nói riêng tại Bảo Nhai hiện vẫn được đánh giá là chưa đạt. Dù tỷ lệ tuyên truyền viên pháp luật được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng PBGDPL đạt tới 96% (đạt chuẩn), nhưng tỷ lệ hòa giải viên trên địa bàn xã được cung cấp tài liệu, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải ở cơ sở vẫn chưa đạt chuẩn theo quy định.

Sự thiếu hụt về tài liệu cập nhật và các lớp tập huấn chuyên sâu cho hòa giải viên thôn bản trong bối cảnh nhiều quy định mới của Luật Đất đai, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và các văn bản quy phạm pháp luật năm 2026 vừa có hiệu lực đã phần nào ảnh hưởng đến chiều sâu xử lý các vụ việc phức tạp.

Ngoài ra, UBND xã Bảo Nhai cũng thẳng thắn nhìn nhận: sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, nhiều hồ sơ, vụ việc vi phạm pháp luật về đất đai tồn đọng từ các xã cũ chuyển giao về xã mới gây áp lực rất lớn. Ở một số địa bàn, công tác tuyên truyền, vận động người dân chấp hành pháp luật về đất đai, giải phóng mặt bằng và bảo vệ môi trường chưa đạt hiệu quả cao. Minh chứng là trong 9 tháng đầu năm, địa phương vẫn phải lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính 7 trường hợp vi phạm về đất đai, san gạt đất trái phép (tổng số tiền phạt 26 triệu đồng), xử lý tình trạng trồng quế lấn chiếm đất lâm nghiệp tại thôn Phìn Giàng, Thẩm Phúc; dự án nâng cấp đường liên xã Bảo Nhai – Cốc Ly vẫn còn 11/31 hộ chưa nhận tiền bồi thường giải phóng mặt bằng; hay tình trạng tảo hôn, sinh con trước 18 tuổi vẫn còn tiềm ẩn ở một số thôn vùng cao.

Gỡ điểm nghẽn để pháp luật thực sự đi vào chiều sâu

Bước vào giai đoạn nước rút những tháng cuối năm 2026, UBND xã Bảo Nhai đã xác định rõ lộ trình khắc phục những tồn tại nêu trên. Cụ thể, trong kế hoạch triển khai nhiệm vụ công tác tư pháp và xây dựng nông thôn mới cuối năm 2026, địa phương đặt trọng tâm vào việc củng cố, nâng cao chất lượng hoạt động thực chất của 17 tổ hòa giải ở cơ sở, gắn với việc giải quyết dứt điểm các vụ việc, đơn thư tồn đọng liên quan đến đất đai.

Cùng với việc ban hành các kế hoạch chuyên đề triển khai Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và xây dựng xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn, chính quyền xã cần sớm ưu tiên nguồn lực để tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ “cầm tay chỉ việc”, cung cấp sổ tay pháp luật ngắn gọn, song ngữ hoặc trực quan hóa cho đội ngũ hòa giải viên tại 17 thôn. Khi mỗi hòa giải viên thôn bản nắm chắc quy định pháp luật mới về đất đai, hôn nhân gia đình, dân sự và được trang bị kỹ năng đối thoại mềm dẻo, họ sẽ thực sự trở thành những “cánh tay nối dài” đắc lực của chính quyền.

Đồng thời, việc kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền pháp luật tại các buổi sinh hoạt thôn, phiên chợ với phát huy hương ước, quy ước cộng đồng và vai trò nêu gương của già làng, trưởng bản, người có uy tín sẽ giúp các quy định của Nhà nước thẩm thấu tự nhiên vào đời sống đồng bào các dân tộc nơi đây. Từ đó, Bảo Nhai không chỉ sớm hoàn thành chỉ tiêu “Xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật” trong Bộ tiêu chí nông thôn mới, mà còn tạo dựng nền tảng kỷ cương, đồng thuận vững chắc cho sự phát triển bền vững của địa phương sau sáp nhập./.

THANH LIÊM

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/dua-phap-luat-bam-re-tu-co-so-o-bao-nhai-hieu-qua-tu-nhung-cach-lam-gan-dan-