Đưa tri thức lịch sử đến gần hơn với công chúng

Dự và chỉ đạo Đại hội có Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương Phạm Tất Thắng; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong; đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, thành phố Hà Nội và 174 đại biểu, đại diện cho gần 7.000 hội viên thuộc 40 hội, chi hội thành viên trên cả nước.

Từ nghiên cứu đến đời sống

Báo cáo tại Đại hội, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khóa VII cho biết: Nhiệm kỳ 2015-2026, Hội đạt nhiều kết quả trong củng cố tổ chức, nghiên cứu khoa học, truyền bá kiến thức lịch sử, tư vấn, phản biện xã hội và mở rộng hợp tác.

Các đại biểu dự đại hội. Ảnh: Quang Vinh

Hệ thống tổ chức của Hội hiện gồm 28 hội cấp tỉnh, thành phố và 12 chi hội thuộc các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, tổ chức ở Trung ương và địa phương. Hội cũng được Bộ Chính trị, Ban Bí thư xếp vào 29 tổ chức thuộc hệ thống các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm. Nổi bật là việc Hội động viên các nhà sử học tham gia nghiên cứu, biên soạn bộ Lịch sử Việt Nam gồm 30 tập, với sự tham gia của hơn 300 nhà khoa học trong nước và một số nhà sử học nước ngoài.

Trong nhiệm kỳ, Trung ương Hội và các hội, chi hội thành viên tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm về lịch sử dân tộc, chủ quyền quốc gia, biển đảo, lịch sử địa phương, danh nhân và di sản văn hóa. Hội cũng tham gia các chương trình nghiên cứu về vùng đất Nam Bộ, lịch sử Việt Nam; tư vấn, nghiên cứu, xây dựng hồ sơ di sản, địa chí và quy hoạch tại nhiều địa phương.

Cùng với nghiên cứu, công tác truyền bá kiến thức và giáo dục truyền thống được chú trọng, hướng tới thế hệ trẻ, nhất là học sinh, sinh viên. Các chuyên gia của Hội tham gia hội đồng di sản văn hóa, tư vấn xếp hạng di tích, thẩm định các dự án liên quan đến lịch sử, văn hóa, di sản tại Trung ương và địa phương.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu chuyên sâu với công chúng. Không ít công trình có giá trị vẫn chủ yếu được biết đến trong giới nghiên cứu; một số kết quả hội thảo chưa vượt ra khỏi phạm vi kỷ yếu.

Vì vậy, điều cần thiết không chỉ là có thêm những công trình nghiên cứu có chất lượng, mà còn là làm thế nào để những kết quả ấy được chuyển hóa thành các sản phẩm dễ tiếp cận, hấp dẫn nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác và chuẩn mực khoa học.

Đổi mới cách truyền bá lịch sử

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định là một hướng quan trọng trong hoạt động của Hội nhiệm kỳ 2026-2031. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở quản lý hội viên hay thông tin điều hành, mà cần được mở rộng sang xây dựng cơ sở dữ liệu sử học, số hóa tư liệu và phổ biến tri thức lịch sử.

Ra mắt Ban Chấp hành Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khóa VIII nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: Quang Vinh

Theo định hướng nhiệm kỳ mới, Hội cũng tăng cường kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, bảo tàng và hội sử học địa phương trong việc chia sẻ tư liệu, dữ liệu và các sản phẩm lịch sử có độ tin cậy cao. Đây đồng thời là môi trường để các nhà nghiên cứu trẻ tham gia nhiều hơn vào hoạt động sử học và không gian số.

Bên cạnh truyền bá kiến thức, Hội tiếp tục xác định tư vấn, phản biện và giám định xã hội là nhiệm vụ quan trọng. Giới sử học được kỳ vọng phát huy hơn nữa vai trò cung cấp luận cứ khoa học đối với những vấn đề thực tiễn liên quan đến lịch sử, văn hóa, di sản; tham gia xây dựng chính sách, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa.

Phát biểu chỉ đạo Đại hội, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương Phạm Tất Thắng đề nghị Hội nhiệm kỳ 2026-2031 tiếp tục phát huy vai trò của sử học trong cung cấp tri thức, giáo dục truyền thống, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Đồng thời củng cố tổ chức, tập hợp đội ngũ hội viên, nhà khoa học; đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm, làm rõ các chứng cứ lịch sử về chủ quyền quốc gia; tham gia tư vấn, phản biện, đóng góp luận cứ khoa học cho xây dựng chính sách.

Cùng với đó, tăng cường truyền bá kiến thức lịch sử, phối hợp nâng cao chất lượng giáo dục lịch sử, bảo tồn và phát huy giá trị di sản; chủ động ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và tăng cường hợp tác quốc tế.

Theo kế hoạch, đầu năm 2027, Hội dự kiến tổ chức Hội nghị Sử học toàn quốc lần thứ II tại thành phố Hồ Chí Minh với chủ đề “Vùng đất Nam Bộ trong tiến trình Lịch sử Việt Nam”, tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, trao đổi tư liệu và kinh nghiệm nghiên cứu.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam khóa VIII gồm 58 thành viên, Ban Thường vụ gồm 15 thành viên. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim được bầu làm Chủ tịch Hội khóa VIII, nhiệm kỳ 2026-2031.