Đưa văn hóa Việt đến gần hơn với đời sống người dân Nhật Bản
Nhân kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, ông Cao Thanh Định, Giám đốc điều hành Công ty ANPz, đã chia sẻ với phóng viên TTXVN về sức hấp dẫn của văn hóa Việt Nam tại Nhật Bản.

Ông Cao Thanh Định, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty ANPz Co., Ltd. chia sẻ với phóng viên TTXVN. Ảnh tư liệu: Nguyễn Tuyến/TTXVN
Từ thực tiễn kết nối, giao lưu tại Hiroshima, ông cho rằng những trải nghiệm gần gũi, được duy trì thường xuyên và có sự tham gia của người dân sở tại sẽ góp phần xây dựng sự hiểu biết, tin cậy lâu dài giữa hai dân tộc. Theo ông Cao Thanh Định, sức hấp dẫn của văn hóa Việt Nam đối với công chúng Nhật Bản trước hết đến từ những điều gần gũi như món ăn, ly cà phê, tà áo dài, tiếng nhạc dân tộc hay sự thân tình trong cách đón tiếp. Những yếu tố này khơi gợi sự tò mò ban đầu, còn câu chuyện về con người, gia đình và đời sống phía sau mới giúp công chúng quan tâm sâu sắc hơn.
Qua các hoạt động giới thiệu Việt Nam tại Hiroshima, ông nhận thấy những cuộc giao lưu quy mô nhỏ cũng mang lại giá trị đáng kể. Khi cùng pha cà phê, chế biến món ăn và trò chuyện trực tiếp với người Việt, người Nhật có thêm cơ hội tìm hiểu nếp sống và những giá trị mà người Việt trân trọng.
Từ thực tế đó, ông đề xuất tăng cơ hội để công chúng trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa. Với cà phê Việt Nam, bên cạnh việc mời uống thử, đơn vị tổ chức có thể hướng dẫn cách pha phin, giới thiệu vùng trồng và lắng nghe cảm nhận của người thưởng thức. Những phản hồi này cũng giúp doanh nghiệp điều chỉnh sản phẩm và cách giới thiệu cho phù hợp.
Nội dung quảng bá cần được diễn đạt bằng tiếng Nhật dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm công chúng như học sinh, gia đình hay người cao tuổi. Việc phối hợp thường xuyên với trường học, hội giao lưu quốc tế và các tổ chức địa phương sẽ giúp mở rộng cơ hội tiếp cận. Theo ông, thành công của quảng bá văn hóa còn thể hiện ở việc sau một lần gặp gỡ, người tham dự có muốn tiếp tục tìm hiểu và quay trở lại hay không.
Đề cập triển vọng hợp tác trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, ông Cao Thanh Định cho rằng doanh nghiệp hai nước có thể ưu tiên ba hướng. Trước hết là du lịch trải nghiệm văn hóa gắn với đời sống địa phương, từ tìm hiểu làng nghề, ẩm thực đến sinh hoạt gia đình và nghệ thuật truyền thống. Giá trị của những sản phẩm này phụ thuộc vào chất lượng trải nghiệm, tính chân thực và lợi ích mà người dân địa phương nhận được.
Hướng thứ hai là phát triển các sản phẩm mang câu chuyện văn hóa như cà phê, thực phẩm và hàng thủ công. Theo ông, sự kết hợp giữa nguyên liệu, kỹ thuật, câu chuyện của Việt Nam với năng lực thiết kế, quản lý chất lượng và phân phối của đối tác Nhật Bản có thể mở ra cơ hội hợp tác cụ thể.
Hướng thứ ba là hợp tác sáng tạo nội dung, biểu diễn và giáo dục, thông qua phim tài liệu, chương trình truyền hình, giao lưu nhạc cụ dân tộc hoặc học liệu song ngữ dành cho trẻ em. Các hoạt động này có thể bắt đầu từ những dự án nhỏ để kiểm chứng mức độ quan tâm của công chúng trước khi mở rộng.
Tuy nhiên, ông cho rằng rào cản đáng chú ý là khoảng cách giữa thiện chí hợp tác và một đề án có thể triển khai. Đối tác cần được làm rõ về đơn vị phụ trách, nguồn kinh phí, đối tượng thụ hưởng, quyền khai thác và cách đánh giá kết quả. Khác biệt về ngôn ngữ, cách ra quyết định và yêu cầu chất lượng cũng cần được xử lý ngay từ đầu.
Để bảo đảm hiệu quả kinh tế đi đôi với gìn giữ giá trị văn hóa, nghệ nhân và cộng đồng sở hữu thực hành văn hóa cần được tham gia xây dựng nội dung, được ghi nhận và hưởng lợi xứng đáng. Ông đề xuất bắt đầu bằng những mô hình vừa sức, có người chịu trách nhiệm và nguồn tài chính rõ ràng, từ đó tạo cơ sở cho việc phát triển lâu dài.
Về khả năng đóng góp vào sự đa dạng văn hóa thế giới, ông Cao Thanh Định nhận định Việt Nam có thể tạo dấu ấn bằng những câu chuyện riêng về mối quan hệ giữa con người với gia đình, cộng đồng và thiên nhiên; về tinh thần sẻ chia, khả năng vượt qua khó khăn và khát vọng hòa bình. Những giá trị đó có thể được chuyển tải qua nghệ thuật, ẩm thực, sản phẩm thủ công và các cuộc gặp gỡ đời thường.
Trong giao lưu với Nhật Bản, ông đặc biệt quan tâm đến âm nhạc dân tộc. Đối thoại giữa nhạc cụ Việt Nam và Nhật Bản có thể giúp khán giả cảm nhận bản sắc của mỗi bên, đồng thời tìm thấy sự đồng điệu. Với một người đang sống tại Hiroshima, ông nhìn nhận những hoạt động kết nối âm nhạc với thông điệp hòa bình và sự cảm thông giữa con người có ý nghĩa sâu sắc.
Ẩm thực và cà phê cũng là phương tiện giới thiệu vùng đất, nếp sống và ký ức của người Việt. Trong khi đó, hợp tác giữa người làm nghề thủ công Việt Nam với các nhà thiết kế Nhật Bản có thể giúp kỹ thuật truyền thống tìm được ứng dụng trong đời sống hiện đại.
Bên cạnh các giá trị truyền thống, ông mong công chúng quốc tế được tiếp cận một Việt Nam đương đại, với những người trẻ sáng tạo, những gia đình gìn giữ bản sắc và những địa phương đang thay đổi. Theo ông, dấu ấn văn hóa sẽ rõ nét hơn khi người Việt kể câu chuyện của mình một cách chân thực và sẵn sàng cùng đối tác tạo ra giá trị mới.
Đối với cộng đồng người Việt tại Nhật Bản, ông nhận thấy bản sắc vẫn được gìn giữ qua tiếng Việt trong gia đình, bữa cơm, ngày Tết, Trung thu và cách con cháu quan tâm đến ông bà, người thân. Các hoạt động cộng đồng tạo thêm môi trường để trẻ em gặp gỡ, cùng chia sẻ những trải nghiệm văn hóa.
Tuy nhiên, trẻ em lớn lên tại Nhật Bản có môi trường ngôn ngữ và sinh hoạt khác với cha mẹ, đòi hỏi việc truyền lại văn hóa phải kiên trì và phù hợp. Ông Cao Thanh Định cho rằng điều quan trọng là giúp các em cảm thấy vui và tự hào khi đến với văn hóa Việt.
Trẻ có thể học tiếng Việt thông qua nấu ăn, hát, nghe chuyện gia đình hoặc cùng chuẩn bị tiết mục Trung thu. Khi lớn hơn, các em có thể đảm nhận những vai trò cụ thể như dẫn chương trình song ngữ, làm video giới thiệu Việt Nam hay hướng dẫn bạn Nhật chơi trò chơi dân gian. Việc được tham gia và đóng góp sẽ giúp các em cảm nhận rõ hơn sự gắn bó với cộng đồng.
Ông cũng đề xuất mở rộng sự tham gia của bạn bè và các gia đình Nhật Bản trong hoạt động văn hóa. Khi cùng bạn Nhật tìm hiểu văn hóa Việt, trẻ em có thêm động lực khám phá nguồn cội. Điều ông hướng tới là một thế hệ trẻ tự tin sống trong cả hai nền văn hóa, hiểu quê hương, gắn bó với gia đình, đồng thời tôn trọng và đóng góp cho xã hội nơi mình sinh sống.
Từ những quan sát đó, ông Cao Thanh Định đề xuất chương trình “Cùng trải nghiệm văn hóa Việt - Nhật”, bắt đầu bằng các hoạt động nhỏ, tổ chức định kỳ tại địa phương và từng bước kết nối thành mạng lưới. Hiroshima có thể là địa bàn triển khai đầu tiên, dựa trên điều kiện kết nối cộng đồng của ANPz, trước khi mở rộng khi tìm được đối tác phù hợp.
Mỗi buổi sinh hoạt có thể tập trung vào một chủ đề như chế biến món ăn Việt, pha cà phê phin, làm đồ chơi Trung thu, tìm hiểu nhạc cụ dân tộc hoặc nghe nghệ nhân kể chuyện. Chương trình hướng đến sự tham gia của ba thế hệ: người lớn chia sẻ kiến thức, ký ức; thanh niên hỗ trợ tổ chức, phiên dịch và sáng tạo nội dung; trẻ em cùng trải nghiệm với bạn bè Nhật Bản. Hoạt động cũng cần tạo cơ hội để người Việt tìm hiểu văn hóa Nhật và cùng đối tác xây dựng nội dung giao lưu.
Theo đề xuất, ANPz có thể đảm nhận vai trò kết nối đối tác, điều phối, hỗ trợ ngôn ngữ và xây dựng cách tổ chức phù hợp. Các tổ chức địa phương hỗ trợ địa điểm, tiếp cận người tham dự; nghệ nhân và người làm văn hóa phụ trách chuyên môn; doanh nghiệp tham gia tài trợ hoặc cung cấp dịch vụ.
Để duy trì chương trình, mỗi hoạt động cần có dự toán, người phụ trách và cách đánh giá rõ ràng. Sau một thời gian triển khai, chương trình cần từng bước hình thành nguồn học liệu song ngữ, đội ngũ cộng tác viên và những đối tác sẵn sàng tiếp tục đồng hành.
Ông Cao Thanh Định cho rằng văn hóa được nuôi dưỡng qua những cuộc gặp gỡ thường xuyên. Một em nhỏ muốn học thêm tiếng Việt, một gia đình Nhật muốn tìm hiểu Việt Nam hay một nghệ nhân có thêm cơ hội truyền nghề đều là những kết quả đáng quý. Chính những kết nối cụ thể ấy sẽ góp phần bồi đắp sự hiểu biết và tin cậy lâu dài giữa nhân dân hai nước.

