Làm gì để 'kho báu' di sản Tây Ninh không bị mai một?

Ngày 18/11, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh tổ chức Hội thảo khoa học “Tây Ninh - Định vị, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, văn nghệ dân gian trong kỷ nguyên mới”.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Minh Phú – TTXVN

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Minh Phú – TTXVN

Hội thảo có sự tham gia của lãnh đạo Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài tỉnh.

Trong không gian phát triển mới sau hợp nhất, tỉnh Tây Ninh đang đứng trước yêu cầu nhận diện, bảo tồn và phát huy hệ thống di sản văn hóa đa dạng, gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và sinh kế cộng đồng. Việc đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời giữ gìn bản sắc và bảo đảm vai trò chủ thể của người dân là vấn đề được các nhà khoa học, nhà quản lý và nghệ nhân tập trung thảo luận.

Bà Đặng Thị Phượng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Bà Đặng Thị Phượng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Bà Đặng Thị Phượng, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh cho biết, sau hợp nhất, Tây Ninh có không gian văn hóa rộng lớn, kết nối những giá trị đặc trưng của vùng Đông Nam Bộ với văn hóa sông nước Tây Nam Bộ. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương hình thành những sản phẩm văn hóa, du lịch có bản sắc riêng, đồng thời đặt ra yêu cầu bảo tồn di sản theo hướng tổng thể, tránh chia cắt theo địa giới hành chính.

Toàn tỉnh hiện có 223 di tích được xếp hạng, 16 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những giá trị này không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử, bản sắc địa phương mà còn mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, sinh thái và trải nghiệm cộng đồng.

Bà Đặng Thị Phượng cho rằng, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, cần chuyển từ tư duy bảo tồn đơn thuần sang phát huy di sản như một nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển bền vững. Tuy nhiên, quá trình bảo tồn đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là nguy cơ mai một các bài bản âm nhạc cổ, nghệ thuật trình diễn dân gian, sự xuống cấp của sắc phong, mộc bản và tình trạng thiếu lực lượng kế cận ở một số loại hình di sản. Việc khai thác giá trị kinh tế cũng phải tránh thương mại hóa quá mức, làm biến dạng những thực hành văn hóa truyền thống.

Tiến sĩ Phạm Ngọc Hải, Hiệu trưởng trường Chính trị tỉnh Tây Ninh trình bày tham luận về phát huy giá trị di sản văn hóa, văn nghệ dân gian trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển địa phương. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Tiến sĩ Phạm Ngọc Hải, Hiệu trưởng trường Chính trị tỉnh Tây Ninh trình bày tham luận về phát huy giá trị di sản văn hóa, văn nghệ dân gian trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển địa phương. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Từ góc độ nghiên cứu và đào tạo, Tiến sĩ Phạm Ngọc Hải, Giảng viên cao cấp, Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Tây Ninh, cho rằng di sản văn hóa, văn nghệ dân gian không chỉ là nguồn lực tạo nên bản sắc địa phương mà còn cung cấp những tri thức thực tiễn phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đặc biệt, trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ cán bộ cơ sở cần hiểu rõ lịch sử, phong tục, tín ngưỡng và đặc điểm văn hóa cộng đồng để nâng cao hiệu quả quản lý, thực hiện chính sách. Việc đưa di sản vào giảng dạy cần gắn với những tình huống thực tế như quản lý lễ hội, bảo vệ di tích, thực hiện chính sách dân tộc, tín ngưỡng và phát huy vai trò cộng đồng. Qua đó, học viên có thể vận dụng kiến thức lý luận vào giải quyết những vấn đề phát sinh tại địa phương, thay vì chỉ tìm hiểu, giới thiệu các giá trị văn hóa.

Ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh phát biểu về khai thác giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh phát biểu về khai thác giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Ở góc độ phát triển kinh tế di sản, ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh, nhận định địa phương có nhiều lợi thế để hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng từ nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng, nghệ thuật Đờn ca tài tử, múa trống Chhay-dăm đến ẩm thực và các lễ hội truyền thống.

Năm 2025, Tây Ninh ước đón khoảng 8,8 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt khoảng 6.500 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo ông Ngô Trần Ngọc Quốc, lượng khách tăng chưa đồng nghĩa với việc di sản được bảo tồn tương xứng, nhất là khi chưa có cơ chế xác định rõ phần lợi ích dành cho nghệ nhân và cộng đồng trực tiếp gìn giữ di sản. Vì vậy, ông đề xuất tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong phát triển sản phẩm du lịch, tạo sinh kế, chia sẻ lợi ích và ứng dụng công nghệ số để quảng bá di sản. Hoạt động khai thác du lịch cần có sự liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, nghệ nhân, doanh nghiệp, cộng đồng và du khách. Trong đó, người thực hành di sản phải được tham gia quyết định nội dung giới thiệu và hưởng lợi phù hợp.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Việt, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Văn Nghệ Tây Ninh đóng góp ý kiến tại hội thảo. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Việt, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Văn Nghệ Tây Ninh đóng góp ý kiến tại hội thảo. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn di sản gắn với cộng đồng và sự trao truyền giữa các thế hệ. Việc bảo vệ di sản không thể chỉ dừng ở kiểm kê, lập hồ sơ hay lưu giữ tư liệu mà cần duy trì không gian thực hành, hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy và khuyến khích người trẻ tham gia; đồng thời, cần ưu tiên số hóa các tư liệu có nguy cơ hư hỏng, thất lạc; xây dựng cơ sở dữ liệu về di tích, nghệ nhân, lễ hội, tri thức dân gian và các loại hình nghệ thuật truyền thống. Việc ứng dụng công nghệ số sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu, giáo dục, quảng bá và phát huy giá trị di sản.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, những kết quả nghiên cứu, thảo luận tại hội thảo là cơ sở khoa học để các cơ quan chức năng tham khảo, lựa chọn giải pháp phù hợp trong hoạch định chính sách văn hóa. Trong đó, cộng đồng phải được xác định là chủ thể sáng tạo, bảo vệ, trao truyền và trực tiếp thụ hưởng thành quả từ di sản.

Nhà nghiên cứu Phạm Ngô Minh Trí bày tỏ những băn khoăn về thực trạng bảo tồn, nguy cơ mai một các giá trị văn hóa, văn nghệ dân gian và những vấn đề đặt ra trong việc gìn giữ, trao truyền di sản cho thế hệ trẻ. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Nhà nghiên cứu Phạm Ngô Minh Trí bày tỏ những băn khoăn về thực trạng bảo tồn, nguy cơ mai một các giá trị văn hóa, văn nghệ dân gian và những vấn đề đặt ra trong việc gìn giữ, trao truyền di sản cho thế hệ trẻ. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận về thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, văn nghệ dân gian trong không gian phát triển mới của tỉnh Tây Ninh. Trong đó, cộng đồng phải giữ vai trò trung tâm trong bảo tồn, thực hành và trao truyền di sản, hướng đến phát triển văn hóa bền vững, tránh thương mại hóa làm biến dạng những giá trị truyền thống.

Việc định vị lại giá trị di sản trong không gian phát triển mới không chỉ giúp Tây Ninh gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc mà còn tạo nền tảng phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch khác biệt, góp phần chuyển hóa nguồn lực di sản thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Minh Phú/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/lam-gi-de-kho-bau-di-san-tay-ninh-khong-bi-mai-mot/444862.html