Đừng biến tuổi thơ của trẻ thành một cuộc đua thành tích

Nhà giáo Nguyễn Thị Lan và các học trò

Tại sao nhiều người trẻ được xem là "đủ đầy" vẫn chật vật tìm kiếm hạnh phúc? Nhà giáo Nguyễn Thị Lan - Phó Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Đầu tư Hà Thanh, nhà sáng lập Hệ thống Giáo dục Nobel School - cho rằng khoảng trống lớn nhất hiện nay không nằm ở kiến thức mà ở giáo dục cảm xúc, sự đồng hành của gia đình và khả năng giúp con trẻ xây dựng nội lực.

Thành công không đồng nghĩa với hạnh phúc

+ Vì sao chúng ta đang chứng kiến ngày càng nhiều trẻ giỏi nhưng vẫn không cảm thấy hạnh phúc, thưa bà?

Theo UNICEF, sức khỏe tâm thần đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, điều chúng ta cần quan tâm không chỉ làm thế nào để trẻ thành công mà còn là làm thế nào để trẻ lớn lên hạnh phúc. Điều kiện sống tốt hơn mang đến nhiều cơ hội, nhưng cơ hội không đồng nghĩa với hạnh phúc. Điều quyết định là trẻ có đủ nội lực để hiểu bản thân, đối diện áp lực và bình tĩnh bước qua thất bại hay không.

Hiện nay, nhiều bạn trẻ được chuẩn bị rất tốt để cạnh tranh, đạt thành tích và chinh phục mục tiêu. Nhưng các em lại chưa được trang bị đầy đủ khả năng nhận diện cảm xúc, chấp nhận giới hạn của bản thân hay bình tĩnh bước qua những lần vấp ngã. Chúng ta dành nhiều thời gian dạy con cách thành công nhưng đôi khi chưa dành đủ thời gian dạy con cách sống bình an. Kiến thức có thể mở cánh cửa thành công, tuy nhiên nội lực mới giúp con người đi đường dài với hạnh phúc.

Khi mọi đứa trẻ đều bị "đặt" lên bàn cân, cha mẹ sẵn sàng đầu tư rất nhiều cho tương lai của con, từ ngoại ngữ, kỹ năng đến du học. Cùng với cơ hội ngày càng lớn là những kỳ vọng ngày càng cao. Trong thế giới của mạng xã hội, nhiều đứa trẻ lớn lên với cảm giác mình luôn phải chạy nhanh hơn người khác. Cũng từ đó, không ít trẻ lớn lên với cảm giác mình luôn "chưa đủ tốt".

Nhà giáo Nguyễn Thị Lan 

+ Điều gì đáng sợ hơn điểm số thấp là thất bại hay cảm giác luôn phải hơn người khác, thưa bà?

Điểm số chỉ quyết định kết quả của một kỳ thi, còn cách cha mẹ nhìn nhận con sẽ định hình cả tuổi thơ của con. Có học sinh từng hỏi tôi: "Nếu con không đứng nhất thì bố mẹ có còn tự hào về con không?". Khi nghe câu hỏi ấy, tôi nhận ra điều em sợ không phải một điểm số thấp mà là nỗi lo mình sẽ không còn được yêu thương nếu không đáp ứng kỳ vọng. Tôi nhìn ra, áp lực lớn nhất là "văn hóa so sánh". Tôi nghĩ đó là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố.

Gia đình kỳ vọng nhiều hơn, nhà trường đặt ra nhiều mục tiêu hơn, còn mạng xã hội khiến việc so sánh gần như diễn ra mỗi ngày. Chính sự cộng hưởng ấy khiến nhiều người trẻ luôn có cảm giác mình chưa đủ tốt. Điều khiến tôi trăn trở là nhiều em có thành tích rất tốt nhưng vẫn luôn lo sợ chưa đáp ứng được kỳ vọng của người khác. Các em không cho phép mình sai, không dám thất bại và cũng không biết chia sẻ với ai khi áp lực.

Nếu một đứa trẻ chỉ lớn lên trong sự so sánh, các em sẽ rất khó tìm thấy giá trị của chính mình. Điều nguy hiểm nhất không phải thất bại mà là cảm giác mình luôn thua kém ai đó. Khi cha mẹ biết điểm số nhưng không biết con đang buồn. Chưa bao giờ con người kết nối với nhau dễ dàng như hôm nay nhưng cũng chưa bao giờ nhiều gia đình lại đối diện với khoảng cách vô hình ngay trong chính ngôi nhà của mình đến vậy. Nhiều học sinh có hàng nghìn kết nối trên mạng xã hội nhưng lại thiếu một người thật sự lắng nghe mình. Chúng ta đang sống trong thời đại kết nối nhiều nhất, nhưng cũng có thể là thời đại con người lắng nghe nhau ít nhất.

Giáo dục cảm xúc bắt đầu từ gia đình

+ Thưa bà, khoảng trống lớn nhất trong giáo dục gia đình hôm nay là gì?

Theo tôi, khoảng trống lớn nhất trong nhiều gia đình hiện nay chính là giáo dục cảm xúc. Nỗi cô đơn của trẻ hôm nay không chỉ đến từ việc thiếu bạn bè, mà đến từ việc thiếu một người chịu lắng nghe.

Nhiều cha mẹ biết rất rõ hôm nay con được bao nhiêu điểm, học thêm ở đâu, thi trường nào nhưng lại không biết hôm nay con có vui không, có gì khiến con lo lắng hay đang phải chịu áp lực gì. Điều các em cần nhiều khi không phải một lời khuyên mà là cảm giác được lắng nghe. Một đứa trẻ có thể vượt qua rất nhiều khó khăn nếu biết rằng phía sau mình luôn có cha mẹ sẵn sàng đồng hành.

Gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng thể chất, đó còn phải là nơi nuôi dưỡng sự bình an trong tâm hồn. Điều con trẻ cần nhất không phải là những lời phán xét hay sửa sai, mà là một vòng tay sẵn sàng lắng nghe và đồng hành. Người mẹ không cần hoàn hảo để nuôi dạy những đứa trẻ hạnh phúc. Bà cho rằng, đó lại là áp lực không cần thiết.

+ Nhiều phụ nữ đang mang cảm giác phải trở thành một "người mẹ hoàn hảo". Theo bà, áp lực ấy có đang khiến họ quên mất chính mình?

Tôi luôn nghĩ rằng điều con cần không phải một người mẹ hoàn hảo. Điều con cần là một người mẹ biết yêu thương, biết lắng nghe và giữ được sự bình an trong chính tâm hồn mình. Khi người mẹ sống tích cực, biết chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần của bản thân, năng lượng ấy sẽ lan tỏa đến cả gia đình.

Hạnh phúc không đến từ sự hy sinh đến kiệt sức mà từ khả năng cân bằng giữa yêu thương người khác và yêu thương chính mình. Một người mẹ bình an sẽ nuôi dưỡng nên một gia đình bình an.

Một đứa trẻ không thể lớn lên bằng nỗ lực của riêng gia đình. Một đứa trẻ chỉ thực sự trưởng thành khi gia đình, nhà trường và xã hội cùng chia sẻ trách nhiệm giáo dục. Chia sẻ từ thực tiễn giáo dục, thay vì chỉ đặt mục tiêu đào tạo những người giỏi, đã đến lúc cần hướng tới việc nuôi dưỡng những con người biết sống tử tế, có nội lực và biết tạo dựng hạnh phúc cho chính mình.

+ Bà có điều gì muốn gửi gắm cho các bậc cha mẹ hôm nay?

Tôi luôn nghĩ đến 3 giá trị: Nhân cách để sống trung thực và có trách nhiệm; nghị lực để biết đứng dậy sau thất bại; lòng biết ơn để biết yêu thương, sẻ chia. Kiến thức có thể đưa một người đến thành công, nhưng chính ba giá trị ấy mới giúp họ gìn giữ hạnh phúc lâu dài.

Trong thời đại mà thành công dễ được đo bằng điểm số hay những lượt yêu thích trên mạng xã hội, hạnh phúc lại là giá trị khó nhìn thấy nhất. Điều người lớn cần trao cho con hôm nay ngoài tấm vé bước vào cánh cửa thành công còn là nội lực để hiểu chính mình, biết yêu thương, chấp nhận những điều chưa hoàn hảo và bình tĩnh bước qua những va vấp của cuộc sống. Sau tất cả, điều giúp một con người sống trọn vẹn không chỉ thành công mà còn là một tâm hồn khỏe mạnh.

+ Xin cảm ơn bà!