Đừng để một cú click quyết định sai 4 năm đại học: 5 sai lầm phổ biến khi đăng ký nguyện vọng

Chọn nguyện vọng đại học là một quyết định quan trọng, nhưng không nên trở thành áp lực buộc học sinh phải tìm ra "một đáp án hoàn hảo" ở tuổi 18

Sau khi biết điểm thi tốt nghiệp THPT, hàng trăm nghìn học sinh Việt Nam bước vào giai đoạn được xem là quan trọng không kém: đăng ký nguyện vọng đại học. Lựa chọn hiện tại của các em có thể ảnh hưởng đến nhiều năm học tập và cả con đường nghề nghiệp sau này.

Từ các nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đến khuyến nghị của các trường đại học và chuyên gia hướng nghiệp quốc tế, có thể thấy học sinh ở nhiều quốc gia thường mắc những sai lầm khá giống nhau khi lựa chọn ngành học.

Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến mà các em học sinh thường mắc phải:

1. Chọn ngành chỉ vì “đang hot”

Đây có lẽ là sai lầm phổ biến nhất.

Nhiều học sinh lựa chọn ngành học vì nghe nói “dễ xin việc”, “lương cao” hoặc vì “trí tuệ nhân tạo đang phát triển”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tuyển sinh Đại học Baldwin Wallace (Mỹ), việc chọn ngành chỉ dựa trên triển vọng nghề nghiệp là một trong những lỗi phổ biến nhất của sinh viên.
Nhà trường cho rằng thị trường lao động luôn thay đổi, trong khi nhiều kỹ năng của các em như giao tiếp, tư duy phân tích hay giải quyết vấn đề có thể được hình thành từ nhiều ngành học khác nhau.

Nhận định này cũng phù hợp với Báo cáo Tương lai Nghề nghiệp 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Báo cáo cho thấy AI sẽ làm thay đổi hàng loạt công việc trong vài năm tới, khiến nhiều nghề “hot” hiện nay có thể không còn giữ nguyên vai trò trong tương lai.

Điều đó có nghĩa, lựa chọn một ngành chỉ vì xu hướng nhất thời có thể trở thành quyết định thiếu bền vững.

2. Chỉ nhìn vào điểm chuẩn

Không ít thí sinh xây dựng toàn bộ danh sách nguyện vọng dựa trên điểm chuẩn năm trước.

Trong khi đó, các chuyên gia tuyển sinh quốc tế cho rằng điểm đầu vào chỉ phản ánh mức độ cạnh tranh của một thời điểm, chứ không nói lên chất lượng chương trình đào tạo hay mức độ phù hợp với từng người.

Theo Bảng xếp hạng đại học thế giới Quacquarelli Symonds, nhiều học sinh dành quá nhiều thời gian tìm hiểu khả năng trúng tuyển nhưng lại ít nghiên cứu chương trình học, phương pháp đào tạo, cơ hội thực tập hoặc định hướng nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Đây là nguyên nhân khiến không ít sinh viên cảm thấy thất vọng sau khi nhập học.

3. Chọn theo bạn bè hoặc kỳ vọng của gia đình

Một hiện tượng khá phổ biến là học sinh đăng ký cùng trường hoặc cùng ngành với bạn thân, hoặc theo mong muốn của cha mẹ.

Theo Pathways to Advancement, áp lực từ gia đình và bạn bè là một trong những nguyên nhân khiến nhiều sinh viên sau này mất động lực học tập hoặc chuyển ngành. Báo cáo khuyến nghị học sinh cần phân biệt giữa việc lắng nghe lời khuyên và để người khác quyết định thay mình.

Trong khi đó, OECD cũng chỉ ra rằng hoàn cảnh gia đình và điều kiện kinh tế - xã hội vẫn ảnh hưởng rất lớn đến lựa chọn nghề nghiệp của thanh thiếu niên. Ở nhiều quốc gia, học sinh có năng lực học tập tương đương nhưng xuất thân khác nhau lại đưa ra những quyết định rất khác về con đường học vấn và nghề nghiệp. Điều này cho thấy lựa chọn ngành học không nên chỉ dựa trên kỳ vọng của người khác mà cần xuất phát từ năng lực và mục tiêu của chính học sinh.

4. Không tìm hiểu mình sẽ học gì

Tên ngành hấp dẫn không đồng nghĩa với nội dung đào tạo phù hợp.

Theo Bảng xếp hạng đại học thế giới Quacquarelli Symonds, nhiều học sinh nộp hồ sơ mà chưa tìm hiểu kỹ chương trình học, các học phần, yêu cầu của ngành hay kỹ năng cần có. Việc lựa chọn dựa trên tên gọi hoặc danh tiếng của ngành khiến nhiều em bất ngờ khi bước vào năm học đầu tiên.

Tương tự, Đại học Baldwin Wallace khuyến nghị học sinh nên tìm hiểu kỹ các môn học chuyên ngành, trao đổi với giảng viên hoặc chuyên gia hướng nghiệp và tham khảo trải nghiệm của sinh viên trước khi đưa ra quyết định.

5. Nghĩ rằng một lựa chọn sẽ quyết định cả cuộc đời

Nhiều học sinh coi việc chọn ngành ở tuổi 18 là quyết định không thể thay đổi. Tuy nhiên, thực tế của thị trường lao động lại khác.

Theo Báo cáo Thay đổi việc làm của LinkedIn năm 2025, khoảng 70% kỹ năng trong phần lớn công việc sẽ thay đổi trước năm 2030 dưới tác động của AI. Người lao động trẻ ngày nay cũng được dự báo sẽ trải qua nhiều lần chuyển việc hơn các thế hệ trước. Điều đó đồng nghĩa với việc một ngành học không còn đồng nghĩa với một nghề nghiệp cố định suốt đời.

Ở góc độ giáo dục, Đại học Baldwin Wallace cũng nhấn mạnh rằng ngành học không quyết định hoàn toàn tương lai nghề nghiệp, nhiều người sẽ thay đổi công việc hoặc lĩnh vực nhiều lần trong cuộc đời.