Đừng để những việc làm không tên làm 'khó' giáo viên

Sự việc diễn ra tại Trường THCS Châu Tiến những ngày qua đã trở thành chủ đề bàn luận trên mạng xã hội. Theo đó, đầu tháng 11, khoảng 30 giáo viên, nhân viên nhà trường được điều động tham gia dọn vệ sinh, cắt tỉa cây cảnh tại khu vực danh thắng Hang Bua và đền Chiêng Ngam để chuẩn bị cho một sự kiện văn hóa của địa phương.

Có người cho rằng nhà trường và chính quyền địa phương đã không phù hợp khi điều động giáo viên đi làm những công việc không thuộc chuyên môn. Giáo viên có nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh, chứ không phải là lực lượng lao động có thể huy động cho bất cứ hoạt động nào của địa phương.

Giáo viên Trường THCS Châu Tiến phát dọn cỏ tại hang Bua. Ảnh: GV/báo Thanh Niên

Nhưng cũng có ý kiến cho rằng dọn vệ sinh, chăm sóc cây xanh, làm đẹp cảnh quan là những việc có ích cho xã hội, cần sự chung tay của tất cả mọi người, trong đó có giáo viên.

Theo tôi, cả hai cách nhìn đều có những lý lẽ riêng. Giáo viên cần được bảo vệ quyền lợi, thời gian và nhiệm vụ chuyên môn. Không thể tùy tiện điều động họ làm những công việc ngoài chức trách, càng không nên biến sự tận tụy của người thầy thành lý do để giao thêm những phần việc không thuộc trách nhiệm của họ. Tuy nhiên, nếu chỉ vì công việc ấy không nằm trong chuyên môn mà mặc nhiên từ chối tham gia thì cũng chưa hẳn đã thể hiện đầy đủ tinh thần trách nhiệm với cộng đồng.

Từng có nhiều năm công tác trong ngành giáo dục ở những địa bàn đặc biệt khó khăn của Nghệ An, tôi rất đồng cảm với những công việc không tên của người giáo viên. Ở những ngôi trường vùng cao, công việc của thầy cô chưa bao giờ chỉ gói gọn trong những tiết lên lớp. Ngoài giờ dạy, chúng tôi còn chăm lo cảnh quan trường lớp, trồng cây, làm vườn rau để cải thiện bữa ăn cho học sinh; khi địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, nhà trường cũng thường xuyên tham gia, hỗ trợ.

Có những việc chẳng được tính thành giờ công, chẳng được ghi vào thành tích thi đua, nhưng lại trở thành một phần quen thuộc trong đời sống nghề nghiệp. Chúng tôi làm không hẳn vì được phân công mà bởi nghĩ rằng trường học không thể tách rời cộng đồng. Một khuôn viên xanh sạch, một con đường đến trường không còn rác, một bữa ăn bán trú có thêm rau xanh... tất cả đều mang lại niềm vui và ý nghĩa thiết thực.

Dĩ nhiên, không phải ai cũng hào hứng với những công việc ấy. Có người vui vẻ tham gia, coi đó là một phần trách nhiệm đối với xã hội. Nhưng cũng có người không thích, bởi cho rằng đó là việc của người khác. Vậy người khác ở đây là ai? Là cán bộ xã, đoàn viên thanh niên, hội viên các đoàn thể hay phụ huynh học sinh? Nếu ai cũng nghĩ công việc chung là trách nhiệm của người khác thì liệu chúng ta có thể xây dựng được một cộng đồng tốt đẹp?

Tôi từng chứng kiến những đồng nghiệp sẵn sàng ở lại sau giờ dạy để chăm sóc luống rau, trồng thêm cây xanh, tham gia hoạt động của bản làng. Họ làm với tinh thần tự nguyện, vui vẻ, không tính toán thiệt hơn. Bởi họ hiểu rằng những việc nhỏ ấy cũng góp phần làm cho môi trường sống tốt đẹp hơn, đồng thời tạo ra sự gắn kết giữa nhà trường với địa phương. Đó cũng là một cách giáo dục học sinh về tinh thần sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng.

Tuy nhiên, điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây là sự khác biệt giữa tinh thần tự nguyện chung tay và việc huy động mang tính hành chính. Một giáo viên sẵn lòng tham gia dọn vệ sinh khu di tích vì thấy đó là việc có ích là điều đáng quý. Nhưng nếu nhà trường ra thông báo điều động, yêu cầu giáo viên phải thực hiện mà chưa có sự trao đổi, thống nhất thì rất dễ tạo ra tâm lý không thoải mái.

Tôi không có ý phê phán lãnh đạo nhà trường hay những giáo viên đã phản ứng trong sự việc này. Có thể mục đích ban đầu của nhà trường và địa phương là tốt đẹp, muốn góp sức làm sạch đẹp cảnh quan để chuẩn bị cho hoạt động văn hóa. Nhưng mục đích tốt cũng cần đi cùng cách làm phù hợp.

Theo tôi, trước khi điều động giáo viên tham gia dọn vệ sinh hay bất kỳ hoạt động nào ngoài chuyên môn, nhà trường nên tổ chức họp, trao đổi để mọi người hiểu rõ mục đích, ý nghĩa và sự cần thiết của công việc. Hãy lắng nghe ý kiến của giáo viên, tôn trọng sự tự nguyện và thực hiện đúng các quy định. Khi đã hiểu và đồng thuận, có lẽ chẳng cần phải thúc ép, nhiều người vẫn sẵn lòng góp sức.

Cũng không nên mặc định rằng giáo viên chỉ cần làm tốt công việc giảng dạy rồi đứng ngoài những hoạt động chung của xã hội. Người thầy không chỉ giáo dục học sinh bằng lời nói mà còn bằng chính hành động, cách ứng xử và trách nhiệm của mình đối với cộng đồng. Một thầy giáo cùng học sinh trồng cây, một cô giáo tham gia làm sạch con đường đến trường hay góp sức chỉnh trang khuôn viên bản làng cũng là những hình ảnh giáo dục rất đẹp.

Nhưng ngược lại, cũng đừng mặc nhiên xem giáo viên là lực lượng có thể huy động cho mọi công việc của địa phương. Họ có quyền được tôn trọng, được bảo vệ thời gian chuyên môn và được tham gia các hoạt động xã hội trên tinh thần phù hợp, tự giác.

Tôi nghĩ, một xã hội tốt đẹp không phải là nơi mỗi người chỉ biết làm phần việc của mình, nhưng cũng không phải là nơi ai đó có thể giao thêm việc cho người khác nhân danh lợi ích chung. Điều quan trọng là phải khơi dậy được tinh thần trách nhiệm và sự đồng thuận.

Đừng để một việc làm vốn có ý nghĩa tốt đẹp lại trở thành câu chuyện gây tranh cãi chỉ vì thiếu một lời trao đổi, một cuộc họp hay sự lắng nghe cần thiết. Bởi người thầy hoàn toàn có thể cầm phấn trên bục giảng, nhưng cũng có thể cầm cuốc trồng cây, cầm chổi quét đường để góp sức làm đẹp quê hương. Chỉ mong rằng, những việc làm ấy xuất phát từ sự thấu hiểu và tự nguyện, chứ không phải từ một mệnh lệnh khiến người trong cuộc cảm thấy mình đang bị đặt nhầm vị trí.

*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả