Dựng hình tương lai (Bài 1): Quy hoạch cũ - bài toán mới

Tỉnh Thanh Hóa ngày càng có sự bứt phá mạnh mẽ trên hành trình phấn đấu trở thành cực tăng trưởng phía Bắc. Ảnh: Hoàng Đông

Còn nhớ, 3 năm trước đây, khi Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 153/QĐ-TTg, ngày 27/2/2023, Thanh Hóa đã được định vị trở thành một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc Tổ quốc; một trung tâm lớn về công nghiệp, dịch vụ, logistics, du lịch và nông nghiệp công nghệ cao. Bản quy hoạch tích hợp với tầm nhìn dài hạn, xác định rõ không gian phát triển, các động lực tăng trưởng và định hướng phân bổ nguồn lực đã ghi dấu mốc quan trọng cho sự phát triển của tỉnh Thanh Hóa.

Sau hơn 3 năm triển khai, nhiều nội dung của quy hoạch đã từng bước đi vào cuộc sống. Hàng loạt công trình hạ tầng được đầu tư, các khu công nghiệp tiếp tục mở rộng, hệ thống giao thông kết nối liên vùng ngày càng hoàn thiện, môi trường đầu tư kinh doanh được cải thiện, nhiều chỉ tiêu kinh tế - xã hội đạt kết quả tích cực.

Tuy nhiên, cũng chính trong quá trình triển khai, những điểm nghẽn bắt đầu lộ diện. Thực tiễn cho thấy, chất lượng tăng trưởng chưa thật sự tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào các động lực truyền thống, vào tăng vốn đầu tư và một số dự án quy mô lớn. Quá trình cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng chưa tạo được những đột phá rõ nét. Việc huy động và sử dụng nguồn lực chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Ở lĩnh vực xã hội, môi trường và phát triển vùng miền vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục được lấp đầy. Đời sống của một bộ phận người dân, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn thường xuyên chịu tác động của thiên tai vẫn gặp nhiều khó khăn. Khoảng cách phát triển giữa đồng bằng, ven biển với miền núi, giữa đô thị với nông thôn còn khá lớn.

Trong khi đó, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh nhưng chưa thật sự đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Tiến độ triển khai đầu tư các khu công nghiệp trong quy hoạch còn chậm so với dự kiến; hệ thống cụm công nghiệp phân tán, hiệu quả thu hút đầu tư chưa cao; các định hướng về công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức chưa được thể hiện rõ nét.

Đặc biệt, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, thiên tai cực đoan đang diễn ra nhanh hơn kịch bản dự báo gây ra nhiều thách thức. Nhiều khu vực hạ tầng phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và sạt lở.

Tuy nhiên, đó mới chỉ là một phần của câu chuyện quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch. Thực tế, điều khiến nhiều địa phương trên cả nước phải xem xét, điều chỉnh các định hướng phát triển không chỉ để giải quyết những điểm nghẽn nội tại mà còn xuất phát từ những thay đổi rất lớn của thế giới và định hướng phát triển của đất nước trong bối cảnh, tình hình mới.

Những năm gần đây, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái cấu trúc, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trở thành xu thế phát triển chủ đạo. Kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao đang định hình lại cách thức các địa phương thu hút đầu tư và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu như vài năm trước, lợi thế cạnh tranh của một địa phương chủ yếu đến từ đất đai, lao động và hạ tầng, thì ngày nay, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng mới là những yếu tố quyết định. Điều đó đòi hỏi các bản quy hoạch cũng phải thay đổi.

Quan trọng hơn, những chủ trương, định hướng chiến lược mới của Đảng và Nhà nước được ban hành trong thời gian qua đã mở ra những yêu cầu phát triển mới. Tư duy tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo ngày càng được khẳng định. Các định hướng lớn về phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, y tế, giáo dục và văn hóa đang trở thành những trụ cột mới của chiến lược phát triển quốc gia.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng Bắc Trung bộ và các quy hoạch ngành như giao thông, điện lực, lâm nghiệp, quốc phòng, an ninh... cũng đặt ra yêu cầu phải cập nhật vào quy hoạch tỉnh nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và tạo hành lang pháp lý cho các dự án đầu tư trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, những thay đổi trong tổ chức bộ máy hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sự thay đổi về quản lý nhà nước. Đằng sau đó là yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và thiết kế các động lực tăng trưởng theo cách tiếp cận mới, phù hợp hơn với yêu cầu quản trị hiện đại.

Là một bộ phận trong tổng thể phát triển chung của đất nước, Thanh Hóa không thể đứng ngoài những chuyển động đó. Nếu Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 153/QĐ-TTg là nền tảng vững vàng thì lần điều chỉnh này chính là bước hoàn thiện “bản thiết kế tương lai” tỉnh Thanh Hóa trong một bối cảnh phát triển hoàn toàn mới.

“Đó là quá trình tỉnh Thanh Hóa tập trung rà soát những lợi thế cạnh tranh, nhận diện những động lực tăng trưởng mới, tái cấu trúc không gian phát triển và chuẩn bị dư địa cho các cơ hội đang hình thành từ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế”, ông Lê Văn Cuông, nguyên Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (khóa XI, XII) chia sẻ.

Sau nhiều nỗ lực chuẩn bị, ngày 30/5/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định 1575/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Điểm nhấn nổi bật của lần điều chỉnh Quy hoạch tỉnh này là việc tổ chức không gian phát triển theo mô hình: “5 trụ cột phát triển - 3 không gian kinh tế - 5 trung tâm động lực - 6 hành lang kinh tế". Tại hội nghị công bố quyết định này, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Mai Xuân Liêm nhấn mạnh: "Đây là bước khởi đầu đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để tổ chức quản lý phát triển, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là cơ hội để tỉnh quảng bá hình ảnh, tiềm năng và lợi thế phát triển, thu hút các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước đến nghiên cứu, tìm hiểu và triển khai các dự án đầu tư trên địa bàn. Đồng thời, quy hoạch là căn cứ quan trọng để các cấp, các ngành và địa phương cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch hành động nhằm tổ chức triển khai thực hiện trong thời gian tới".

Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 có thể xem là bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy “phát triển theo chiều rộng” sang “phát triển theo chiều sâu”. Điều đáng nói hơn, việc điều chỉnh quy hoạch tỉnh lần này diễn ra trong bối cảnh Thanh Hóa đã có một nền tảng tăng trưởng đáng kể sau nhiều năm bứt phá. Những cơ hội mới đang mở ra. Những thách thức mới cũng đang hiện hữu. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và dựa trên đổi mới sáng tạo, tỉnh Thanh Hóa đã và đang chuẩn bị tốt các điều kiện để cùng đất nước vững bước vào kỷ nguyên vươn mình.