Đường chúng ta đi

Khu trung tâm tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Quang Khải

Gần hai thế kỷ đã qua, địa giới có lúc tách, lúc nhập, tên gọi có khi đổi thay, nhưng hai tiếng “Thái Nguyên” vẫn bền bỉ hiện diện trong sử sách, đời sống và tình cảm của bao thế hệ.

Năm 2026 càng thêm ý nghĩa khi lần đầu tiên chúng ta đón ngày truyền thống trong không gian tỉnh mới, sau khi Thái Nguyên và Bắc Kạn hợp nhất theo nghị quyết của Quốc hội. Nhìn lại lịch sử không chỉ để tự hào, mà còn để tự hỏi: Chúng ta sẽ trao lại cho con cháu một Thái Nguyên như thế nào?

Trước khi trở thành tỉnh, vùng đất nằm giữa đồng bằng sông Hồng và núi rừng Việt Bắc đã có lịch sử lâu dài. Từ thời Lý, nơi đây giữ vị trí phên dậu phía Bắc của kinh thành Thăng Long. Cuộc cải cách hành chính năm 1831 không tạo ra vùng đất ấy, mà xác lập cho Thái Nguyên vị thế hành chính mới.

Lịch sử nơi đây trước hết là lịch sử giữ đất, giữ nước. Từ Dương Tự Minh, thủ lĩnh người Tày cai quản phủ Phú Lương thời Lý, đến Lưu Nhân Chú, người con Đại Từ tham gia Hội thề Lũng Nhai trong buổi đầu khởi nghĩa Lam Sơn, rồi cuộc khởi nghĩa của binh lính và tù chính trị ở Thái Nguyên đêm 30/8/1917, tinh thần bất khuất đã trở thành một phần truyền thống của vùng đất này.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Định Hóa và Chợ Đồn trở thành những địa bàn ATK quan trọng. Từ năm 1947 đến năm 1954, ATK Định Hóa là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ sống, làm việc, lãnh đạo cuộc kháng chiến; ATK Chợ Đồn là nơi hoạt động của nhiều cơ quan Trung ương.

Những nếp nhà sàn của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Sán Chay, Mông và đồng bào Kinh đã chở che cho cách mạng. Nghĩa tình ấy vẫn sống trong ký ức các làng bản ATK.

Hòa bình lập lại, Thái Nguyên bước vào hành trình xây dựng công nghiệp. Khu Gang thép Thái Nguyên được thành lập năm 1959, quy tụ hơn hai vạn cán bộ, chiến sĩ và thanh niên từ mọi miền đất nước.

Ngày 29/11/1963, mẻ gang đầu tiên ra lò, mở ra trang mới trong lịch sử công nghiệp của tỉnh. Các thế hệ công nhân, kỹ sư đã tạo dựng truyền thống lao động công nghiệp và tác phong kỷ luật được kế thừa đến hôm nay…

Khu Gang thép Thái Nguyên - biểu tượng của truyền thống lao động công nghiệp, ghi dấu những bước đi đầu tiên trên hành trình xây dựng và phát triển kinh tế của tỉnh. Ảnh: Quang Khải

Sau hợp nhất, Thái Nguyên có diện tích tự nhiên hơn 8.370km2, dân số gần 1,8 triệu người, với 92 xã, phường. Không gian phát triển trải dài từ vùng Trung du giáp Thủ đô đến những dãy núi đá vôi quanh hồ Ba Bể, mở ra nhiều tiềm năng mới. 

Đại học Thái Nguyên, một trong ba đại học vùng của cả nước, có quy mô gần 115.000 người học. Vùng chè gần 24.000ha là vùng chè lớn nhất toàn quốc. Hệ thống di tích ATK, hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể cùng bản sắc văn hóa đa dạng của các dân tộc cũng là những nguồn lực quý giá.

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định mục tiêu xây dựng Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao trước năm 2030.

Định hướng của Bộ Chính trị đối với vùng Trung du và miền núi phía Bắc cũng xác định Thái Nguyên là trung tâm sản xuất điện, điện tử, cơ khí chế tạo trình độ cao của vùng. 

Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, tỉnh cần tập trung vào  những mũi nhọn có quan hệ hỗ trợ lẫn nhau: Đó là phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao gắn với công nghiệp hỗ trợ và chuyển đổi xanh. Điều cần làm là chuyển từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ; từ gia công sang những công đoạn có hàm lượng kỹ thuật cao; tạo điều kiện để doanh nghiệp trong tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, trở thành nhà cung cấp linh kiện, dịch vụ kỹ thuật và logistics.

Các dự án mới phải tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải, giảm phát thải; những ngành truyền thống như luyện kim, khai khoáng cần từng bước đổi mới công nghệ. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng trưởng sản xuất, mà còn tạo việc làm chất lượng cao, nâng thu nhập và tăng nguồn lực đầu tư cho những vùng khó khăn.

Cùng với đó, tỉnh phải phát huy sức mạnh tri thức thông qua giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với hệ thống đại học, cao đẳng, bệnh viện tuyến Trung ương và các viện nghiên cứu, Thái Nguyên có lợi thế để biến tri thức thành động lực phát triển.

Tỉnh cần thúc đẩy đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất chè, dược liệu, lâm sản và hoạt động nhà máy; đồng thời hỗ trợ các nhóm khởi nghiệp, kết nối nhà trường với doanh nghiệp... 

Hồ Ba Bể là điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng đầy tiềm năng nhờ cảnh quan hùng vĩ và hệ sinh thái đa dạng. Ảnh: Quang Khải

Thêm nữa, phát triển kinh tế chè phải gắn với du lịch sinh thái, lịch sử và văn hóa. Nghị quyết của Tỉnh ủy về phát triển ngành chè giai đoạn 2025-2030 đặt mục tiêu tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng vào năm 2030, tương đương 1 tỷ USD.

Đề án Phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030 xác định hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể là hai trọng điểm. Chè Thái Nguyên đã có thương hiệu, nhưng cần nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, bảo đảm chất lượng, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường.

Du lịch có lợi thế về cảnh quan, di tích và văn hóa, song cần những sản phẩm đặc sắc, dịch vụ chuyên nghiệp và sự liên kết giữa các điểm đến…

Những mũi nhọn ấy cần một nền móng chung: hạ tầng kết nối Bắc - Nam trong tỉnh và với Thủ đô; bộ máy hành chính minh bạch, phục vụ hiệu quả người dân, doanh nghiệp sau sắp xếp; quản trị dựa trên dữ liệu; bảo vệ rừng đầu nguồn, nguồn nước và chủ động phòng, chống thiên tai từ những bài học của mùa lũ năm 2025. Đó là những điều kiện quyết định để các định hướng phát triển đi vào thực tiễn.

195 năm là một quãng dài trong đời sống của một vùng đất. Lịch sử ấy không phải để chúng ta ngoái lại, mà là điểm tựa để bước tiếp. Những người đi trước đã giữ đất trong chiến tranh, đã dựng lò cao giữa đồi trọc, đã mở trường giữa núi rừng.

Phần việc của thế hệ hôm nay là làm cho Thái Nguyên trở thành nơi người dân muốn ở lại, người trẻ muốn trở về, nhà đầu tư muốn gắn bó lâu dài.

Với niềm tự hào về chặng đường 195 năm và niềm tin vào sức mạnh đoàn kết của nhân dân các dân tộc, Thái Nguyên sẽ viết tiếp những trang mới xứng đáng với lịch sử của mình.

Đường chúng ta đi còn ở phía trước. Quá khứ là điểm tựa, hành động hôm nay là nền móng, còn tương lai phồn vinh, hạnh phúc của nhân dân chính là đích đến.