Đường đến bản, đường gieo chữ

Gieo chữ nơi rẻo cao (Bài 2):

Vào mùa mưa bão, con đường đến lớp của các thầy, cô giáo bản Ón, xã Tam Chung càng khó khăn hơn.

Gieo chữ ở bản xa

Từ trung tâm xã Tam Chung, con đường vào bản Ón dài hơn 20km. Bản Ón có đường biên giới tiếp giáp với nước bạn Lào và là một trong những bản xa nhất của xã Tam Chung. Cuộc sống của người dân nơi đây chủ yếu dựa vào nương rẫy. Dù diện mạo bản làng có nhiều đổi thay, nhưng với giáo dục... dường như vẫn là bài toán rất khó.

Điểm trường Ón thuộc Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH&THCS Tam Chung có 5 giáo viên cắm bản và 5 lớp học với tổng số 102 học sinh tiểu học, tất cả đều là con em đồng bào dân tộc Mông. Thầy giáo Vi Văn Chuân, sinh năm 1982, quê ở xã Thiên Phủ đã có hơn 13 năm gắn bó với học sinh và bà con bản Ón. Trong hơn 13 năm ấy, thầy Chuân đã chứng kiến những đổi thay của bản làng và kiên nhẫn với từng bài giảng, giữ học sinh đến lớp, giúp các em biết chữ, biết tiếng Việt và có thêm tri thức.

Năm học 2026-2027, xã Tam Chung xác định việc bảo đảm điều kiện dạy và học tại các điểm trường lẻ, vùng sâu, vùng xa là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Chính quyền địa phương tập trung phối hợp chặt chẽ với các nhà trường triển khai nghiêm túc chương trình học, quyết tâm duy trì sĩ số và đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số. Hiện nay, xã Tam Chung có 2 trường học với 15 điểm trường, bao gồm 2 điểm chính, 1 phân hiệu và 12 điểm lẻ. Trong đó, trường mầm non có 21 giáo viên cắm bản và Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH&THCS Tam Chung có 19 giáo viên cắm bản thường xuyên cùng các giáo viên bộ môn liên tục luân chuyển giảng dạy tại các điểm lẻ.

Thầy giáo Vi Văn Chuân và các em học sinh điểm trường Ón, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú TH&THCS Tam Chung.

“Để tạo bệ phóng bền vững cho giáo dục vùng biên, địa phương mong muốn các cấp, các ngành tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học cho các điểm trường lẻ; có thêm những chính sách đãi ngộ, hỗ trợ thiết thực để động viên đội ngũ giáo viên cắm bản yên tâm công tác, gắn bó lâu dài; đồng thời tăng cường các chương trình đồng hành cùng học sinh dân tộc thiểu số, tập trung nâng cao năng lực tiếng Việt và kỹ năng sống giúp các em phát triển toàn diện”, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Chung Trương Thị Huyên cho biết.

Vững vàng nơi điểm lẻ

Trên những nẻo đường miền Tây Thanh Hóa, đến với các bản làng vùng sâu, vùng xa, biên giới, những thầy cô giáo cắm bản cần mẫn hằng ngày gieo chữ cho những đứa trẻ, vẫn luôn là hình ảnh đẹp. Hiện toàn tỉnh còn khoảng 615 điểm lẻ bậc mầm non, tiểu học, chủ yếu tại địa bàn miền núi, vùng biên, với hàng trăm giáo viên cắm bản, giữ vững ổn định giáo dục, nâng bước các em đến trường.

Cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, công tác giáo dục được các đơn vị, tổ chức, nhà hảo tâm, doanh nghiệp đồng hành để những điểm trường lẻ nơi vùng biên vơi bớt khó khăn. Năm học mới 2026-2027, thầy cô giáo, học sinh điểm trường mầm non Mùa Xuân, bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy vui mừng khi điểm trường mới khang trang được hoàn thiện. Trường Mầm non Sơn Thủy hiện có 42 cán bộ, giáo viên, nhân viên, với 1 điểm trường chính và 4 điểm trường lẻ, trong đó điểm lẻ xa nhất là Xía Nọi, Mùa Xuân với 11 giáo viên. Nằm cách trung tâm xã khoảng 26km với địa hình miền núi đi lại khó khăn, bản Mùa Xuân là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Mông.

Cô trò điểm trường mầm non Mùa Xuân, Trường Mầm non Sơn Thủy, xã Sơn Thủy học tập trong phòng học mới khang trang.

Cô giáo Phạm Thị Chính, Hiệu trưởng nhà trường, chia sẻ: Năm học mới, điểm trường mầm non Mùa Xuân có 75 học sinh mầm non và 8 thầy, cô giáo cắm bản. Bằng sự am hiểu phong tục, thầy giáo Hơ Văn Tho (dạy lớp nhà trẻ) hay cô Thao Thị Kía (gắn bó 12 năm với điểm trường) vừa dạy tiếng phổ thông, vừa nói tiếng Mông để các em dễ dàng tiếp thu. Bên cạnh đó là sự hy sinh thầm lặng của các cô giáo cắm bản như cô Lương Thị Phượng cùng các đồng nghiệp vượt qua con đường gian nan từ trung tâm xã lên cắm bản và ở lại trường.

Dù chủ trương đầu tư xây dựng trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới mang lại bước tiến lớn, việc duy trì các điểm trường lẻ vẫn là giải pháp bắt buộc, nhân văn và sát thực tế. Đơn cử tại xã Sơn Thủy, các em học sinh tiểu học (6 - 10 tuổi) ở các bản Mùa Xuân, Xuân Thành sống cách xa trường chính (có nơi hơn 25km). Ở lứa tuổi còn quá nhỏ, giải pháp tối ưu nhất là cho các em học tập, ăn bán trú ban ngày tại điểm trường lẻ và trở về với gia đình vào cuối ngày. Bài toán khó nhất hiện nay là cơ sở vật chất tại điểm trường lẻ này đã xuống cấp, nằm gần suối tiềm ẩn nguy cơ lũ ống, lũ quét và thiếu điều kiện nuôi ăn bán trú cho các em học sinh dân tộc thiểu số. Nhìn thấy những khó khăn đó, năm học 2026-2027, điểm trường tiểu học Mùa Xuân thuộc Trường Phổ thông Dân tộc nội trú TH&THCS Sơn Thủy được Hệ thống Giáo dục Vinschool dành nguồn lực hơn 6 tỷ đồng để hỗ trợ xây dựng điểm trường. Dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2026.

Mỗi điểm trường lẻ kiên cố được dựng lên, mỗi mái trường mới khang trang được hoàn thiện không chỉ giúp diện mạo các bản làng vùng biên thêm khởi sắc, mà còn nối dài thêm những giấc mơ học chữ của con em đồng bào thiểu số. Dù hành trình phía trước còn không ít khó khăn về cơ sở vật chất và thời tiết khắc nghiệt, nhưng với sự đồng hành của cả cộng đồng cùng ngọn lửa tâm huyết luôn rực cháy của những người thầy cắm bản, con đường gieo chữ trên dải đất biên cương Thanh Hóa nhất định sẽ ngày càng thêm rộng mở.