Đường lối đối ngoại Đại hội XIV: Kiến tạo động lực phát triển mới

Mở rộng không gian phát triển

Trong mục tiêu và định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030, một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết Đại hội XIV là yêu cầu: "Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước. Đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả”. Định hướng trên đã phản ánh bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng về vị trí, vai trò của đối ngoại trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Đại hội XIV không đặt vấn đề mở rộng quan hệ quốc tế như một mục tiêu tự thân. Trọng tâm được đặt vào hiệu quả của đối ngoại đối với sự phát triển đất nước: “Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi. Chủ động, tích cực đóng góp vào hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng. (Ảnh: TTXVN)

Nhìn lại bốn thập niên đổi mới, đối ngoại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ phá thế bao vây cấm vận, bình thường hóa quan hệ với các nước, mở rộng hội nhập kinh tế quốc tế, tham gia các tổ chức khu vực và toàn cầu, đến việc xây dựng mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng rộng mở như hiện nay. Những thành tựu đó đã tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi để đất nước duy trì ổn định chính trị, phát triển kinh tế và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, những dự báo về thế giới giai đoạn 2026-2030 đã khác rất nhiều so với những thập niên trước. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn không còn chỉ diễn ra trong lĩnh vực quân sự hay địa chính trị mà đã mở rộng sang khoa học, công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng, chuỗi cung ứng và các chuẩn mực quản trị toàn cầu. Những lĩnh vực này đang quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, cần chuyển hóa các mối quan hệ quốc tế thành nguồn lực phát triển cụ thể, các dự án hợp tác thiết thực về công nghệ, đầu tư, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vì vậy, yêu cầu "triển khai đồng bộ, sáng tạo hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế" mang ý nghĩa rất sâu sắc.

Đồng bộ trước hết là đồng bộ về tư duy phát triển. Đối ngoại không đứng ngoài quá trình phát triển kinh tế - xã hội mà phải gắn chặt với các mục tiêu phát triển đất nước. Mỗi hoạt động đối ngoại đều phải hướng tới việc góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia. Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân cần được vận hành như một chỉnh thể thống nhất nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp của đất nước. Quan trọng hơn, đồng bộ còn là sự kết nối giữa đối ngoại với quốc phòng, an ninh, kinh tế, khoa học công nghệ, văn hóa và các lĩnh vực phát triển khác.

Bên cạnh tính đồng bộ, Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu sáng tạo trong hoạt động đối ngoại. Đối ngoại trong giai đoạn mới không chỉ làm nhiệm vụ mở cửa thị trường hay xúc tiến hợp tác mà phải trở thành cầu nối để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các dòng chảy công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên

Phát biểu tại Hội nghị quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Thế giới đang chứng kiến những chuyển biến lớn mang tính bước ngoặt, chưa từng có kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai trở lại đây. Những chuyển động này mang tới cơ hội và thách thức đan xen; tác động mạnh mẽ tới tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội và các mối quan hệ quốc tế. Những quốc gia không bắt kịp tình hình, không có đối sách phù hợp, tách biệt, tự cô lập khỏi môi trường hợp tác quốc tế thì sẽ tụt hậu, không phát triển. Những quốc gia chủ động về chiến lược, dự báo, ứng phó và hợp tác sẽ có lợi thế và khả năng vươn lên. Sự phát triển của Việt Nam không thể tách rời sự phát triển của khu vực và thế giới”.

Đây là sự khẳng định nhất quán quan điểm phát triển đất nước dựa trên nội lực là cơ bản, chiến lược, lâu dài nhưng đồng thời phải biết tranh thủ tối đa ngoại lực, tận dụng các nguồn lực, cơ hội và động lực từ môi trường quốc tế. Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng gắn kết chặt chẽ thông qua thương mại, đầu tư, công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo, không một quốc gia nào có thể phát triển nhanh và bền vững nếu đứng ngoài các dòng chảy hợp tác toàn cầu.

Thông điệp “những quốc gia không bắt kịp tình hình, không có đối sách phù hợp, tách biệt, tự cô lập khỏi môi trường hợp tác quốc tế thì sẽ tụt hậu, không phát triển” cũng mang ý nghĩa cảnh báo rất rõ ràng. Trong lịch sử phát triển của thế giới hiện đại, những nền kinh tế thành công thường mở cửa đúng thời điểm, chủ động hội nhập, tận dụng hiệu quả các cơ hội từ bên ngoài để thúc đẩy cải cách trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển. Ngược lại, sự khép kín, thụ động hay chậm thích ứng trước những thay đổi của môi trường quốc tế đều có thể khiến quốc gia bỏ lỡ cơ hội phát triển và bị đẩy ra bên lề các chuỗi giá trị mới đang hình thành.

Đặc biệt, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh yêu cầu phải chuyển từ tư duy thích ứng sang tư duy chủ động kiến tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng quyết liệt, lợi thế không thuộc về những quốc gia chỉ phản ứng trước biến động, mà thuộc về những quốc gia có tầm nhìn chiến lược, có khả năng dự báo, chuẩn bị từ sớm, từ xa và chủ động tham gia định hình các xu thế hợp tác mới. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 06-NQ/TW khi xác định hội nhập quốc tế không chỉ là tham gia mà phải đóng góp, không chỉ thích ứng mà phải chủ động tạo dựng các cơ hội phát triển.

Nghị quyết 06-NQ/TW tập trung cụ thể hóa những quan điểm của đường lối đối ngoại Đại hội XIV, lần đầu tiên đối ngoại được xác định là nhiệm vụ "trọng yếu, thường xuyên" bên cạnh nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Đây là bước phát triển lớn về tư duy lãnh đạo của Đảng, theo đó, đối ngoại trở thành một phương thức quan trọng, một nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ và phát triển đất nước. Đối ngoại trong kỷ nguyên mới phải ở vị trí tuyến đầu và trung tâm, góp phần nhận diện và hóa giải nguy cơ xung đột, chiến tranh từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát. Một điểm đột phá khác của Nghị quyết 06-NQ/TW là việc xác lập rõ hơn sứ mệnh mới của đối ngoại Việt Nam trong thời kỳ phát triển mới.

Dấu ấn đối ngoại sau Đại hội XIV

Chủ trương đối ngoại chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động thực tiễn và tạo ra những kết quả cụ thể đối với sự phát triển của đất nước. Nhìn từ những hoạt động đối ngoại nổi bật thời gian qua, qua các chuyến thăm nước ngoài của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 được tổ chức tại Việt Nam cũng như nhiều hoạt động đối ngoại khác.., có thể thấy những định hướng lớn của Đại hội XIV và Nghị quyết 06-NQ/TW đang được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng và Bộ trưởng phụ trách Năng lượng và Khoa học - Công nghệ Singapore Tan See Leng đưa ra Tuyên bố chung Việt Nam - Singapore về tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Ảnh: TTXVN

Những gì thể hiện tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 cho thấy Việt Nam không chỉ dừng lại ở vai trò tham gia hay đóng góp ý kiến, mà đang từng bước thể hiện vai trò kiến tạo, dẫn dắt và định hình các nội dung hợp tác của khu vực.

Phát biểu tại cuộc gặp các Trưởng đoàn tham dự AFF 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra luận điểm cho thấy cách tiếp cận rất mới của Việt Nam đối với tương lai ASEAN. Thay vì chỉ tập trung vào những vấn đề trước mắt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã dành nhiều thời gian phân tích các xu hướng dài hạn đang định hình tương lai khu vực như cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử, những thách thức về khí hậu, năng lượng, nguồn nước, già hóa dân số, an ninh con người và niềm tin xã hội. Việc nhận diện sớm những xu hướng này cho thấy tư duy đối ngoại của Việt Nam đang hướng tới những lĩnh vực sẽ quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của các quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Trước đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan, Singapore, Philippines mang nhiều ý nghĩa đặc biệt quan trọng; truyền tải đậm nét thông điệp phát triển của Việt Nam tới các nước đối tác quan trọng trong khu vực. Tiếp tục khẳng định nhất quán chủ trương luôn coi trọng quan hệ với các nước láng giềng và các nước ASEAN, thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong việc cùng các nước ASEAN củng cố đoàn kết, tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN, duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực.

Bên cạnh đó, hoạt động đối ngoại của Quốc hội ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc tăng cường lòng tin chính trị, thúc đẩy hợp tác thực chất với các đối tác, góp phần hoàn thiện thể chế và tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển đất nước. Tại cuộc làm việc với Bộ Ngoại giao, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Văn phòng Quốc hội nhằm tăng cường công tác phối hợp trong tham mưu, phục vụ và tổ chức các hoạt động đối ngoại của Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “đối ngoại phục vụ quan hệ” sang “đối ngoại kiến tạo phát triển”. Yêu cầu này cho thấy hoạt động ngoại giao nghị viện đang được đặt trong dòng chảy chung của đường lối đối ngoại thời kỳ mới, không chỉ góp phần nâng cao vị thế quốc gia mà còn trực tiếp tạo thêm nguồn lực, cơ hội và không gian phát triển cho đất nước.

Từ ngày 16 - 18/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và tiến hành các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Liên bang Nga theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Theo Bộ Ngoại giao, hội nghị không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm mà còn thể hiện cam kết của ASEAN và Nga trong việc tăng cường đối thoại, hợp tác, góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực. Việt Nam được đánh giá là một trong những thành viên tích cực, đóng vai trò cầu nối quan trọng trong quan hệ ASEAN - Nga.

Có thể thấy, từ những định hướng lớn của Đại hội XIV đến các quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết 06-NQ/TW và thực tiễn triển khai đang hình thành ngày càng rõ nét diện mạo của nền đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Nền đối ngoại lấy tự chủ chiến lược làm nền tảng, lấy lợi ích quốc gia - dân tộc làm mục tiêu cao nhất.