Đường sách TP.HCM – Một thập niên kiến tạo không gian đọc giữa lòng thành phố

Với nỗ lực đổi mới không ngừng, bước sang tuổi thứ 10 (9.1.2016 – 9.1.2026), sự ra đời của Đường sách TP.HCM có thể nói không chỉ là sự kiện văn hóa đơn thuần mà còn góp phần quan trọng trong việc phát triển văn hóa và con người, đặc biệt là xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời và văn hóa đọc trong kỷ nguyên mới(*).

Các đại biểu thực hiện nghi thức mừng sinh nhật 10 năm của Đường Sách. Ảnh: Trung Dũng

Những con số ấn tượng

Vào ngày 9.1.2016, Đường sách TP.HCM chính thức đi vào hoạt động với nhiều kỳ vọng đặc biệt, xen lẫn đó là nhiều hoài nghi trong bối cảnh văn hóa đọc có phần đi xuống, một bộ phận người dân thành phố chưa quá mặn mà với việc đọc sách, mua sách, trao đổi về sách…

Thế nhưng trong suốt một thập niên không ngừng phấn đấu, Đường sách TP.HCM đã từng bước thoát khỏi cách hiểu đơn giản, để từ “một con đường bày bán sách” trở thành “nút kết nối” sống động của cả hệ sinh thái xuất bản, gồm tác giả, dịch giả, nhà xuất bản, đơn vị phát hành, cơ quan truyền thông, đơn vị công nghệ, trường học, thư viện, cộng đồng bạn đọc…

Hình ảnh Đường sách được chụp vào tháng 1.2016. Ảnh: Trung Dũng

PGS-TS. Phạm Minh Tuấn - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam - nhận định Đường sách TP.HCM trong 10 năm qua đã thực sự trở thành “không gian đọc ngoài trời” thân thiện, nơi mọi tầng lớp nhân dân (đặc biệt là giới trẻ) có thể tiếp cận sách, tác giả và các hoạt động văn hóa một cách bình đẳng, từ đó góp phần củng cố hệ sinh thái sáng tạo.

Về những đóng góp cho ngành xuất bản, ông Tuấn cho biết Đường sách “đã thành công trong việc định vị và nâng cao giá trị của sách, góp phần biến việc đọc sách không chỉ là nhu cầu mà còn là phong cách sống đáng tự hào”. Điều này đã được thực hiện qua các sự kiện giao lưu, tọa đàm… từ đó kích hoạt niềm đam mê khám phá tri thức và hình thành thói quen đọc sách cho hàng triệu người.

PGS-TS. Phạm Minh Tuấn - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam,đánh giá Đường sách “đã thành công trong việc định vị và nâng cao giá trị của sách, góp phần biến việc đọc sách không chỉ là nhu cầu mà còn là phong cách sống đáng tự hào”. Ảnh: Minh Anh

Không chỉ giới hạn riêng trong xuất bản, công trình còn là điểm sáng văn hóa nổi bật, hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế, từ đó đóng góp thiết thực vào việc phát triển du lịch, văn hóa của thành phố.

Trong một thập kỷ, Đường sách TP.HCM đã gặt hái được nhiều thành công. Có thể kể đến trong năm đầu tiên hoạt động, nơi đây đã được vinh danh là một trong 10 sự kiện nổi bật của thành phố. Không dừng ở đó, năm 2022, Đường sách đã được trao giải cao nhất tại hạng mục Tiềm năng Kinh tế của giải IFLA AAPME Awards 2022 - giải thưởng danh giá của Liên đoàn Kiến trúc Cảnh quan Quốc tế, khẳng định sự độc đáo trong cách thành phố tận dụng không gian công cộng để xây dựng thiết chế văn hóa cộng đồng kiểu mẫu.

Năm 2023, Đường sách tiếp tục được giới chuyên môn và người tiêu dùng du lịch bình chọn là một trong 10 điểm mua sắm thú vị và là một trong 100 điều thú vị của TP.HCM do Sở Du lịch TP.HCM tổ chức bình chọn.

Năm 2024, Đường sách liên tiếp được vinh danh là một trong 50 điểm đến du lịch hấp dẫn của thành phố và 13 tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long do Hội đồng liên kết phát triển du lịch Thành phố và các tỉnh thành trong khu vực bình chọn.

Mỗi ngày, Đường Sách đón nhận hơn 3.000 lượt khách, trong đó có 30% là du khách quốc tế. Ảnh: Trung Dũng

Theo thống kê từ đơn vị chủ quản, trong suốt 10 năm qua, Đường sách đã giới thiệu 73.070 tựa sách mới, có tổng doanh thu trên 433 tỉ đồng và đã có hơn 6,7 triệu cuốn sách được phát hành. Mỗi ngày, nơi đây đón nhận hơn 3.000 lượt khách, trong đó có 30% là du khách quốc tế.

Để tạo sức sống cho công trình, biến đây thành điểm đến hấp dẫn cho người dân thành phố và khách du lịch, Đường sách cũng đã tổ chức 164 sự kiện phục vụ nhiệm vụ chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục; 1320 sự kiện giao lưu tác giả, tác phẩm; 50 hội sách; 280 Chương trình Giao lưu học sinh; 275 Chương trình Triển lãm nghệ thuật; 130 Chương trình Biểu diễn văn hóa nghệ thuật… trong suốt 10 năm.

Ông Phan Xuân Thủy, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, khẳng định: "Từ một tuyến đường giao thông thông thường, Đường sách đã biến đổi kỳ diệu thành một không gian văn hóa công cộng kiểu mẫu, một biểu tượng sống động của tri thức và nhân văn giữa lòng TP.HCM năng động, hiện đại". Ảnh: Minh Anh

Ông Phan Xuân Thủy - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh với hơn 3.000 hoạt động văn hóa, sự kiện khác nhau được tổ chức trong 10 năm, Đường sách đã “khẳng định vai trò là một trong những mô hình văn hóa đọc phục vụ cộng đồng thành công nhất cả nước”.

Có thể nói những thành tựu này không chỉ là sự ghi nhận dành cho một mô hình văn hóa tiên phong, mà còn là minh chứng rõ ràng cho sức sống, sức lan tỏa và tầm ảnh hưởng ngày càng rộng lớn của Đường Sách TP.HCM với cộng đồng - từ văn hóa đọc, giáo dục, nghệ thuật, đến du lịch, kiến trúc và đời sống tinh thần của người dân.

Ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, nhấn mạnh: "Đường sách đã kiến tạo không gian khuyến đọc cùng hoạt động gắn liền với sách, nơi tôn vinh tác giả, tác phẩm và gìn giữ được không gian đọc có ý nghĩa, tác động tích cực đến đời sống văn hóa tinh thần của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn thành phố". Ảnh: Trung Dũng

Phát biểu tại sự kiện Lễ kỷ niệm 10 năm Đường Sách TP.HCM, ông Trần Thế Thuận - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, đánh giá sự ra đời và vận hành của Đường sách đã hoàn thành nhiệm vụ bổ sung hệ thống thiết chế văn hóa đọc của TP.HCM, mô hình không gian khuyến đọc sáng tạo gắn “không gian mở - sách – cụm di tích lịch sử, công trình kiến trúc đặc sắc” hội tụ các yếu tố để trở thành mô hình kiểu mẫu góp phần cụ thể hóa Quyết định 329 của Thủ tướng Chính phủ phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng phù hợp định hướng kết hợp du lịch - di sản - văn hóa góp phần vào sự phát triển chung kinh tế - xã hội của Thành phố.

"Sự phát triển Đường sách Thành phố khẳng định vị trí, vai trò của sách, thực hiện đúng theo chủ trương của lãnh đạo Thành phố trong việc xây dựng một địa chỉ văn hóa cho bạn đọc, du khách trong và ngoài nước. Đường sách đã kiến tạo không gian khuyến đọc cùng hoạt động gắn liền với sách, nơi tôn vinh tác giả, tác phẩm và gìn giữ được không gian đọc có ý nghĩa, tác động tích cực đến đời sống văn hóa tinh thần của các tầng lớp nhân dân trên địa bàn thành phố, đã định vị được thương hiệu văn hóa đọc, góp phần quảng bá 100 điểm đến thú vị tại TP.HCM", ông Thuận nói.

Ông Phan Xuân Thủy - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương và PGS-TS. Phạm Minh Tuấn - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam, trao bằng khen cho Công ty TNHH Đường sách TP.HCM.

Các đơn vị, tập thể, cá nhân nhận bằng khen có hoạt động tích cực trong 10 năm Đường sách TP.HCM đi vào hoạt động. Ảnh Trung Dũng

Chuyển mình theo xu thế

Với 10 năm đầu tiên giúp Đường Sách TP.HCM khẳng định vị thế của một mô hình tiêu biểu, bước vào giai đoạn mới, nhiều thách thức cũng đang chờ đón trong quá trình thành phố bước vào giai đoạn phát triển với những mục tiêu cao hơn: trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình; trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, dịch vụ, khoa học - công nghệ, văn hóa, giáo dục, đào tạo của cả nước và khu vực.

Theo ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, có những mục tiêu trong tương lai gần đặt ra cho Đường sách TP.HCM. Trước hết, công trình vẫn phải tiếp tục đi sâu hơn vào chức năng là một thiết chế văn hóa đọc. Điều này có nghĩa không chỉ tăng thêm số lượng sự kiện mà còn nâng tầm chất lượng nội dung, hướng đến bắt kịp các xu hướng thời đại và sự phát triển của thế giới.

Đường sách đã tổ chức 164 sự kiện phục vụ nhiệm vụ chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục; 1320 sự kiện giao lưu tác giả, tác phẩm; 50 hội sách; 280 Chương trình Giao lưu học sinh; 275 Chương trình Triển lãm nghệ thuật; 130 Chương trình Biểu diễn văn hóa nghệ thuật… trong suốt 10 năm. Ảnh: Trung Dũng

Tiếp theo, bên cạnh là “không gian vật lý” quen thuộc, trong kỷ nguyên số, Đường sách cũng phải mạnh mẽ chuyển mình, có thêm một “đường sách số” hoạt động song song bằng cách áp dụng đổi mới sáng tạo. Điều này có thể được thể hiện rõ qua việc phát triển thêm không gian trải nghiệm sách nói, sách điện tử, tủ sách công nghệ...

Từ trung tâm là Đường Sách Nguyễn Văn Bình, các phố sách phường, xã; thư viện công cộng; tủ sách cộng đồng ở khu công nghiệp, khu chế xuất, vùng ven, ngoại thành… cũng có thể áp dụng theo mô hình đã được thực hiện thành công, từ đó tạo ra mạng lưới các điểm đọc, giúp việc lan tỏa văn hóa đọc trở nên đồng đều, hạn chế tình trạng chênh lệch trong việc thụ hưởng văn hóa giữa các khu vực trong thành phố.

Ngoài ra để Đường sách vừa bền vững về văn hóa, vừa vững vàng về tài chính, cần tiếp tục phát huy cơ chế phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp, nhà xuất bản, các tổ chức xã hội và cộng đồng.

Từ những điều trên, ông Nguyên cho biết: “Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức, nhất là khi thói quen tiếp nhận thông tin tiếp tục thay đổi, khi áp lực thời gian và nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp. Nhưng chính trong bối cảnh đó, một không gian như Đường Sách TP.HCM lại càng có ý nghĩa đặc biệt: như một điểm tựa để thành phố giữ được sợi dây gắn kết với tri thức, với sách, với những giá trị bền vững; như một minh chứng sống động cho khát vọng xây dựng một đô thị không chỉ mạnh về kinh tế, mà còn giàu về văn hóa, trí tuệ và sức sáng tạo nội sinh”.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM, cho biết bước vào chặng đường mới, Đường Sách cam kết tiếp tục đổi mới tư duy kiến tạo, mở rộng liên kết cộng đồng, đồng thời ứng dụng những công nghệ hiện đại, thích hợp để xây dựng nơi đây không chỉ là một không gian của sách mà còn là một không gian văn hóa tri thức sống động, hiện đại và bền vững. Ảnh: Trung Dũng

Đại diện cho Đường sách TP.HCM, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường Sách TP.HCM, chia sẻ bởi vị trí đặc biệt, không còn là một con đường giao thông mà đã trở thành không gian văn hóa, nên cũng rất cần có những hành lang pháp lý rõ ràng, góp phần giúp Đường sách đảm bảo hoạt động ổn định và lâu dài hơn.

“Bước vào chặng đường mới, Đường sách TP.HCM cam kết tiếp tục đổi mới tư duy tổ chức, mở rộng liên kết cộng đồng, ứng dụng công nghệ một cách phù hợp để Đường sách không chỉ là nơi đọc sách mà còn là một không gian tri thức mở sống động hiện đại và bền vững. Chúng tôi mong muốn đường sách sẽ tiếp tục là nơi kết nối các thế hệ để cùng nuôi dưỡng văn hóa đọc, lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp và từng bước khẳng định vai trò là một thương hiệu văn hóa đặc trưng của TP.HCM trong tiến trình hội nhập và phát triển”, ông Lê Hoàng nhấn mạnh.

Minh Anh

_______

(*) Lễ kỷ niệm 10 năm Đường Sách TP.HCM diễn ra sáng 8.1, có sự tham gia của đông đảo đại diện các cơ quan, ban ngành, đoàn thể, giới xuất bản, báo chí…