Dura-Europos: Thành phố cổ đại nơi 5 nền văn minh lớn gặp nhau

Dura-Europos nằm trên bờ đông sông Euphrates, thuộc miền Đông Syria ngày nay. Thành phố được người Seleukos thành lập khoảng năm 300 trước Công nguyên, sau đó lần lượt nằm dưới ảnh hưởng của người Parthia và người La Mã trước khi bị quân Sasanid chinh phục và bỏ hoang khoảng năm 256. Chính lịch sử biến động ấy đã biến Dura-Europos thành một trong những địa điểm khảo cổ đặc biệt nhất của thế giới cổ đại.

Ảnh: arqueolugares.blogspot

Điều làm các nhà khảo cổ kinh ngạc không chỉ là những bức tường thành mà còn là sự hiện diện cạnh nhau của nhiều cộng đồng tôn giáo. Trong thành phố từng có các đền thờ dành cho những vị thần Hy Lạp, La Mã và Palmyra, một giáo đường Do Thái, một nhà thờ Kitô giáo thời kỳ đầu và một đền Mithras. Nói cách khác, chỉ trong một thành phố nhỏ ở vùng biên viễn, nhiều truyền thống tôn giáo và văn hóa khác nhau đã cùng tồn tại.

Ảnh: Pinterest

Đặc biệt nổi tiếng là giáo đường Do Thái Dura-Europos, được xây dựng và trang trí vào thế kỷ III. Các bức tường bên trong phủ đầy tranh mô tả những câu chuyện trong Kinh Thánh, trong đó có Exodus, Moses, David, Esther và nhiều nhân vật khác. Khoảng 58 hình ảnh vẫn còn được bảo tồn, có thể tương đương khoảng 60% số hình ảnh ban đầu. Những bức tranh này gây bất ngờ lớn cho giới nghiên cứu bởi nghệ thuật Do Thái thời kỳ đó thường được cho là hạn chế việc thể hiện hình người.

Cách đó không xa là một nhà thờ Kitô giáo được cải tạo từ một ngôi nhà, có niên đại khoảng năm 240. Phòng rửa tội của công trình được trang trí bằng những hình ảnh Kitô giáo, trong đó nổi tiếng là hình tượng Chúa Kitô dưới dạng “Người chăn chiên nhân lành”. Đây là một trong những bằng chứng quan trọng về nghệ thuật Kitô giáo thời kỳ rất sớm.

Ảnh: de.catholicnewsagency

Dura-Europos còn cho thấy sự đa dạng ngôn ngữ đáng kinh ngạc. Các văn bản và chữ khắc tìm thấy tại đây sử dụng tiếng Hy Lạp, Latin, Palmyrene, Hebrew, Aramaic, Hatra và Pahlavi. Thành phố vì thế giống như một “bản đồ thu nhỏ” của thế giới Trung Đông cổ đại, nơi các tuyến thương mại, quân sự và văn hóa giao nhau.

Điều kỳ lạ nhất lại xảy ra vào những ngày cuối cùng của thành phố. Khi quân Sasanid bao vây Dura-Europos, người La Mã đắp một khối đất khổng lồ phía trong tường thành để gia cố phòng thủ. Lớp đất ấy vô tình chôn vùi nhiều công trình, trong đó có giáo đường Do Thái, giúp các bức tranh và kiến trúc được bảo tồn qua gần 1.700 năm.

Được khai quật trong những năm 1920–1930, Dura-Europos ngày nay không chỉ kể câu chuyện về một thành phố đã mất. Nó cho thấy thế giới cổ đại phức tạp hơn nhiều so với những ranh giới văn minh mà chúng ta thường hình dung: các nền văn hóa không chỉ đối đầu, mà còn sống cạnh nhau, trao đổi và ảnh hưởng lẫn nhau.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.