Duy trì công chứng trực tiếp theo địa hạt để bảo đảm an toàn pháp lý bất động sản

Phiên thảo luận tại hội trường sáng 11/4 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Cần linh hoạt hơn với công chứng trong giao dịch bất động sản

Thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, nhiều đại biểu Quốc hội tập trung góp ý vào phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng, đặc biệt là giao dịch bất động sản. Các ý kiến cho rằng dự thảo luật cần quy định cụ thể, minh bạch hơn, tránh cách diễn đạt định tính dẫn tới áp dụng không thống nhất; đồng thời phải hài hòa giữa yêu cầu an toàn pháp lý với mục tiêu tạo thuận lợi, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) cho rằng, quy định về các giao dịch bắt buộc công chứng hiện còn mang tính khái quát, định tính, nhất là cách diễn đạt về những giao dịch "có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao". Theo đại biểu, một quy định như vậy là chưa được lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý cụ thể.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu giữ cách quy định này, phạm vi công chứng có thể bị mở rộng tùy nghi trong quá trình tổ chức thực hiện, dẫn tới cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, qua đó làm giảm tính rõ ràng, minh bạch và ổn định của pháp luật.

Từ thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu lược bỏ quy định mang tính định tính, đồng thời xác định rõ trong luật các loại giao dịch cụ thể phải công chứng, nhất là những giao dịch có giá trị lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp.

Đi thẳng vào thực tiễn giao dịch nhà đất, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) cho rằng nội dung người dân hiện đặc biệt quan tâm là công chứng bất động sản. Theo đại biểu, lĩnh vực này đang phát sinh nhiều vấn đề trong thực tế, vì vậy lần sửa luật này cần tạo điều kiện để giao dịch được thuận lợi hơn và phát huy hiệu quả hơn.

Đại biểu bày tỏ quan điểm không nên quy định theo hướng tất cả các giao dịch bất động sản đều bắt buộc phải công chứng. Theo đại biểu, cần có sự linh hoạt hơn: Có loại hợp đồng nên khuyến khích công chứng, có loại có thể để người dân tự lựa chọn theo nhu cầu.

Đại biểu đồng thời đặt vấn đề cần làm rõ bản chất của hoạt động công chứng trong giao dịch bất động sản là công chứng về hình thức hay cả nội dung và nếu giao dịch có dấu hiệu sai phạm, ví dụ như trốn thuế, thì công chứng viên có trách nhiệm đến đâu. Từ đó, đại biểu đề nghị ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu theo hướng linh động hơn, phù hợp với từng loại hợp đồng cụ thể.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị cần mở rộng thẩm quyền công chứng mà không chia theo địa hạt và công chứng viên khi không đủ thông tin thì có quyền từ chối công chứng đối với các hợp đồng giao dịch liên quan đến bất động sản.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng nêu ý kiến tại Hội trường - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Thận trọng với các giao dịch điện tử để kiểm soát rủi ro pháp lý

Tại phiên thảo luận hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã có những giải trình cụ thể nhằm làm rõ các vấn đề về phạm vi giao dịch bắt buộc, thẩm quyền địa hạt và lộ trình công chứng điện tử.

Về phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng quy định tại Điều 3, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng minh bạch hóa tiêu chí, tránh việc mở rộng tùy nghi. Hiện nay, Bộ Tư pháp đang tổng hợp các quy định từ các luật chuyên ngành để công bố công khai danh mục này trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ.

Đáng chú ý, dự thảo luật lần này định hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng thay vì mở rộng. Chính phủ đề xuất giảm từ 22 loại giao dịch bắt buộc hiện nay xuống còn 16 loại. Đồng thời, các giao dịch này sẽ chỉ được quy định trong luật, không quy định tại các nghị định của Chính phủ. Sự điều chỉnh này nhằm đảm bảo tính chặt chẽ, giảm bớt thủ tục hành chính, giúp người dân và doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và thời gian.

Giải trình về thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản theo địa hạt tỉnh, thành phố (Điều 44), Bộ trưởng khẳng định quy định này hiện vẫn cần thiết. Trong bối cảnh cơ sở dữ liệu công chứng tập trung toàn quốc đang trong quá trình xây dựng, chưa được liên thông hoàn toàn, việc duy trì địa hạt giúp công chứng viên kiểm tra thực tế tài sản và xác thực nhân thân tốt nhất, từ đó ngăn chặn gian lận, lừa đảo đối với loại tài sản có giá trị lớn này.

Tuy nhiên, dự thảo luật đã đưa ra bước cải cách quan trọng là thu hẹp phạm vi địa hạt. Thẩm quyền địa hạt sẽ chỉ áp dụng với các giao dịch trực tiếp có đối tượng là bất động sản. Các giao dịch gián tiếp như hợp đồng ủy quyền, chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản sẽ không còn bị bó buộc theo địa giới hành chính mà có thể thực hiện tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào trên toàn quốc. Khi hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông quốc gia hoàn thiện, Chính phủ sẽ xem xét bãi bỏ hoàn toàn quy định về địa hạt.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình làm rõ thêm về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Liên quan đến các ý kiến về giao dịch đặt cọc, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng làm rõ: Đây không phải là loại giao dịch bắt buộc phải công chứng mà chỉ thuộc diện phải thực hiện theo địa hạt nếu các bên có nhu cầu công chứng.

Về công chứng ngoài trụ sở (Điều 46), cơ quan soạn thảo đề nghị giữ nguyên như luật hiện hành. Quy định hiện tại đã bao quát đầy đủ các đối tượng đặc thù như người già yếu, người đang điều trị nội trú, người bị tạm giữ, tạm giam. Việc duy trì quy định này giúp đảm bảo sự cân bằng giữa tính chặt chẽ của quy trình công chứng và sự thuận tiện cho người dân.

Đối với đề xuất mở rộng công chứng điện tử từ xa, Bộ trưởng khẳng định đây là hướng đi tất yếu và đã được quy định từ Luật Công chứng 2014. Tuy nhiên, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, việc triển khai cần lộ trình thận trọng, tương ứng với khả năng hoàn thiện công nghệ để hạn chế tối đa rủi ro pháp lý.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội để nghiên cứu, tham mưu cho Chính phủ tiếp thu đầy đủ và giải trình thấu đáo các ý kiến của đại biểu, nhằm hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.