Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chủ động ứng phó với hiện tượng El Nino cường độ mạnh

Người dân ở Đắk Lắk chăm sóc cây sầu riêng. (Ảnh: ANH THƯ)

Theo đó, để ứng phó với hiện tượng El Nino cường độ mạnh trong mùa khô 2026-2027 làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước tưới, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị các địa phương quản lý tốt nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Các tỉnh cần xây dựng phương án, kịch bản phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn; tính toán kế hoạch sản xuất linh hoạt cho các vụ còn lại trong năm 2027 dựa trên điều kiện nguồn nước thực tế. Đồng thời, khẩn trương tu bổ, sửa chữa các công trình thủy lợi, hệ thống kênh mương nội đồng để tích nước phục vụ sản xuất.

Linh hoạt lịch thời vụ và cơ cấu giống lúa

Theo Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh, đối với cây lúa, căn cứ vào tình hình thời tiết và nguồn nước, các địa phương cần xác định lịch thời vụ phù hợp; chỉ đạo xuống giống tập trung, đồng loạt. Đặc biệt, cần lưu ý khả năng gặp mưa đầu vụ để chủ động tiêu thoát nước, tránh tình trạng phải gieo sạ lại nhiều lần. Khung thời vụ chung được định hướng cụ thể như sau:

Tại vùng phía đông (Duyên hải Nam Trung Bộ cũ), khu vực chủ động nguồn nước cần xuống giống đại trà từ ngày 10 đến 31/12/2026 (kết thúc trước ngày 10/1/2027) và thu hoạch trước ngày 30/4/2027. Tại khu vực sản xuất 3 vụ lúa như phía đông tỉnh Gia Lai xuống giống từ ngày 25/11 đến 5/12/2026; phía đông tỉnh Lâm Đồng bắt đầu từ ngày 15/11 và kết thúc trong tháng 12/2026.

Những khu vực không chủ động nước cần lưu ý xuống giống sớm trước ngày 10/12/2026. Vùng trũng, ngập úng cần tranh thủ nước rút đến đâu gieo sạ đến đó trước ngày 10/1/2027; nếu nước rút quá chậm, có thể gieo mạ để cấy nhằm rút ngắn thời gian sinh trưởng ngoài đồng ruộng.

Tại vùng phía tây (Tây Nguyên cũ), khu vực chủ động nguồn nước xuống giống từ ngày 10 đến 31/12/2026. Vùng có nguy cơ thiếu nước cuối vụ phải cân đối diện tích gieo trồng phù hợp với lượng nước trong hồ đập, ưu tiên sử dụng giống ngắn ngày và xuống giống sớm trước ngày 10/12/2026. Diện tích lúa 3 vụ tại phía tây tỉnh Lâm Đồng xuống giống từ ngày 15/11 đến 10/12/2026.

Về cơ cấu giống lúa, các địa phương ưu tiên sử dụng giống xác nhận, ngắn ngày, có năng suất, chất lượng cao, cứng cây và chống chịu khô hạn tốt. Tỷ lệ giống lúa chất lượng cao cần đạt 60-65% diện tích. Vùng nguy cơ thiếu nước cuối vụ hoặc ngập úng đầu vụ sử dụng giống có thời gian sinh trưởng dưới 90 ngày. Vùng chủ động nước tưới sử dụng các giống lúa thuần, lúa lai kháng sâu bệnh với thời gian sinh trưởng từ 90 đến 95 ngày.

Đẩy mạnh thâm canh, tưới tiết kiệm cho hoa màu và cây công nghiệp

Ông Nguyễn Quốc Mạnh lưu ý, đối với cây hằng năm khác, các địa phương cần linh hoạt cơ cấu giống phù hợp với điều kiện đất đai và nhu cầu thị trường; tăng cường luân canh, ứng dụng công nghệ cao và thâm canh theo hướng hữu cơ. Bên cạnh đó, cần áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm như phun mưa, nhỏ giọt và che phủ đất bằng tàn dư thực vật hoặc màng phủ sinh học.

Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, tập trung chỉ đạo chăm sóc sau thu hoạch, áp dụng tưới tiết kiệm và khuyến khích nông dân đào ao trữ nước. Khi gặp hạn hán, cần chủ động tỉa bớt cành nhánh, quả nhỏ, quả dị hình để tập trung dinh dưỡng nuôi cây; tăng cường bón phân hữu cơ để giữ ẩm cho đất.

Cơ quan chuyên môn khuyến cáo tuyệt đối không trồng mới trong thời gian nắng nóng, khô hạn tại các vùng thiếu nước; tích cực tủ gốc giữ ẩm bằng rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, quản lý tốt cỏ dại và hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc trừ cỏ.

Cùng với các biện pháp canh tác và phòng, chống hạn hán, công tác quản lý sinh vật gây hại cần được quan tâm đúng. Theo đó, đối với cây lúa, các địa phương cần phát động cộng đồng ra quân diệt chuột, ốc bươu vàng; đồng thời theo dõi, dự báo và phòng trừ kịp thời rầy nâu, rầy lưng trắng, bệnh đạo ôn (trên lá và cổ bông), bọ trĩ, sâu năn...

Đối với hoa màu, cần tập trung kiểm soát bệnh khảm lá sắn thông qua việc nhân rộng giống kháng và nguồn giống sạch bệnh; chủ động quản lý sâu keo mùa thu trên ngô, bệnh lở cổ rễ, héo xanh hại đậu đỗ, sâu đục lá cà chua Nam Mỹ và các loại bệnh do virus.

Riêng với nhóm cây công nghiệp và cây ăn quả, cơ quan chuyên môn khuyến cáo bà con cần bám sát đồng ruộng, hướng dẫn nông dân xử lý hiệu quả các đối tượng sinh vật gây hại nguy hiểm như: rệp sáp, bọ xít muỗi, bệnh thán thư, gỉ sắt hại cà phê và điều; tuyến trùng rễ, bệnh chết nhanh, chết chậm trên hồ tiêu; mọt đục cành, nứt thân xì mủ hại sầu riêng; đốm nâu, nám vàng cành hại thanh long; sâu đầu đen hại dừa hay bệnh héo vàng lá chuối...nhằm bảo vệ an toàn năng suất, chất lượng nông sản vụ đông xuân.